Aardhommels in Schaarbeek gespot: te vroeg wakker door zachte winter

Door de opvallend milde temperaturen deze winter zijn in Brussel al aardhommels gespot. Dat kan de voortplanting van de soort in gevaar brengen.

Door de klimaatverandering tekent januari voor zachte temperaturen. Ook dit jaar. Na de stevige winterprik rond het jaarbegin, voelt het al enkele weken alsof de lente in aantocht is, wat dieren die een winterslaap houden in de war kan brengen. Te vroeg ontwaken kan dan nefast uitdraaien, want het veroorzaakt energieverspilling en verbranding van broodnodige reserves.

“Idealiter kunnen deze dieren doorslapen van eind november tot eind februari, waarna de lente helemaal mag beginnen”, zegt Wim Veraghtert van de studiedienst van Natuurpunt. “Zulke klassieke winters vinden echter altijd minder plaats.”

Gelukkig klom het kwik deze maand nog maar enkele dagen boven de tien graden, benadrukt Veraghtert. “De werkelijk warmere periode was te kort om de overgrote meerderheid van de winterslapers te wekken.”

Toch is de rust van sommige beestjes al verstoord geraakt door de milde temperaturen. Zo fladderden er vorige week op verschillende plekken in het land al enkele citroen- en atalantavlinders rond. “Die vlindersoorten zijn extra kwetsbaar voor warmte, want ze houden hun winterslaap vaak buiten: citroenvlinders dikwijls tussen klimop, atalantavlinders eerder in holle bomen.” Doordat er momenteel nog weinig voedsel voor hen beschikbaar is, hebben die 'vroege vogels' het niet gemakkelijk.

Ook sommige andere dieren geloven verkeerdelijk dat de lente al begonnen is. Zo zijn er de voorbije dagen al een handvol actieve bruine kikkers en egels gespot.

Specifiek in Brussel valt op dat op verschillende plaatsen al aardhommels rondvliegen. In Schaarbeek zijn exemplaren gespot in zowel de friche Josaphat als aan het Josaphatpark. Ook in de Floréalwijk in Watermaal-Bosvoorde en op de VUB-campus in Elsene werden ze waargenomen.

“Het gaat om koninginnen, de enige aardhommels die overwinteren, en daarna een nest zoeken om een kolonie te stichten”, verduidelijkt Veraghtert. “Het zijn stevig behaarde beestjes, met een soort bontjas als het ware, die best wat koude kunnen verdragen.”

Het gebrek aan voedsel speelt ook de aardhommel parten. “Voor ze zoeken naar een nest, moeten ze eerst energie tanken, maar het is nog te vroeg voor de typische voorjaarsbloeiers, zoals krokussen.” Gelukkig zijn er toch al enkele planten die hen van voedsel kunnen voorzien. “Winterheide is bijvoorbeeld een belangrijke voedselbron, en binnenkort ook klein hoefblad. Dat wordt vaak als onkruid gezien, maar heeft een belangrijke waarde voor insecten die vroeg op het jaar rondzoemen.”

“Van het overleven van de koninginnen hangt uiteraard veel af, want zij zijn het die zorgen voor nieuwe geboortes. Bijensoorten, waartoe ook de hommels behoren, hebben het sowieso niet gemakkelijk, dus ik hoop dat al die actieve aardhommels het uithouden tot later. Hopelijk gaan ze weer in rust tot dan.”