Van concertzaal tot evenementen­hal: studie legt toekomst Amerikaans Theater op tafel

Het studiebureau DUSS stelt aan de Vlaamse regering voor om het Amerikaans Theater nog geen strakke culturele invulling te geven, maar er 'vanaf dag één' een experimenteel kunstenlaboratorium van te maken. Vlaamse minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) maakt zich sterk dat hier in 2028 de eerste activiteit moet plaatsvinden.

Het verkommerende Amerikaans Theater, neergezet in het Park van Laken voor Expo 58, heeft eindelijk uitzicht op een nieuwe toekomst nu de Vlaamse overheid maandag de sleutels van het iconische gebouw in handen heeft gekregen als erfpachthouder.

Vlaamse minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) stelde woensdag ter plaatse de haalbaarheidsstudie van DUSS voor. Dat Brusselse studiebureau kreeg de opdracht om, samen met architectuurplatform Terwecoren Verdickt uit Molenbeek, de toekomstopties voor het Amerikaans Theater juridisch en technisch voor te bereiden. Vlaanderen investeert vanaf dit jaar elk jaar 2,5 miljoen euro.

Minister van Brussel Cieltje Van Achter (N-VA) blikt tevreden vooruit op de herbestemming. "Het is een plek met veel geschiedenis en we willen kijken of we hier een culturele pool kunnen maken voor Brussel en Vlaanderen waar beeld, geluid en innovatie samenkomen."

Geen rigide culturele invulling

“Een innovatieve werkplaats voor beeld en geluid in het park”, zo luidt ook de titel van de haalbaarheidsstudie. DUSS raadt de Vlaamse regering daarin aan om eens niet het traditionele meerjarige traject - van projectdefinitie tot ingebruikname - te volgen, zodat het Amerikaans Theater “op organische wijze” zijn nieuwe bestemming kan vinden. DUSS verwijst daarbij naar voorbeelden als Reset en Volta.

“Het gebouw zelf is nu al beschikbaar: een leegstaande zaal in eigendom van de Vlaamse overheid. Volgen we het klassieke traject, dan leidt dat tot langdurige leegstand en onderhoudsverantwoordelijkheden”, waarschuwt de studie. “Er bestaan uiteenlopende meningen over zaalcapaciteit en het ecosysteem rond beeld en geluid. Daarom is het beter om de focus nu nog open te houden, zodat het ecosysteem organisch kan groeien en zich kan aanpassen.”

Voor zo’n flexibele invulling zijn volgens de studie twee voorwaarden essentieel. Vooreerst zijn er enkele gerichte technische ingrepen nodig, onder meer op het vlak van kelderwater, brandveiligheid en de indeling van de ruimtes.

Maar vooral is er een inhoudelijke kapitein nodig - de Vlaamse overheid zelf of een externe curator - om te vermijden dat de tijdelijk gehuisveste culturele projecten alle kanten uitschieten zonder groeitraject naar de definitieve invulling voor de site, waarvoor de haalbaarheidsstudie 2035 als streefdatum voorstelt.

Drie ruimtelijke opties

De haalbaarheidsstudie ziet drie ruimtelijke scenario’s - van een zachte integratie in het parklandschap tot een evenementenhal - met bijbehorende budgetten die variëren tussen 79 en 173 miljoen euro.

In de meest bescheiden piste, de zogenoemde MIN-optie, wordt het theater gezien als “een relict in een boslandschap, waarbij het gebouw verdwijnt in een grid van bomen en open plekken”. De oorspronkelijke theaterzaal zou opnieuw plaats bieden aan minstens 1.900 bezoekers, terwijl de “donut” — de voormalige tentoonstellingsruimte — wordt omgevormd tot een zone met repetitieruimtes en ateliers. De kostprijs van die optie wordt geraamd op 79 miljoen euro.

De MED-optie bouwt voort op dat concept, maar voegt een gedeeltelijke overkapping toe aan de donutstructuur. De investering stijgt wel naar 92 tot 107 miljoen euro.

De meest ambitieuze piste, de MAX-optie, transformeert het Amerikaans Theater tot een grote indoorevenementenhal voor intensief gebruik en maximale commerciële exploitatie. Die transformatie heeft het hoogste prijskaartje: naar schatting 173 miljoen euro.

Drie financiële opties

Qua financiering raadt de haalbaarheidsstudie een publiek-private samenwerking aan. Dat kan op drie verschillende manieren.

De Vlaamse overheid kan opteren voor een concessiesysteem, waar de overheid de volledige investering doet, terwijl een private partner daarna een jaarlijks concessiebedrag betaalt en de commerciële uitbating voor zijn rekening neemt. “Terugbetaling van de volledige investering is echter niet realistisch binnen dertig jaar”, waarschuwt de studie.

In een tweede scenario investeert zowel de Vlaamse overheid als de private partner in het project, elk in het eigen deel. Daarbij zou de overheid vooral culturele functies beheren, terwijl private partners zich richten op horeca, kantoren en commerciële zalen.

Een derde mogelijkheid is dat publiek en privé beide investeren, waarna de private partner de uitbating alleen doet.