Vogeltelweekend mikt op recordaaantal Brusselaars: 'De kick van een nieuwe soort spotten'

Op de campus Etterbeek van de VUB zijn onlangs in twee dagen tijd twee zeldzame Siberische vogeltjes gespot. Prompt vonden heel wat vogelliefhebbers de weg naar de universitaire campus. Dat enthousiasme past in een bredere trend: vogelspotten wint aan populariteit in Brussel.

Een oneffen pad van grijze beton­tegels, afgeboord met morsige bermen van struikgewas. Banaler dan dit straatje op de campus van de VUB in Elsene wordt het urbane niemandsland niet. En toch is het hier, en niet in een of ander natuurgebied, dat vogelspotters twee zeldzame exem­plaren opmerkten: de Pallas' boszanger, een zangvogeltje dat zich normaal in Siberië, Mongolië en China ophoudt, en de Humes bladkoning, eveneens een soort die je eerder in Siberië en Kirgizië zou verwachten. Voor de Humes bladkoning was het de eerste bevestigde waarneming in Brussel. En, opvallend, de waarneming van de Pallas' boszanger was het werk van psychologiestudente Janne Denecker, toen ze even een blokpauze nam.

“Ik ben nog maar sinds enkele maanden bezig met vogels spotten. Toen ik het beestje filmde, wist ik nog niet dat het een zeldzame vogel was”, vertelde Denecker eerder aan BRUZZ. “Uiteindelijk kon ik het identificeren met de hulp van opzoekwerk en echte vogelkenners.” Het zeldzame vogeltje triggerde een twintigtal vogelfanaten om een kijkje te gaan nemen op de campus. Tijdens hun zoektocht naar de Pallas' boszanger, stuitte vogelspotter Olivier Dupont op een nog zeldzamer exemplaar: de Humes bladkoning. “Het is de eerste keer dat die in Brussel wordt waargenomen”, zegt Denecker enthousiast. Het bleef niet bij die ene keer, ook de dagen na de eerste vondst, trokken vogelliefhebbers met succes naar de campus. Verschillende spotters konden opnieuw foto's nemen van de Humes bladkoning.

Mario Ninanne (64), zowat de godfather van de Brusselse vogelspotters, staat BRUZZ te woord op de VUB-campus. Oud-politieman Ninanne – verrekijker op de borst, outfit in aardetinten, vriendelijke oogopslag – is al vijftig jaar gepassioneerd door de ornithologie.

De interesse in de vogelarij neemt toe, merkt ook hij. “We zien steeds meer kandidaten tijdens onze natuurvormingen. Een divers publiek, van jong tot oud. Soms ook mensen die als kind met ornithologie bezig waren en nu, als dertigers of veertigers, de hobby weer opnemen. De covid­periode heeft velen de ogen geopend voor de natuur in hun achtertuin. Mensen voelen de nood om eindelijk meer te weten te komen over de natuur. Vaak staan ze hermetisch tegenover hun omgeving. Als je hier gewoon voorbijloopt, heb je niets gezien of gehoord, maar wie even blijft staan, ontdekt een hele wereld.”

Als bestuurslid van verschillende natuurverenigingen op gemeentelijk, gewestelijk en nationaal niveau zet hij zich in voor de bescherming van zeldzame en bedreigde vogelsoorten. Het liefst van al trekt hij eropuit om vogels te observeren in de open lucht. “Voor mij is het een vorm van herbronning”, zegt de zestiger enthousiast. “We zijn altijd en éveil, de oren gespitst om vogels te ontdekken.”

Niet bang van de mens

Voor het ongetrainde oog lijkt het anders onbegonnen werk om in het drabbige grijs van deze ochtend vogels te betrappen. Laat staan vogeltjes van zes centimeter lang met een gewicht van zes gram, zoals het goudhaantje, de kleinste vogel van Europa. Geen punt voor Ninanne, die tijdens het gesprek moeiteloos de pimpelmezen, merels, winterkoninkjes en vinken identificeert. Hij hoeft daartoe niet eens door zijn verrekijker te turen, een kroonjuweel van een paar duizend euro. “Je hoort ze voordat je ze ziet”, blijkt het geheim te zijn. Geen trucjes, geen hulpmiddeltjes: hier spreekt een halve eeuw ervaring. “Er bestaan tegenwoordig hulpmiddelen die de vogels voor jou identificeren, apps en opname­apparatuur. Ik hou het liever op de observatie in het veld.”

Of in de stad, want Brussel heeft potentieel voor de vogeltjes. “We hebben een zeer groene hoofdstad, en zelfs een klein stukje natuur biedt plaats voor diverse levensvormen. We moeten wel vechten voor het behoud van die gebieden, want de inbreiding van de stad vormt een bedreiging. Het verdwijnen van de friche Josaphat zou bijvoorbeeld een slechte zaak zijn.”

“Ik ben nog elke dag verbaasd. Vorige week, pas na vijftig jaar, heb ik de Pallas' boszanger op mijn lijstje kunnen afvinken. Dat de vogeltjes hier zo dichtbij komen, heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat ze uit noordelijke gebieden afkomstig zijn. Ze kennen de mens niet en zijn dus niet bang. Ze moeten het nog leren”, glimlacht hij.

