Amerikaanse rivierkreeft: Vijver in Oudergem zit vol met (eetbare) invasieve exoten

Wandelaars spotten langs de oevers van de vijver in het Ten Reukenpark steeds vaker Amerikaanse rivierkreeften in vallen. Speciaal om te ontdekken, een ramp voor de biodiversiteit.

Begin april maakte Alexandre Lefebvre een wandeling in het Ten Reukenpark in Oudergem. Tot hij plots een opvallend dier zag spartelen in een val: een rode Amerikaanse rivierkreeft. Verrast nam Lefebvre een foto en deelde die in de Facebookgroep van de Brusselse gemeente, met de vraag: wat moet je doen als je zo'n exotische soort tegenkomt?

De rode Amerikaanse rivierkreeft (Procambarus clarkii) is sinds ongeveer 2000 aanwezig in Vlaanderen, maar duikt de laatste jaren ook op in Brusselse wateren. Tot nu toe werd de soort enkel vastgesteld in een vijver in het Ten Reukenpark, in het Woluwedal. Onderzoekers volgen de verspreiding nauwgezet op, want de aanwezigheid van die invasieve soort betekent allesbehalve goed nieuws.

De rode Amerikaanse rivierkreeft is niet de enige invasieve soort. Zo zitten hier ook sinds de jaren zestig de Turkse rivierkreeft (Pontastacus leptodactylus) en sinds de jaren tachtig en negentig de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft (Faxonius limosus). Het gaat om dieren die van nature hier niet voorkomen en die een bedreiging vormen voor lokale ecosystemen en biodiversiteit. Ze verspreiden zich snel, hebben weinig natuurlijke vijanden en eten onder andere eieren, planten en algen. In Brussel specifiek gaat het om kleine populaties, maar wel relatief breed verspreid over verschillende parkvijvers.

Xavier Vermeersch, onderzoeker bij Leefmilieu Brussel, vertelt dat van de drie de rode Amerikaanse rivierkreeft de meest problematische soort is. “Het beestje is bijzonder invasief. Hij plant zich snel voort, is weinig kieskeurig qua leefomgeving en eet zowat alles. Op het menu staan waterinsecten, slakken, vissen en eieren, maar ook amfibieën en waterplanten. Daarnaast graaft de rivierkreeft gangen in oevers. Die holen kunnen tot bijna twee meter diep gaan. Als dat op grote schaal gebeurt - tot nader orde is dat nog niet het geval in Oudergem - dan stijgt het risico op verzakkingen en instabiliteit rond vijvers en waterlopen.”

Ook de waterkwaliteit lijdt eronder. Door het graafwerk raken planten beschadigd en wordt het water troebeler.

Wat de rode Amerikaanse rivierkreeft extra moeilijk te bestrijden maakt, is dat hij zich ook op het land kan verplaatsen. Bij vochtig weer, bijvoorbeeld na regen, kan hij uit het water kruipen en 's nachts op zoek gaan naar een nieuwe plek. Zo kan hij (potentieel) van vijver naar vijver trekken, wat zijn territorium vergroot.

De bestrijding lukt het best als een vijver geïsoleerd ligt. Bij afzonderlijke vijvertjes wordt het water vaak volledig weggepompt, zodat de rivierkreeften kunnen worden gevangen en verwijderd. Soms blijven vijvers één of zelfs twee winters droogstaan, waardoor de dieren vanzelf sterven.

“In de vijver van het Ten Reukenpark is dat moeilijk”, zegt Vermeersch. “Die staat in verbinding met een groter wateroppervlak, waardoor er altijd water blijft doorstromen. Daarom plaatsen we vallen om de populatie onder druk te zetten. Gevangen kreeften worden vervolgens geëuthanaseerd.”

Leefmilieu Brussel maakt zich sterk dat het mogelijk is dat de soort op termijn verdwijnt, onder ander door de bestrijding met vallen en door de gewestelijke parken eenmaal om de vijf à tien jaar leeg te maken. Ondanks de moeilijkheden werd de vijver in het Ten Reukenpark in 2023 geledigd.

Opmerkelijk: de rode Amerikaanse rivierkreeft is trouwens eetbaar. “Zo zijn ze hier vroeger terechtgekomen: als voedsel voor de mens. Maar de interesse is afgenomen, waardoor dieren soms gewoon worden gedumpt”, legt Vermeersch uit. Ook de aquarium- en vijverhandel speelt een rol. “Rivierkreeften zijn populair bij aquariumliefhebbers. Ze worden ingevoerd uit andere landen, maar na verloop van tijd soms bewust uitgezet. Zodra ze in het wild zitten, kunnen ze zich snel vestigen en verder verspreiden.”

Wanneer wandelaars een exotische rivierkreeft tegenkomen, raadt Vermeersch aan om er een foto van te nemen en het te melden op waarnemingen.be. De meldingen worden ook opgevolgd door Leefmilieu Brussel en "daar waar nodig, wordt er ingegrepen", aldus het departement.