Stadsverenigingen dreigen subsidies te verliezen: nood aan een tegenmacht

De subsidies van een aantal Brusselse stadsverenigingen staan onder druk. Dat die afhankelijk zijn van een overheid waar ze soms tegen procederen is een kwetsbaar model, schrijft BRUZZ-redacteur Kris Hendrickx in het edito van deze week. "Maar Brussel heeft wel degelijk baat bij het soort tegenmacht dat de stadsverenigingen zijn."

De Brusselse regering talmt met een aantal subsidies voor stadsverenigingen Bral en Inter-environnement Bruxelles (IEB). Vooral de liberalen van Anders hebben het er moeilijk mee dat de verenigingen in kwestie procederen tegen beleid van de overheid die hen financiert. Soms met verstrekkende gevolgen. Zo zat Bral mee achter de succesvolle klacht tegen het uitstel van de lage-emissiezone (LEZ) bij het Grondwettelijk Hof (een initiatief van het parlement). En samen met Arau verzetten de verenigingen zich ook tegen metro 3 en trokken ze naar de rechter tegen de afbraak van het Zuidpaleis.

De spanning tussen de gewestregering en de stadsverenigingen is niet nieuw. In de vorige legislatuur schrapte ook minister Pascal Smet (Vooruit) al eens subsidies van IEB, maar dat de wrijving tussen Gewest en verenigingen uitgerekend nu toeneemt, kan verschillende oorzaken hebben: behalve het tastbare gevolg van recente klachten (zoals bij de LEZ), spelen wellicht ook de terugkeer van de Franstalige liberalen en de exit van Ecolo uit de regering mee. De groenen hadden altijd al meer voeling met de stadsverenigingen dan de liberalen.

De onzekere subsidies leggen de vinger op een zere plek: een model waarbij stadsverenigingen hun middelen vooral krijgen van een regering waar ze erg kritisch tegenover staan, is nu eenmaal kwetsbaar, hoe je het ook draait of keert. IEB mag dan argumenteren dat die juridische stappen met eigen middelen gebeuren, de perceptie van buitenaf blijft dat de vereniging bijt in de hand die ze voedt. Het is een probleem dat een milieuvereniging als Greenpeace, dat zichzelf vooral met ledenbijdragen financiert, niet heeft. Als de stadsverenigingen ook in de toekomst hun tanden willen kunnen tonen, gaan ze bijgevolg best op zoek naar nog meer diverse geldbronnen dan vandaag.

Toch blijft het zinvol dat het Gewest verenigingen als Bral, Arau en IEB financiert. De drie organisaties ontstonden rond 1970 – lang voor het Brussels Gewest – als ondersteuning van bewonerscomités en als tegenkracht voor een overheid die de stad aan vastgoedpromotoren verkocht, die ze vervolgens met de grond gelijk maakten. Ze werden een geweten, geheugen en brein die tegengas gaven op momenten dat dat Gewest en gemeenten naar elkaar wezen, verstek gaven of te veel met het dichten van financiële putten bezig waren.

Diezelfde destructieve krachten zijn in de 21e eeuw niet verdwenen, maar veranderd. Kijk naar de mismeesterde Europese wijk, de omgeving van het Zuidstation of het Zuidpaleis voor wat wellicht nog lang een tramtunnel zal blijven. Kijk naar de manier waarop de friche Josaphat ingericht zou worden voor er protest opstak: 1.800 woningen, zonder veel inspiratie uitgesmeerd over het hele terrein. In al die dossiers hebben de stadsverenigingen gewogen op het debat en soms ook de besluitvorming. Met hun hardnekkige tegenstand tegen metro 3 hielpen ze wellicht zelfs om de schuldenkrater van het Gewest niet nog dieper te maken dan die al is.

In een ideaal scenario zijn die stadsverenigingen straks minder afhankelijk van de gewestregering dan ze vandaag zijn. Maar dat een stad als Brussel baat heeft bij de tegenmacht die stadsverenigingen zijn, staat vast.