Zwanger en op restaurant: Brusselse horeca weinig ‘pregnancy friendly’

Allergisch, vegan, intolerant: de menukaarten bewegen mee. Zwanger in Brussel? Trek je plan. Restaurants of bistro's bieden zelden een aangepast menu aan. En wie extra informatie vraagt, krijgt vaak ontwijkende of ronduit foutieve antwoorden. “Een blinde vlek”, vindt ook Horeca Brussel.

Je ziet een probleem vaak pas echt wanneer het je persoonlijk overkomt. Twee weken na elkaar, in hetzelfde restaurant in Vorst, krijg ik twee totaal verschillende antwoorden. De ene ober verzekert me de ene week dat de kaas bij mijn pasta gepasteuriseerd is. Een week later zegt zijn collega het tegenovergestelde.

In een ander restaurant roept de zaal­medewerker de chef erbij, die met stelligheid zegt dat alles door de oven is gegaan. Alleen: wanneer het bord arriveert, ligt het onder een tapijt van verse kruiden, mogelijk riskant als ze niet zorgvuldig gewassen zijn. Ik durf er al niet naar te vragen. Ik durf het bord ook niet terug te sturen. Ik zit met vrienden aan tafel en heb mijn zwangerschap die avond al genoeg “aangekondigd”. Dus probeer ik, zo onopvallend mogelijk, de minuscule stukjes peterselie weg te vissen. Een hopeloze opdracht.

Die ogenschijnlijk banale scènes keren terug in de getuigenissen die binnenliepen na een oproep op sociale media en in mijn eigen omgeving. Eerste vaststelling: dit ongemak is geen uitzondering. Geen van de zwangere vrouwen die wilden getuigen mijdt restaurants volledig. Maar bijna allemaal botsen ze op dezelfde grijze zones: vermijdbare details, vage antwoorden en een culinaire ervaring die gewoon beter kan.

“Uit eten gaan en je sociale leven blijven leiden zou vanzelfsprekend moeten zijn tijdens de zwangerschap, maar in Brussel lukt dat niet”, zegt Lilian Tan, voormalig journaliste uit Singapore, die in Jette woont en zwanger is van haar tweede kind. “In Singapore, net als in de VS, kunnen klanten hun gerecht makkelijker customizen volgens hun noden. In Europa is dat veel minder ingeburgerd.” In Brussel kwam ze nog geen zaak tegen die spontaan alternatieven aanreikt expliciet voor zwangere vrouwen.

Elisabeth Debourse, hoofdredactrice van Fooding Belgium en een referentie in het gastronomische landschap, bevestigt dat beeld: “Ik heb nog nooit gehoord van adressen die zich publiek profileren als pregnancy-friendly, al passen veel restaurants zich zonder problemen aan zodra je de zwangerschap vermeldt.”

Onrustig en schuldig

Silke Droeshout, diëtiste in Evere, noemt zichzelf niet snel angstig, wellicht omdat ze gewend is te analyseren wat ze eet. En toch volstond een eenvoudige burger bij fastfoodketen Quick om twijfel te zaaien: was de sla wel echt goed gewassen? “Dan voel ik me inderdaad een beetje onrustig en een beetje schuldig, omdat je het nooit zeker kan weten”, zegt ze.

Amandine Lorrain, leerkracht Frans in Neder-Over-Heembeek, herinnert zich een scène die haar is bijgebleven. Voor de verjaardag van haar moeder reserveert ze een gastronomisch restaurant. Ze meldt discreet dat ze zwanger is, omdat ze de zwangerschap zelf nog wil aankondigen. Maar diezelfde avond vraagt een ober, luidop en voor het hele gezelschap, wie 'de zwangere persoon' is.

“In het begin van een zwangerschap, zeker na een moeilijk traject of een miskraam, kan het enorm gevoelig zijn om je zo te moeten outen”, zegt ze.
Een terugkerende frustratie: de vaagheid van de antwoorden. “Niet uit slechte wil, maar omdat niemand het echt weet”, zegt Lorrain. En precies dat voedt stress. “Het maakt de angst alleen maar groter: je wil je baby geen schade berokkenen. Ook al zijn de gevallen zeldzaam, je weet: één keer kan genoeg zijn …”

Voor de Brusselse dokter Comfort Achuo, die prenatale verloskundige consultaties doet en zelf in verwachting is, zijn voedingsrisico's tijdens de zwangerschap allesbehalve een detail. “Tijdens een zwangerschap ben je, als alles goed verloopt, niet ziek. Maar je blijft wél een patiënte: je wordt opgevolgd door een arts die beslissingen neemt voor twee patiënten, de moeder en de baby.”

