Duchka Walraet: 'Een rivier geeft een stad een oceanisch gevoel, Brussel heeft dat niet'

Duchka Walraet is een Brusselse auteur en is projectverantwoordelijke voor de bouwsector. In haar tweewekelijkse column voor BRUZZ beschrijft ze de stad als een zinnelijk organisme.

Brussel is alles. Het klinkt als een compliment, maar er schuilt een addertje onder het gras. Alles is een moeilijk te doorgronden kwaliteit. Misschien komt het doordat je van Brussel houdt. Liefde verdraagt geen scherpe contouren. Zei een groot dichter niet ooit: “True love leaves no traces”? Toch zijn er kanttekeningen te maken bij dat soort onvoorwaardelijke liefde. Het probleem raakt aan het sublieme. Steden zijn als landschappen en niet louter een verzameling gebruiksmodaliteiten of – godbetert – van podia. Een stad moet diepte bieden. Een oceanisch gevoel. Het soort diepte dat een raadpleging van de wereld mogelijk maakt.

Marseille bijvoorbeeld bezit dat vermogen moeiteloos. Met zijn rug tegen de Middellandse Zee klemt het zesentwintig eeuwen tussen zijn kaken. Zesentwintig eeuwen sediment die antwoorden geven om je vervolgens opnieuw tegen te spreken. Vanaf Corniche Kennedy of van op de heuvel van La Bonne Mère, de basiliek Notre-Dame-de-la-Garde, kijk je uit over de Middellandse Zee. De zee, de lucht, het verblindende licht en de broeierige putaria eromheen. In de glinstering van het water vormt zich telkens hetzelfde geruststellende mantra: alles is groter dan jij, en dat is altijd al zo geweest. In Luik vervult de Maas die rol. Wanneer de mist aan de heuvels blijft hangen, lijkt het alsof er iets door haar bedding stroomt dat voorafgaat aan de stedelijkheid zelf. Iets paleolithisch. Iets Oudnoors. De Middellandse Zee en de Maas bezitten de wijsheid die traditionele samenlevingen aan hun ouderlingen toekennen. Niet zozeer omdat ze meer weten, maar omdat ze tegelijk in verschillende tijdslagen lijken te vertoeven.

Niets van dat alles in Brussel. De stad heeft een kanaal, maar een kanaal is geen rivier. Een kanaal volgt instructies en gehoorzaamt. De Zenne is onder de straten weggemoffeld, als stof onder een tapijt. Wat overblijft, is een brave, of juister, een deprimerende waterkant, vastgezet in een betonnen bassin dat nog altijd de littekens van de industriële revolutie draagt. Andere mensen wandelen er nochtans graag. Ze fietsen langs het water. Ze zitten op terrasjes als de zon het toelaat, tussen herbestemde industrieterreinen. Ze zien iets wat jij niet ziet.

Toch blijf je zoeken. Naar een honingkleurige glans op het kanaaloppervlak. Naar die gouden driehoekjes op het water waarover Calvino schrijft in Meneer Palomar. Samen vormen ze een blinkende lijn, een zwaard bijna, dat je lijkt te volgen wanneer de zon ondergaat. Een goedaardig en attent zwaard. Maar Brussel oogt soms gewoon vlak. Mat. Tergend laag bij de grond. Als liefde inderdaad weinig sporen nalaat, dan kun je misschien stilaan beginnen te overwegen om ooit afscheid van Brussel te nemen. Of je dat werkelijk zal kunnen, is een andere vraag. Ondertussen hangt dat goedaardige zwaard niet boven het kanaal. Neen, het hangt boven je hoofd.