Wat opvalt tien jaar na de aanslagen? De weerbaarheid van Brussel

"De aanslagen van 22 maart 2016 hebben een diepe kloof geslagen tussen Brussel en de rest van het land." Dat schrijft BRUZZ-redacteur Steven Van Garsse in het edito van deze week.

Op 22 maart 2016 gebeurde het ongrijpbare. Brussel werd door een dubbele aanslag getroffen, de dodelijkste in de geschiedenis van België. Nee, die aanslagen kwamen niet als een verrassing. De voortekenen waren onmiskenbaar: de radicalisering was bekend, de dreiging van terugkerende IS-strijders was er al enkele jaren, er waren enkele maanden eerder de aanslagen in Parijs met een directe link naar Molenbeek. De aanslagen brachten twee diepe scheuren in onze samenleving. In tegenstelling tot 9/11, dat de VS vijftien jaar eerder een trauma zou bezorgen, ging het om eigen jongens: die in Molenbeek waren opgegroeid en er schoolliepen. Het Zerkani-netwerk was op en top Brussels – Khalid Zerkani was een spilfiguur in een Brussels netwerk van Syriëronselaars. Het jihadisme was plots deel van Brussel geworden, al had schrijfster Hind Fraihi daar al jaren eerder voor gewaarschuwd.

Daarnaast bleek al snel dat de Belgische overheid gefaald had. Hoewel Salah Abdeslam kort ervoor was opgepakt voor zijn aandeel in de aanslagen in Parijs, konden de Belgische veiligheidsdiensten de aanslagen in Zaventem en Maalbeek niet verijdelen. Meer nog: enkele dagen later bleek dat een van de zelfmoordterroristen, Ibrahim El Bakraoui, niet lang ervoor door Turkije geseind was, maar gewoon naar ons land was kunnen reizen, en zijn gang kon gaan.

Het was tweemaal een harde realitycheck, voor het toenmalige samenlevingsmodel én voor het functioneren van justitie.

De tijd vervaagt snel, en veel mensen gingen weer door met hun eigen leven. Ook de slachtoffers en de nabestaanden moesten de draad weer opnemen. Sommigen vonden kracht in een pleidooi voor een nieuwe harmonie in de samenleving, met als exceptioneel voorbeeld Mohamed El Bachiri, zelf Molenbekenaar en MIVB-metrobestuurder. Hij verloor zijn vrouw Loubna in de aanslagen en bleef achter met zijn kinderen. Hij noemde zich, ondanks de beproeving, een grotere jihadist dan de ergste IS-strijder, namelijk een ‘jihadist van de liefde’.

El Bachiri en vele anderen, zouden een belangrijke rol spelen in de traumaverwerking in de stad, en het, zo goed als mogelijk, lijmen van de scherven die het moslimfundamentalisme had veroorzaakt. Daar speelde het Beursplein een belangrijke rol in, als pop-upmemoriaal, waar iedereen weken na de aanslagen zijn boodschap kwijt kon, en waar behalve het formuleren van een wezenlijke angst, ook de blik op de toekomst werd gericht, met vooral een oproep tot verbinding.

Tien jaar na de aanslagen blijft de boodschap om alert te blijven. Het moslimfundamentalisme is niet weg uit de Brusselse wijken. OCAD blijft waarschuwen voor radicalisering. En vandaag is er met de oorlog in het Midden-­Oosten een nieuwe imminente dreiging die opnieuw de vlam in de pan kan doen slaan.

En, hoewel er na de aanslagen een enorme veerkracht is getoond, met zelfs even een nieuw samenhorigheidsgevoel onder Brusselaars, hebben de aanslagen een diepe kloof geslagen tussen Brussel en de rest van het land. Waar Molenbeek voor velen nog altijd een hellhole is, waarvan Vooruit-­voorzitter Conner Rousseau het niet kon laten om te verklaren dat hij er zich niet thuis voelde.
Het zijn hardnekkige gedachten die tien jaar later moeilijk weg te krijgen zijn.

Toch is er één troost. In 2016 zond IS een gewelddadige boodschap naar het Westen, met als bedoeling een islamitische onvrije samenleving te promoten als tegenbeeld van de liberale democratie, of tenminste de polarisering hierover aan te wakkeren. Daarvan is niets in huis gekomen. Integendeel. Terrorisme is alleen maar terreur gebleken, bruut geweld en de stad ging al snel weer over tot de orde van de dag. Dat is de veerkracht die de Brusselaar heeft getoond, en die we vandaag, tien jaar later, moeten koesteren.