De openbare ruimte vergroenen? Verwijder eens een stoeptegel en zaai een plant

Door een tegel in het trottoir te verwijderen, proberen inwoners van Vorst via stoeptuintjes de openbare ruimte te vergroenen. De ideale plant om de vrijgekomen ruimte te versieren? Kleine tijm, gratis te bekomen bij plantenkwekerij Vegetalab.

Sinds enkele weken opent het Vegetalab in het Bemptpark in Vorst iedere woensdag zijn deuren voor inwoners die graag meer groen in hun straat willen. Op kleine schaal en op milieuvriendelijke wijze worden op die plek planten gekweekt die Vorstenaren gratis kunnen afhalen om in een boomspiegel, bloemperk, plantenbak op de openbare weg, of een andere plek van de stoep te planten – als ze daarvoor bij de gemeente de toelating hebben verkregen.

Het enthousiasme voor de aanpak lijkt te groeien in de gemeente. “In 2021 liep maar een twintigtal mensen naar buiten met planten na een bezoek, vorig jaar waren dat er al meer dan 85,” zegt Ali Haimovici, beheerder van het Vegetalab. “De inwoners van de Tulpeboomstraat zijn de meest gedreven aanhangers, zij hebben hun straat helemaal in het groen gezet.”

De plantenkwekerij bedient behalve burgers ook verschillende gemeentediensten, scholen en middenveldorganisaties. “In totaal verdeelt de organisatie 2.000 tot 2.500 planten per jaar.”

Die planten komen onder meer terecht in stoeptuintjes. Dat zijn plekjes waar tegels zijn verwijderd, vaak langs een huisgevel, maar ze kunnen ook op een andere plek worden geïnstalleerd. In Vorst hoeven burgers stoeptegels niet zelf te verwijderen, daar wordt tweemaal per jaar een bedrijf voor ingezet.

Niet alle planten gedijen echter in een stoeptuin. “Je hebt planten nodig die niet hinderen op het trottoir en zelf tegen een stootje kunnen,” zegt Haimovici. “Die perkjes staan in de openbare ruimte bloot aan verschillende soorten vervuiling, denk bijvoorbeeld aan luchtvervuiling, afval en hondenpoep, maar ze worden ook weleens vertrapt of gevandaliseerd.” In het hitte-­eiland dat de stad is, mogen ze niet al te gevoelig zijn voor warmte.

Daarnaast is het belangrijk dat planten bijdragen aan de biodiversiteit, bijvoorbeeld door nectar te verschaffen aan bijen of vruchten aan vogels. “En het oog wil ook wat.” Vegetalab focust op vaste planten – die elk jaar terugkomen – en inheemse soorten. De zaden voor de planten worden verzameld in Brusselse parken. Gemiddeld beschikt de kwekerij ieder jaar over tachtig tot honderd verschillende soorten.

Een van de toppers voor stoeptuintjes is kleine tijm. “Een bodembedekker die goed tegen droogte kan, aan het einde van de lente bedekt is met paarse bloemen en veel bestuivers aantrekt. De plant vormt een laag tapijt dat in de winter groen blijft en goed bestand is tegen vertrapping. Een heel veerkrachtige plant.” Andere aanraders zijn onder meer mannetjesereprijs en smeerwortel. Die laatste kan bijvoorbeeld heel goed zware regenval verdragen.

Bij Vegetalab proberen ze de slechte reputatie van klimplanten als klimop te counteren. “Vaak denken mensen dat die altijd de gevel beschadigen, maar dat is niet geval als de muur in goede staat is. Klimop is niet alleen ongelooflijk nuttig voor de biodiversiteit, omdat de plant bloeit in de winter en zo enorm waardevol is voor insecten, maar kan ook dienen als thermische en – tot op zekere hoogte – als geluidsbuffer.” Behalve voor klimop kun je bij Vegetalab ook terecht voor clematissen, kamperfoelies en uitheemse klimplanten als jasmijn en passiebloem.