Bonte specht gespot

In het park en de abdij van Rood Klooster in Oudergem, omringd door bos en glooiend weiland, zoekt Basile d'Ursel, een van de jongste vogelspotters in het Brusselse, naar interessante exemplaren. De vijftienjarige student wetenschappen-wiskunde leerde de ornithologie kennen via een vriendin van de familie en beet zich vast in het onderwerp. “De eerste keer dat we eropuit trokken, was het al raak: ik kon een grote bonte specht spotten. Het was voor mij meteen de leukste waarneming. Dat trekt me zo aan in deze hobby: het Kinder Surprise-effect. Je gaat naar buiten en wat je te zien zal krijgen, is altijd weer een verrassing.”

Vogelspotten doet hij in heel België, op het ritme van de schoolvakanties. Vrije schoolnamiddagen zijn voor hem de uitgelezen momenten om in Brussel te gaan vogelen. “Rood Klooster is een interessante plaats door de vijvers, maar al snel ontdekte ik dat de gedeelde moestuin in de buurt een enorme diversiteit aan vogels aantrekt. Daar heb ik vorige herfst bijvoorbeeld een zeldzame bladkoning gespot.”

Ook D'Ursel is te herkennen aan zijn verrekijker. “Ik ben niet zo getraind in vogelgeluiden en zelfs de apps die daarbij helpen, zijn niet foutloos. Dan komt een kijker wel van pas. Ik heb ook een telescoop en een fototoestel, maar die zijn niet echt nodig. Iedereen doet dit op zijn eigen manier.”

D'Ursel is lid van Young Birders Belgium, een community die vogelspotters van jonger dan 25 bij elkaar brengt. “En ik zit in verschillende whatsapp-groepen waarin we elkaar op de hoogte houden. Af en toe zoek ik op Google Maps naar goede plekken: bouwterreinen of verlaten industriegebieden. Soms zijn die niet toegankelijk, maar daar vallen vaak de interessantste vogels te spotten.”

Zijn klasgenoten zijn nog niet helemaal mee met D'Ursels passie. “Het klopt dat ik er véél over praat”, lacht hij. “Ik heb weleens schoolvrienden mee op pad genomen, maar voorlopig ben ik de enige ornitholoog op mijn school.” Dat hij in Brusselse vogelspotterskringen een van de jongere aanwinsten is, deert hem niet. “We delen een passie, en die staat los van de leeftijd of afkomst. Oudere en jongere leden trekken er vaak samen op uit.”

Vogels tellen

In de aanloop naar de vogeltelweekends eind van deze maand vond in Jette onlangs voor het eerst een Vogelfestival plaats, georganiseerd door de gemeente en de Vogelclub van Jette, Natagora, Natuurpunt, de Vogelbescherming, Moineaux de Jette en de plaatselijke bibliotheken. Laura Vossen, schepen van Leefmilieu (LBJette), blikt enthousiast terug. “De events, waaronder een uitverkochte lezing over zeldzame vogels, brachten een heel gevarieerd publiek op de been, van kenners over amateurs, van jong tot oud. Jette heeft veel groen, dat maakt van de gemeente een enorme speeltuin voor natuurliefhebbers. Vogelspotten is een toegankelijke bezigheid, je kunt als het ware vogeltjes kijken op weg naar de bakker. Het houdt je weg van je schermen, je bent buiten en het heeft een enorme impact op je welzijn. Ik ben blij dat jonge gezinnen aan de activiteiten deelnemen. Ook mijn jonge kinderen zijn verkocht. In de toekomst willen we nog meer de aandacht richten op de vogels en de natuur in Jette.”

Intussen breekt een belangrijke jaarlijkse afspraak voor vogelspotters aan: de vogeltelweekends. Het Vogeltelweekend van Natuurpunt vindt plaats op 24 en 25 januari, Le Grand Récensement van de Waals-­Brusselse natuurvereniging Natagora in het daaropvolgende weekend van 31 januari en 1 februari.

“Op onze website staat een telformulier, waar je je bevindingen kunt uploaden”, zegt Bastiaan De Ketelaere van Natuurpunt. “Deelnemers kunnen doorgeven welke vogels ze aantreffen in hun tuin. Je hoeft daarvoor niet naar buiten, je kunt het doen achter het raam, met een kopje koffie. Het gaat niet alleen om zeldzame exemplaren: ook de aantallen van schijnbaar 'gewone' vogels als merels of huismussen leveren waardevolle info op over de conditie van de vogelpopulaties in onze gebieden.”

Uit de cijfers van Natuurpunt blijkt dat vogeltellen inderdaad een piek in populariteit kende tijdens het covidjaar 2021, met 317 geregistreerde vogeltellers in Brussel. In de periode 2022-2024 liep het aantal wat terug, maar in 2025 klom het weer naar 309. Bij Natuurpunt hopen ze voor de editie van 2026 alvast op een record.