Bij voeding is de boodschap al bij het eerste consult duidelijk. “Aan het begin van de zwangerschap wordt de immuniteit tegen toxoplasmose gecontroleerd, een infectieziekte. Er wordt uitgelegd waar de risico's zitten en waarom je bepaalde producten beter mijdt, zeker in het begin, wanneer de baby het kwetsbaarst is.”

Hoewel de infecties zelden voorkomen, kunnen de gevolgen niettemin zwaar zijn. “Toxoplasmose kan oogletsels veroorzaken. Het cytomegalovirus, dat niet via voeding wordt opgelopen, kan hersenletsels of gehoorproblemen geven. Listeriose kan, in de zwaarste gevallen, leiden tot het overlijden van de foetus”, zegt Achuo. Het zijn scenario's die vaak te vermijden vallen. “Het zou echt zonde zijn om zoiets op te lopen, terwijl de gevraagde voorzorgen niet eens ingrijpend zijn.”

Een zwangere vrouw neemt dus best voorzorgen, zoals alles goed verhitten (vlees, eieren …). “Fruit en groenten kun je rauw eten als je ze afspoelt met water”, zegt de dokter. En buitenshuis? “Vermijd rauwkost.” Achuo gaat voorlopig ook niet naar vis- en schaaldierrestaurants. “Een Italiaan is doorgaans vrij veilig, behalve dan de kazen.” Bij twijfel controleert ze. “Er bestaat een app, ZwangerHap. Je vult een ingrediënt in en je ziet meteen of het oké is tijdens de zwangerschap. Ik raad die al mijn patiënten aan.”

Pictogrammen

Zou het helpen om op menukaarten pictogrammen te zetten voor zwangere vrouwen – zoals “rauw ei” (bijvoorbeeld in chocolademousse of tiramisu) of “ongepasteuriseerde kaas”? Achuo is alvast geïnteresseerd, zoals er vandaag al labels zijn voor allergenen. “De vraag is ook: willen en kunnen restaurants die verantwoordelijkheid dragen?” Volgens haar zou een betere sensibilisering al veel veranderen in de horecawereld. “Betere informatie vergroot het gevoel van betrokkenheid.”

Martin Stameschkine, communicatiemedewerker bij Horeca Brussels, erkent dat er een blinde vlek is. Er circuleert in de sector wel informatie over voedselveiligheid, “maar die is, toegegeven, niet op zwangerschap gericht”. Horeca Brussels maakt naar eigen zeggen nochtans best wat content om professionals te sensibiliseren. “Dit zou perfect het onderwerp kunnen zijn van een iets diepgaander artikel”, zegt hij. Zonder wettelijk kader, benadrukt hij nog, is niets verplicht.

Allergenen moeten, op basis van Europese regels, verplicht vermeld worden, maar niets verplicht restaurateurs om ingrediënten die problematisch kunnen zijn voor zwangere vrouwen zichtbaar op de kaart te zetten. Een wetgeving zoals bij allergenen staat ook niet op de agenda, bevestigt Justine Cerise, woordvoerster van de FOD Volksgezondheid. “Zwangerschap is geen ziekte en rechtvaardigt geen algemene extra maatregelen voor de horecasector. Consumenten worden wel aangemoedigd om vragen te stellen: de horeca moet op verzoek informatie geven over de samenstelling van bereidingen.”

Beslis zelf

Sommige restaurateurs nemen wél initiatief. Julie Belaen, die de Chicago Trattoria en het Chicago Café in het centrum uitbaat, vermeldt op de menukaart van haar trattoria dat alle kazen gepasteuriseerd zijn. “Ook mozzarella en burrata.” In haar andere zaak, het Chicago Café, staat niets specifieks voor zwangere vrouwen, al “komen er wel vaak vragen, vooral over gerookte zalm of over salades die goed gewassen zijn”.

Belaen is geen voorstander van extra pictogrammen. “Omdat er al te veel informatie op de menukaart komt. Je zit al met labels vegan, halal, glutenvrij. Zwangere vrouwen weten meestal wel wat ze wel en niet mogen eten. Ik zeg altijd: 'Beslis zelf.'”

Ook bij Garage-à-Manger in Elsene, een andere family-friendly plek, kiest uitbaatster Clémence Friedmann liever voor een gesprek dan voor labels. Een speciale 'zwangerenformule' (voor-, hoofd- en nagerecht 100 procent safe) noemt ze financieel onhaalbaar. “Je zou een aparte mise-en-place moeten organiseren voor alleen die klanten, terwijl je perfect per geval kunt bijsturen.” Bij Garage-à-Manger is geen enkele kaas gepasteuriseerd en dat staat niet op de kaart, “maar je hoeft het maar te vragen. Wil een klant de salade vermijden, dan stellen we een soep voor.”

