Bart Van Loo is heraut bij de Ommegang: 'Historische sensatie'

Woensdag en vrijdag brengt de Ommegang, met een stoet van zo'n 1.400 figuranten, Brussel opnieuw terug naar 1549. Auteur en Bourgondiëkenner Bart Van Loo maakt dit jaar - getooid in pofbroek en met pluim op de hoed - zijn debuut als heraut en gidst het publiek door het verhaal achter de historische optocht.

Op woensdag en vrijdag trekt de indrukwekkende stoet van 3,5 kilometer lang door het centrum van Brussel. Met honderden figuranten, historische kostuums en een avondshow op de Grote Markt behoort de Ommegang tot de grootste folkloristische evenementen van het land. De optocht omvat drie fanfares, 48 paarden van de federale politie, jachthonden, valken en acht reuzen.

Het UNESCO-erkende spektakel is niet alleen indrukwekkend door zijn omvang, maar ook door zijn historische betekenis. Auteur en Bourgondiëkenner Bart Van Loo maakt dit jaar zijn debuut als heraut, de historische vertelstem van de stoet. BRUZZ sprak hem enkele uren voor de eerste optocht.

Voor wie niet bekend is met de Ommegang: wat is een heraut en wat is zijn rol tijdens de stoet?

Van Loo: Een heraut is een figuur die teruggaat tot de middeleeuwen. Ridders droegen toen een maliënkolder en waren daardoor onherkenbaar. Op hun schild stonden wel symbolen, maar iemand moest die ook kunnen duiden. De heraut kondigde aan wie eraan kwam: 'Daar is keizer Karel', 'Daar is Maria van Hongarije', of welke gilde of fanfare passeerde.

Vandaag vervul ik dezelfde rol: ik geef live commentaar bij de stoet. Ik heb een lijst met alle deelnemers en vertel wie voorbijtrekt en welke betekenis ze hebben. Noem me gerust de Peter Vandenbempt van de Ommegang (lacht).

Je bent zelf gebeten door de geschiedenis van de Habsburgers. Wat was je eerste reactie toen ze jou vroegen voor deze rol?

Van Loo: Ik vond het heel bijzonder en zie het als een eer. Meestal zijn het Franstalige persoonlijkheden die deze rol opnemen, de Ommegang is ook bekender aan Franstalige zijde. Keizer Karel is natuurlijk de bekendste figuur uit de Bourgondische geschiedenis en de beroemdste Habsburger. Bij veel van mijn eigen projecten zoals de podwalk of mijn boekenreeks, is hij het eindpunt.

Voor mij voelt dit ook als een mooi sluitstuk: ik begin binnenkort aan een sabbatjaar en wilde daarvoor nog één keer iets spectaculairs doen.

Naar welke scène kijk je het meest uit?

Van Loo: Ik hou van wat ik historische sensatie noem: een plek aanraken of een re-enactment meemaken, waardoor geschiedenis opnieuw tastbaar wordt. Ik vraag me af hoe de acteur Keizer Karel zal neerzetten en kijk ook uit naar Maria van Hongarije, de ridders van het Gulden Vlies en alle historische figuren. Daarnaast ben ik benieuwd naar het feestelijke karakter: de steltenlopers, de magische dieren. Hoe feeëriek zal het allemaal zijn?

Daarbij komt dat de Rode Duivels vanavond een heel belangrijke wedstrijd spelen. Nu Nederland uitgeschakeld is, is het aan de Belgen om de eer van de Bourgondische Nederlanden hoog te houden. Als de Duivels scoren, zal ik dat dus misschien wel aankondigen in de Ommegang.

Je bent zelf geen acteur, maar een verteller. Hoe bereid je je voor op deze historische rol?

Van Loo: Bijzonder genoeg is dit mijn eerste Ommegang, ik ga het spektakel dus al doende ontdekken en zal de rol als heraut op mijn eigen manier invullen. Maar die rol is vooral dienend: ik krijg een lijst van alle deelnemers en leg live uit wat het publiek ziet. Al zal er ook wel wat ruimte voor improvisatie zijn.

Ik ben ook blij dat de hittegolf achter de rug is: ik trek vanavond een pofbroek, kousenbroek, historisch bovenstuk en een hoed met pluim aan.

De Ommegang is Unesco-erfgoed. Wat maakt het spektakel zo uniek in Europa?

Van Loo: Om te beginnen de schaal van het evenement en het aantal deelnemers. Er spelen bovendien veel deelnemers mee die een historische band hebben met de figuren die ze uitbeelden, wat bijzonder is. Er spelen heel wat mensen uit adellijke families mee. Zo stamt ook de man die Keizer Karel vertolkt (prins Albert-Henri de Merode) af van de eigenlijke figuur.

Ook het historische belang is opmerkelijk. De Ommegang van 1549 draait rond Keizer Karel, die zijn opvolger voorstelt. Dat is een cruciaal moment in de Europese geschiedenis: de machtigste vorst van zijn tijd viert er nog één keer de eenheid van zijn rijk, vlak voor dat rijk geleidelijk uiteenvalt.

De Ommegang is tegelijk heel lokaal en heel internationaal. Het is een volksfeest met Brusselse wortels, maar het vertelt ook het verhaal van een wereldrijk.

Wat leren Brusselaars over hun stad door naar de Ommegang te kijken?

Van Loo: Via heel lokale verhalen kom je uiteindelijk uit bij de Europese geschiedenis. Als je weet wat zich hier heeft afgespeeld, begrijp je ook beter hoe België, Nederland, Luxemburg en zelfs Europa zijn ontstaan.

De Ommegang sluit perfect aan bij de geschiedenis van Brussel. Kijk bijvoorbeeld naar het stadhuis op de Grote Markt: dat is het enige gebouw dat Keizer Karel zelf nog heeft gezien. Zulke details liggen letterlijk voor je deur. Daarom zeg ik: kom naar Brussel en beleef de geschiedenis, stel jezelf vragen en probeer antwoorden te vinden.

Er is daarbij niets mis mee om je als Brusselaar voor je eigen wortels te interesseren. Dat hoeft helemaal niets met nationalisme te maken te hebben. Geef je gewoon over aan de geschiedenis!

Welke plek langs het parcours raad jij aan om de Ommegang te beleven?

Van Loo: Wie geen ticket heeft, kan gratis langs het parcours kijken. De Zavel vormt het begin van het verhaal, de Grote Markt het indrukwekkende slot. Maar je moet er rekening mee houden dat het overal erg druk zal zijn. Rond de Zavel zijn er ook veel randactiviteiten: je kan er bijvoorbeeld kruisboogschieten.

Om 17 uur trekt bovendien een delegatie met onder meer Keizer Karel naar de kathedraal. Dat is gratis bij te wonen. Het is voor het eerst dat de stoet ook naar de kathedraal trekt, omdat die dit jaar 800 kaarsjes uitblaast.

De Ommegang-stoet vertrekt om 20.40 uur vanaf de Zavel, met een passage aan de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal: tussen 21.00 en 21.15 uur