Brussels koppel heeft unieke Michelangelo in zijn bezit: 'Een missing link in zijn werk'

Van de Italiaanse renaissancekunstenaar Michelangelo zijn amper vier schilderijen bekend. Een vermoedelijk vijfde werk, getiteld 'Pietà spirituali', bevindt zich in Brussel en is in handen van een anoniem privé-eigenaarskoppel. “De toekomst van het schilderij ligt in een museum”, zegt onderzoeker en hoogleraar kunstgeschiedenis Michel Draguet.

Een anoniem eigenaarskoppel in Brussel meent dat ze, na een grondig onderzoek, een vijfde werk van de Italiaanse kunstenaar bezit. Waar het werk precies hangt, blijft geheim.

Journalisten van De Standaard en Le Soir konden het schilderij bekijken in het appartement van de eigenaars. Ook de Franse krant Le Figaro en de New York Times werden naar Brussel uitgenodigd om het paneel met eigen ogen te bekijken. Het bezoek vond om "veiligheidsredenen" plaats onder strikte geheimhouding en wordt vandaag, op de verjaardag van Michelango, bekend gemaakt.

Onder meer Michel Draguet, hoogleraar kunstgeschiedenis aan de ULB en voormalig directeur van het Museum voor Schone Kunsten in Brussel, was betrokken bij het onderzoek naar de geschiedenis van het kunstwerk. Michelangelo staat vooral bekend als beeldhouwer en maker van fresco’s, zoals in de Sixtijnse Kapel. Schilderijen van zijn hand zijn uitzonderlijk.

Ontdekking in Brusselse woonkamer

Het schilderij, een piëta, werd in 2020 te koop aangeboden door een veilinghuis uit Genua, die het toen toeschreef aan "een schilder uit de 16e-17e eeuw". Het veilinghuis had maar twee weken om meer dan tweehonderd werken van de hand te doen en het schilderij raakte toen niet verkocht.

“Twee jaar geleden kocht een koppel uit Brussel het werk op een veiling", aldus Draguet. "Met het certificaat op zak brachten ze het werk vervolgens naar hun appartement in Brussel. Het verkeerde wel in een slechte staat, zo was het onder andere volledig verkleurd."

Toen de eigenaars hun nieuwe kunstaankoop thuis grondig inspecteerden, troffen ze tot hun grote verbazing twee monogrammen met een gestileerde 'M' aan. “Ze beseften ineens dat dit misschien een werk van Michelangelo was. Je zou voor minder heel erg zenuwachtig worden (lacht).”

'Typisch Michelangelo'

Wat volgde was een onderzoek door het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium (KIK) en Michel Draguet. “Door onder andere het gebruikte materiaal te analyseren, werden de vermoedens snel bevestigd”, zegt Draguet. Volgens het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium (KIK) is het schilderij met 95,4 procent zekerheid gemaakt tussen 1520 en 1660. Het zou gaan om "de missing link tussen zijn zeer vroege en zijn laatste piëta's."

Draguet wijst onder meer op een anders gekleurde zone in de romp van de dode Christus, waarmee de kunstenaar vermoedelijk eerst textiel wilde schilderen, zoals in het werk 'De graflegging'. De grijsgrauwe dijen en schenen, met afwisselend parallelle en dan kruiselingse arceringen, zijn eveneens typisch Michelangelo, net als de omtreklijnen rond de figuren, bijvoorbeeld bij de armen.

Het paneel werd door in Frankrijk gerestaureerd en bevindt zich nu in een goede staat.

Spirituali

Hoe het kan dat de piëta van de Italiaanse grootmeester zo lang onder de radar bleef, heeft volgens Draguet alles te maken met de relatie tussen Michelangelo en de Italiaanse spirituali. Draguet vermoedt dat het werk omstreeks 1550 verdween. "In de tijd van de Inquisitie was het in Italië heel gevaarlijk om met dit soort werk geassocieerd te worden. Vanwege de band met deze zogenoemde spirituali gaven we haar de naam 'Pietà spirituali'."

Het werk zou in 1570 terug opduiken om daarna weer te verdwijnen. “Ik vermoed in de kelder van een kasteel in Italië of Sicilië”, aldus Draguet. Nadien bleef het eeuwenlang onder de radar. Volgens Draguet heeft het veilighuis nog niet gereageerd op vragen over de herkomst.

Verder onderzoek

Om honderd procent zeker te zijn dat het om een Michelangelo gaat, zal er over de herkomst van het werk duidelijkheid moeten komen, zegt Steven Saverwyns van het KIK. Daarnaast zullen erkende Michelangelo-experts het werk moeten beoordelen.

De toekomst van de vijfde Michelangelo ligt volgens Draguet in een museum. “Het is voor de eigenaars belangrijk om het paneel in een openbaar instituut te kunnen tonen, gezien de historische waarde”, zegt hij. “In een museum is er plaats voor een maatschappelijk debat over de betekenis van het werk.”

Of dat in België zal zijn, moet nog blijken. De internationale interesse lijkt verzekerd. “En daarbij is het veel te gevaarlijk om dit schilderij met uitzonderlijk historische waarde in je living te laten hangen”, zegt Michel Draguet.

Recente ontdekkingen

Dat recent ook een nieuw Rubens-werk opdook bij de Brusselse kunsthandelaar Klaas Muller illustreert volgens Draguet hoe internationale veilingen steeds toegankelijker worden. “Vandaag moet je niet meer naar Italië om de veilingen af te schuimen. Nu je van thuis ook digitaal veilingen in andere landen kan volgen, wordt het gemakkelijker werken op te speuren,” zegt hij.

Volgens Draguet zullen mogelijk nog meer onbekende werken opduiken. “Ik ben ervan overtuigd dat er nog andere Michelangelo's in de lucht hangen.” De kunstkenner weet dus wat gedaan.

Op de website spiritualipieta.com zijn de rapporten en verslagen van de restauratie en de geschiedenis van ‘Pietà spirituali’ te raadplegen.