Dichter Zindzi Tillot Owusu: 'Mijn chaotische hoofd maakt mij tot wie ik ben'

“Ik kan mij niet inbeelden hoe een appel of de zee eruitzien. Ik krijg alleen een vibe van groen of blauw.” De Brusselse dichter en schrijver Zindzi Tillot Owusu getuigde onlangs over afantasie, haar onvermogen om mentale beelden op te roepen. Ze laat er zich niet door afremmen. Deze zomer staat ze op Theater aan Zee met haar vrije vertaling van een Friese avantgardistische dichtbundel.

Ze is als eerste op de plek van afspraak, een oud café vlak bij de Beurs, en heeft zich geïnstalleerd aan een tafeltje achterin. Naast haar op de bank ligt Corpus Britney, het debuut van de jonge Gentse Dominique De Groen dat in de pers omschreven wordt als “compleet van de pot gerukt maar briljant”. “Supersterk werk”, vindt ook Tillot Owusu. “Ik ben sowieso fan van de experimentelere literatuur. Malina van Ingeborg Bachmann is mijn favoriete boek. Ik vind het leuk om te kijken hoever je kunt gaan met taal en lees dan ook graag auteurs van wie ik denk: 'Oh my god, die doen dat gewoon.'”

Zindzi Tillot Owusu groeide op in Antwerpen. “In twee gezinnen”, vertelt ze. Tot haar dertiende woonde ze bij haar biologische, Vlaamse moeder, Linda Tillot. Die overleed aan kanker. Haar Ghanese vader verbleef in die tijd in Londen. “Ik wilde niet verhuizen, ik zat net op een nieuwe school. Gelukkig boden de ouders van een vriendje aan om bij hen te komen wonen. Dat is tot op de dag van vandaag mijn gezin. Kerst en alle feesten vier ik daar.”

Zoals wel vaker bij schrijvers en dichters was het een leraar Nederlands die het zaadje plantte. In het geval van Tillot Owusu was dat mijnheer D'Haveloose. “Hij gaf Nederlands in het vijfde en zesde middelbaar, een heel fijne docent die tot mijn verbazing zei dat ik voeling had met literatuur. Door hem ging ik heel veel lezen, Madame Bovary, Lolita en De Toverberg. Ook omdat ik graag indruk op hem wilde maken, De Toverberg was zijn lievelingsboek. Béétje gênant, ja. Maar de liefde voor taal en voor het Nederlands is onmiskenbaar bij hem begonnen.”

Na de middelbare school probeerde ze een jaar filosofie en daarna nog drie jaar Japanologie. “Het was een woelige tijd, ik was erg op zoek, in de war, down. Die gevoelens begon ik uit te tikken op mijn telefoon. Een paar dichtregels, zoals in de klassieke Japanse poëzie die me fascineerde. Uiteindelijk had ik vierhonderd gedichten. Op aanraden van vrienden ben ik toen woordkunst gaan studeren”.

Inmiddels publiceert ze in literaire tijdschriften, treedt ze op als performer, is ze hoofdredacteur van het literaire beginnerstijdschrift Kluger Hans en lid van het schrijverscollectief Hyster-X, werkt ze voor theater en doet ze af en toe ook een uitstapje naar de video- en audiokunst. “Maar schrijven is het medium waarin ik mij het meest op mijn gemak voel.”

Welke thema's wil jij in je werk onderzoeken?

Zindzi Tillot Owusu: Ik schrijf over internetcultuur, maar denk ook heel veel na over de wereld, over de rechten van vrouwen die steeds meer afgeschaafd worden, over feminicide, over de genocide in Gaza.

Hier in Brussel kun je niet wegkijken van het enorme aantal daklozen. In Antwerpen en Gent, waar ik eerder woonde, word je daar veel minder mee geconfronteerd. Gent heeft een paar daklozen die iedereen kent, de Zakman bijvoorbeeld. Het was een schok toen ik hierheen verhuisde. In mijn vorige straat sliep een Romafamilie in een inham, terwijl om hen heen op de terrassen mensen aan het drinken waren.

Mijn werk gaat vaak over een soort van wereldpijn die ik voel. Die leg ik dan naast mijn eigen pijn, die natuurlijk moeilijk vergelijkbaar is.

Wat is jouw pijn?

Tillot Owusu: Ik schrijf veel over rouw en verdriet, want ik heb veel gerouwd in mijn leven, om mijn moeder, mijn vorige partner.

Ook mentale kwetsbaarheid is een onderwerp. Zelf heb ik daar als tiener en begin twintiger veel last van gehad. Door het overlijden van mijn partner, drie jaar geleden, ga ik er wel anders mee om. Hij probeerde me altijd te tonen hoe fijn het leven kan zijn. Vroeger zei ik: “Omdat ik mentaal kwetsbaar ben, kan ik niet hetzelfde doen als andere mensen.” Nu denk ik: “Omdat ik mentaal kwetsbaar ben, ga ik extra voor mezelf zorgen, want ik wil gelukkig zijn.”

Hij heeft mij in de mooie trein gezet naar het saaie leven, vroeg in bed kruipen, theedrinken, niet op café blijven hangen.

En werkt het?

Tillot Owusu: (Lacht) Soms is het wel frustrerend. Ik doe al die dingen om gezond te blijven en dan nog is mijn hoofd een chaos. Het is alsof er iets afgespeeld wordt op drie sporen tegelijkertijd. Maar ik voel mij geen slachtoffer. Ik vind mijn hoofd soms echt vervelend, maar het maakt mij tot wie ik ben. Ik heb niet de wens om neurotypisch te worden.

Wordt er van jou ook verwacht dat je schrijft over een vrouw van kleur zijn?

