Schrijver Duchka Walraet: 'De hyperwaakzaamheid van een vrouw in een stad'

Duchka Walraet is een Brusselse auteur en is projectverantwoordelijke voor de bouwsector. In haar tweewekelijkse column voor BRUZZ beschrijft ze de stad als een zinnelijk organisme.

Misschien beginnen met een onderscheid. Dat tussen gevaar en angst. Gevaar manifesteert zich extern. Het is tastbaar. Angst sluimert intern. Het huist in het lichaam, anticipeert gevaar en houdt het soms ook in stand als er helemaal geen gevaar meer is. Statistieken kunnen vertellen hoe vaak geweld tegen vrouwen voorkomt in een stad. Ze vatten niet hoe vaak je morbide generale repetities houdt in je verbeelding. Wanneer je een straat oversteekt, een telefoongesprek veinst, een sleutelbos vastgrijpt als geïmproviseerd wapen. Wanneer je met een geïmproviseerde oplossing een nieuw probleem creëert. Dat van de hyperwaakzaamheid.

Het Nederlandse woord veiligheid verwees ooit naar bedekt of beschut zijn. Denk aan het beeld van een deken dat over een slapend kind wordt gelegd. De buitenwereld blijft op die manier nog steeds onvoorspelbaar. De handeling is palliatief. Ze heft het risico op gevaar niet fundamenteel op. Laat ons nu naar Duitse woord Sicherheit kijken, dat ook veiligheid betekent. Het suggereert een veiligheidsbegrip zonder onzekerheid. En impliceert tegelijkertijd het bestaan van een apparaat dat deze toestand moet voortbrengen. Toezicht, regulering, een architectuur van controle. Een fort. Wanneer het faalt, voel je niet alleen angst, ook verraad.

Tussen het deken en het fort ligt de hedendaagse obsessie met voorzorg. Ze neemt vaak de vorm aan van affectie. Stuur een bericht als je thuis bent. Op bestuurlijk niveau wordt ze een beleid, datagaring, handhaving. Beide drijven op hetzelfde principe. Liever iets doen dan het risico te lopen te weinig te hebben gedaan. Zorgzaamheid vervelt zo tot bezorgdheid en naadloos vloeit ze over in aansprakelijkheid. Angst vermomt zich als verantwoordelijkheid en beledigt en passant de liefde. Het ritueel van het inchecken biedt opluchting, maar bevestigt tegelijk een premisse. De wereld is vijandig, jij loopt gevaar. De andere wordt in de eerste plaats benaderd als een mogelijk slachtoffer. Niet langer als een gekoesterd lichaam. Het zijn manifestaties van affect, zeer zeker. Niet van affectie.

Leven in de stad betekent naar buiten komen. De stad is een toneel van expositie: trottoirs, metro's, cafés, kantoren. Plekken van contact en frictie. Er leven betekent instemmen met een basaal veiligheidsrisico. Momenten van acuut gevaar op straat kun je hoogstens tellen op twee handen. Soms zijn er gewelddadige gebeurtenissen die het oppervlak open doen scheuren en vrouwen zichtbaar tekenen. Ze herschrijven de mentale plattegrond van de stad voor wie het meemaakt.

Hyperwaakzaamheid verandert niets aan dat geweld. Het creëert uiteindelijk meer bruto nationale stress dan het geweld op straat tegen vrouwen zelf. Het is een ultra-oplossing die een nieuw, uitzichtlozer probleem genereert waar weinig tegen opgewassen is. Het subjectieve gevoel van onveiligheid.