Friedmann vindt dat zwangerschap niet per definitie angst moet oproepen. “Ik heb zelf heel moeilijke, risicovolle zwangerschappen gehad, en ik heb mezelf nooit de stress opgelegd die ik bij sommige klanten zie. Soms at ik zelfs een klein stukje 'afgeraden' kaas, gewoon omdat ik er zo'n zin in had.” Ze vermoedt dat er vroeger minder angst werd doorgegeven. “Onze moeders kregen dat veel minder mee, en we zijn er niet allemaal gehandicapt door geworden.”

Ouderlijke burn-out

Nele Wouters, woordvoerster van Kind en Gezin, zegt: “Een label op een menu blijft een icoontje: het legt niet uit waarom iets afgeraden wordt. Belangrijker is dat zwangere vrouwen begrijpen waarom een ingrediënt of een bepaalde bereiding een risico kan vormen, zodat ze zelf geïnformeerde keuzes kunnen maken.” Op de website van Kind en Gezin staan adviezen voor een gezonde zwangerschap, inclusief uitleg over aandoeningen die met voeding samenhangen.

Volgens dokter Deborah De Geyter van het Nationaal Referentiecentrum voor Congenitale aandoeningen (NRC) werpt sensibilisering wel degelijk vruchten af: “We zien vast en zeker geen toename in infecties zoals listeriose en toxoplasmose bij zwangere vrouwen, aangezien ze doorgaans goed geïnformeerd zijn.”

Gynaecologen, artsen, vroedvrouwen en organisaties zoals Kind en Gezin staan in de frontlinie van preventie, maar de focus ligt vooral bij de toekomstige moeders. Zij dragen uiteindelijk de verantwoordelijkheid om het ongeboren kind te beschermen. Dat past in een bredere druk die vandaag op ouders weegt, analyseert ontwikkelingspsycholoog Stijn Van Petegem (ULB). “De lat ligt heel hoog. Van ouders wordt verwacht dat ze hun keuze voor het ouderschap tot in de puntjes waarmaken.” Altijd beschikbaar zijn, tijd, energie en geld investeren, precies weten wat te doen … “Die eisen beginnen zelfs vóór de geboorte”, zegt Van Petegem. En ze kunnen leiden tot extreme uitputting, soms omschreven als een ouderlijke burn-out.

“De samenleving lijkt geobsedeerd door het beheersen van risico's en gevaren”, zegt Van Petegem. “Daardoor kunnen mensen te voorzichtig of te angstig worden, met mogelijk nadelige gevolgen voor de ontwikkeling van het kind.” Niet meer op restaurant gaan tijdens de zwangerschap kan passen in die vorm van “overbescherming”. Tegelijkertijd spelen ook meer structurele zaken een rol in het verloop van de zwangerschap, zoals luchtvervuiling of de kwaliteit van de woning. Ook dat heeft impact op de zwangerschap, maar dat krijgt veel minder aandacht, want vandaag ligt de nadruk vooral op de individuele verantwoordelijkheid van ouders.”

Tegenstrijdige boodschappen

Net daarom is het “essentieel om de zwangere vrouw te ondersteunen en de verantwoordelijkheid meer te delen in de samenleving”, vindt Loes Meeussen, docent en onderzoeker sociale psychologie (Thomas More en KU Leuven). “Bijvoorbeeld met een structurele vorm van labelen in restaurants, zodat de aanstaande moeder niet alles zelf moet controleren.”

Net als elders in de samenleving is ook in restaurants de norm niet gemaakt voor de zwangere vrouw, maar voor een 'gemiddeld' individu, vaak ook impliciet mannelijk, dat als referentie dient in medische studies, zegt Meeussen. Ze wijst ook op de sociale druk die – ook na de geboorte van het kind – doorgaans zwaarder op moeders dan op vaders weegt.

“Vrouwen krijgen de tegenstrijdige boodschap dat stress slecht is voor de zwangerschap, maar dat ze tegelijk alles perfect moeten doen.” Dat weegt, zegt ze, op de schouders van iemand van wie verwacht wordt dat ze blijft werken tot het laatste moment, zorgt voor het gezin, een sociaal leven onderhoudt en tegelijk het ongeboren kind beschermt. De stortvloed aan haat die de Vlaamse minister Melissa Depraetere (Vooruit) vorige week over zich heen kreeg na de aankondiging van een vervroegd zwangerschapsverlof, is daar volgens haar een sprekend voorbeeld van.

Meeussen denkt nochtans dat de samenleving klaar is voor meer collectieve voorzorg. “Soms is er een trigger nodig, een gebeurtenis, aandacht in (sociale) media, om praktijken te veranderen”, zegt ze. “In de horeca hebben we al grote stappen gezet voor mensen met allergieën of voor wie vegetarisch, vegan, koosjer of halal eet. Er is geen reden waarom zwangere vrouwen niet de volgende groep zouden kunnen zijn.”