Tillot Owusu: Ja, maar ik doe het niet. Of heel zelden. In het conservatorium van Antwerpen werd ik heel vaak gevraagd om daarnaar te graven. Steek het in uw rugzakske, speel ermee. Nu voel ik daar heel veel weerstand tegen. Ik heb er ook niet veel over te zeggen. Natuurlijk maak ik dingen mee en is het ongetwijfeld in mijn werk aanwezig, maar ik heb niet het gevoel dat ik iets toe te voegen heb aan de discussie, iets wat niet al gezegd is door iemand anders.

Hoe moeilijk is het om authentiek te zijn in een wereld die overspoeld wordt door woord en beeld, en waar imitatie hoogtij viert?

Tillot Owusu: Ik geloof dat authenticiteit iets is wat oprecht uit jezelf komt. Dat betekent niet dat het origineel is. Origineel zijn is heel moeilijk, er is zoveel gedaan. Maar als je iets wat iemand anders al gezegd heeft op jouw manier zegt, is het relevant. Ik denk dus dat originaliteit overrated is en dat authenticiteit in ieders vermogen ligt.

Als hoofdredacteur van Kluger Hans krijg ik soms een tekst opgestuurd waarvan de auteur denkt dat ik die wil lezen omdat het volgens de heersende literaire mode is. Die doet dan eigenlijk iemand na. Terwijl we een beginnersmagazine zijn. Ik wil juist de meest kooky ideeën zien. Niet iets aangepasts.

Dit voorjaar getuigde je op Radio 1 over je afantasie. Je moet het doen zonder visuele verbeelding. Wat betekent dat voor je schrijverschap?

Tillot Owusu: Ik kan mij inderdaad niet inbeelden hoe een appel of de zee eruitzien. Ik krijg alleen een vibe van groen of blauw.

In het begin had ik er last van omdat ik nooit begreep hoe een schrijver als Flaubert of Thomas Mann tot zulke mooie beschrijvingen kon komen. Ik kon het niet. Hoe ziet het hout van een tafel eruit?
Daarom dacht ik lang dat ik geen proza kon schrijven en bleef ik hangen in poëzie of poëtisch proza. Omdat ik de verbeelding miste. Ik zat altijd in gedachtestromen en dialogen.

Maar ik leer het om dingen te beschrijven, al moet ik daarvoor veel lenen. Ik maak voortdurend foto's en schrijf veel op van wat ik om me heen zie of van videobeelden.

Lukt het nu wel om proza te schrijven?

Tillot Owusu: Langzaamaan slaag ik erin om wat langere verhalen op te zetten. Ik denk dat ik de laatste twee jaar echt gegroeid ben als prozaschrijver. Momenteel ben ik zelfs met een uitgever aan het praten over een romandebuut. Misschien verschijnt er iets.

Ben je intussen professioneel schrijver en dichter? Of heb je er een baantje naast?

Tillot Owusu: (Bulderlach) Waar ik van leef? Ik heb van mijn mama een erfenisje gekregen. Het is een basis die me toelaat om naast mijn freelancejobs als schrijver af en toe onbetaalde opdrachten aan te nemen.

Ik denk niet dat ik zou staan waar ik nu sta in mijn carrière als ik niet zoveel gratis dingen had kunnen doen. Zo leer je mensen kennen. Het is een soort toegangsticket dat je moet betalen. Heel veel mensen kunnen dat niet. Ik zit in een luxepositie, besef ik.

Wat zijn je zomerplannen?

Tillot Owusu: Eerst naar Frankrijk, dan chillen in Brussel. En begin augustus sta ik op Theater aan Zee met een voorstelling rond mijn vertaling van een dichtbundel van de avantgardistische Friese dichteres Ella Wassenaer. Leuke dingen dus.

Was het meteen grote liefde toen je vijf jaar geleden in Brussel kwam wonen?

Tillot Owusu: Absoluut, hoewel ik daarvoor een heel slechte relatie met Brussel had. Ik had hier een studentenjob en vond het een heel heftige stad, ik werd ook vaak lastiggevallen.

Dan ben ik in Brussel komen wonen, bij mijn geliefde, en heb nooit meer omgekeken. Ik kan mij niet voorstellen dat ik hier ooit wegga. Dit is mijn stad en hoewel ik niet blind ben voor de problemen voel ik het bijna als mijn persoonlijke verantwoordelijkheid om de reputatie van Brussel te corrigeren.

Veel mensen, ook mijn familie, denken dat Brussel vooral gevaarlijk is, dat je voortdurend op je hoede moet zijn. Ik vind Brussel megachill. Ik heb me als persoon van kleur in geen enkele andere stad zo mezelf gevoeld. Hier ben ik gewoon Zindzi, geen zwart persoon. Ik meng met het straatbeeld.

Ten slotte, op Instagram noem je jezelf ook 'Pigeon Advocate'. Je komt op voor de stadsduif, waar velen zo de pest aan hebben?

Tillot Owusu: Ik heb een diepe liefde voor duiven en die is alleen nog maar groter geworden sinds ik in Brussel woon. Vaak sta ik stil om naar een duif te kijken, zo ontroerend.

En ja, ik wil hun advocaat zijn. Je kunt duiven zien als een probleem dat uitgeroeid moet worden of je kunt zeggen: “Dat zijn onze medebewoners en we geven hen plaats in de stad.”

In sommige steden maken ze duiventillen of inhammetjes voor duiven om in te nesten. Het is trouwens gebleken dat de overlast van duiven vermindert als je hen ruimte geeft en een duifwaardig bestaan laat leiden.

Ik herinner mensen er graag aan dat duiven door de jaren heen veel voor de mens hebben gedaan. In de oorlog waren ze een belangrijk communicatiemiddel. Nu we hen niet meer nodig hebben, laten we hen aan hun lot over in de stad.