Porseleinhoen: Zeldzame moerasvogels voor het eerst gespot in Jette

Voor het eerst in vele tientallen jaren is een porseleinhoen, een zeldzame moerasvogel, gespot in een kleine vijver in het Koning Boudewijnpark.

Ooit waren porseleinhoenderen courante vogels in het Brussels gewest, toen moerasgebieden nog talrijk waren. Zo schreef een Brusselse waarnemer midden de negentiende eeuw dat ze zelfs vaker voorkwamen dan meerkoeten, de omgekeerde situatie van vandaag. Meer zelfs, de moerasvogel was al vele tientallen jaren niet meer gespot in het gewest, tot ornitholoog Michel Janssens op een doordeweekse ochtendwandeling midden maart zijn verrekijker richtte op een vijver in het Koning Boudewijnpark.

“Ik zocht een andere vogel, een waterral, en was al blij toen ik die in het vizier kreeg. Maar toen dook het porseleinhoen op uit het riet, wat een ongelooflijke verrassing was”, legt de zeventigjarige Jettenaar uit. “Plots stond ik op enkele meters van die uiterst zeldzame vogel, in mijn eigen gemeente nota bene. Hij was bovendien absoluut niet schuw, zodat ik hem mooi kon fotograferen.”

De vondst veroorzaakte veel opwinding onder liefhebbers, zodat de plek in kwestie plots heel wat bezoekers over de vloer kreeg. Niet iedereen hield zich daarbij aan de regels qua afstand houden, zo geeft Janssens aan. “Enkelen liepen tot in het riet om de perfecte foto te kunnen maken, wat not done is, want zo wordt de hele biotoop verstoord. Respect voor de natuur moet boven alles gaan.”

De komst van het porseleinhoen roept vragen op. Het lijkt er enerzijds op dat de vogel, waarschijnlijk een vrouwtje, in het Brusselse park kwam eten en rusten op haar lange trektocht vanuit het zuiden naar het noordoosten van Europa. Porseleinhoenderen brengen de koudere periodes van het jaar doorgaans door in Afrika.

Anderzijds is midden maart uitzonderlijk vroeg op het jaar voor de vogels om in deze contreien gespot te worden. “Het Brusselse porseleinhoen was met voorsprong de eerste van zijn soort die in België is gezien dit jaar”, zegt Bastiaan De Ketelaere, vogelexpert bij Natuurpunt. Volgens hem kwam deze vogel mogelijk niet uit het zuiden, maar verbleef ze al de hele winter in de ruime buurt, misschien noodgedwongen door een blessure.

“Op de foto's lijkt het alsof ze verschillende handpennen (soorten veren, red.) miste in haar vleugels. Het zou kunnen dat ze daardoor de lange tocht naar warmere streken niet kon maken. Door de klimaatverandering worden de winters zachter, zodat meer vogels hier kunnen overleven, ook de tjiftjaf en zwartkop bijvoorbeeld. Voor het porseleinhoen specifiek maakt de opwarming dat er 's winters meer insecten, wormen en waterdiertjes te eten vallen.”

De primeur is in ieder geval een nieuwe toevoeging aan een opmerkelijke reeks vondsten in het gewest de voorbije maanden. Midden januari streek een roerdomp neer in het kleine moeras van Wiels, na een afwezigheid van meer dan vijf jaar, en eerder deze winter werden op de VUB-campus in Etterbeek twee zeldzame Siberische vogeltjes gespot – de Pallas' boszanger en de Humes bladkoning.

“Het is inderdaad een goede winter geweest voor ons”, lacht Michel Janssens. “Misschien komen er meer zeldzame vogels langs of misschien wordt er meer gezocht, je merkt alleszins meer interesse. En het bewijst: je hoeft niet per se naar de kust om bijzondere watervogels te zien.”