Kersvers artistiek directeur Dries Douibi: 'De KVS doet veel te veel'

“Cultuur is een kerncentrale tegen verzuring en vereenzaming”, zegt Dries Douibi, de nieuwe artistiek directeur van de KVS. Hij wil in financieel uitdagende tijden nieuwe Brusselse gezichten en wijkprojecten introduceren, maar stelt ook dat dat kan met minder producties.

"Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is en ik ben geen tafelspringer”, zegt Dries Douibi (36) als antwoord op de vraag of hij zichzelf, net als zijn voorganger Michael De Cock, midden in het maatschappelijk debat zal smijten. “Ik ben geen maker of acteur, maar een dramaturg, en heb altijd op de achtergrond gewerkt. Natuurlijk zal ik mijn verantwoordelijkheid niet uit de weg gaan, maar ik zal mijn momenten kiezen en me uitspreken wanneer ik vind dat ik werkelijk een verschil kan maken. Mijn kracht ligt erin om anderen te laten schijnen en te omkaderen.”

Als voormalig programmator podiumkunsten bij de Beursschouwburg en gewezen artistiek leider van het Bâtard Festival en vooral het Kunstenfestivaldesarts is hij geen onbekende in het Brusselse kunstenveld. Pas begin vorig jaar verliet hij de hoofdstad even voor een avontuur bij LOD muziektheater in Gent. “Zo snel weer van job veranderen was geen deel van een uitgetekend carrièreplan”, klinkt het in het KVS-café bij een bruiswater. “Bij LOD heb ik in korte tijd veel ervaring opgedaan in het begeleiden van producties, maar deze kans kon ik niet laten schieten. Ik woon vlakbij, ken de buurt door en door, en voelde dat ik een verschil kon maken. Ik heb lang getwijfeld, maar sinds mijn beslissing heb ik nog geen seconde spijt gehad.”

Toen BRUZZ uw voorganger vroeg wat hij zijn opvolger toewenst zei hij: “Ambitie, plezier, menselijkheid, maar toch vooral veel moed.” Die zag hij de voorbije jaren te weinig – in de politiek, in de maatschappij, zelfs in de cultuurhuizen.

Dries Douibi: Ik heb veel zin om aan dit avontuur te beginnen. Zoeken hoe we mensen bereiken die in de verdrukking zitten of geen veilige thuishaven hebben, moet een aandachtspunt blijven. Toch zie ik in Brussel al een breed sociaal-artistiek weefsel dat in een moeilijk klimaat tegen de stroom en politieke blokkeringen in roeit. Mijn doel is die moedige lijn voort te zetten, maar nederiger te zijn, benadrukken hoeveel moed er al is, bijvoorbeeld bij leerkrachten en sociaal werkers.

U groeide op in Sint-Niklaas als zoon van een Vlaamse moeder en een Algerijnse vader. Hoe kwam u in contact met theater?

Douibi: Omdat er in Sint-Niklaas weinig te beleven viel op cultureel vlak, was ik van jongs af veel in Antwerpen, Gent of Brussel. Als jonge tiener ging ik al naar de KVS en de AB. Ik kom niet direct uit een cultureel nest, al was mijn grootmoeder pianiste.

Mijn vader kwam naar België met een studiebeurs in het kader van een uitwisseling tussen de Belgische en Algerijnse staat rond de aankoop van gas. Ze werden verliefd in Leuven. Het plan was om naar Algerije te verhuizen, maar het land was in verval. Hun ongebruikelijke parcours en soms atypische keuzes motiveerden me om zelf ook koppig mijn hart te volgen: na Latijn-Wetenschappen ging ik naar het KASK in Gent. Een blikopener waren de lessen van een docent aan de academie in Sint-Niklaas waarin we in de klas theater- en poëzieteksten lazen, van Dostojevski tot Pessoa. Ook een stuk van de Argentijnse maker Mariano Pensotti dat ik zag op het Kunstenfestivaldesarts daagde mijn wereldbeeld verder uit.

U schreef eerder over “witte makers die een wit canon brengen in witte cultuurinstellingen met een witte raad van bestuur, gesubsidieerd door een witte overheid”. Heeft uw gemengde achtergrond uw kijk op diversiteit beïnvloed?

Douibi: Ja, die witheid vind ik relevant, maar identiteit is complexer dan een kleurkaartje – een groot deel ervan is onzichtbaar. Daar verandering in brengen, wordt een van mijn missies, al is dat een continu proces waar ook mijn opvolger nog zoet mee zal zijn. Ik ben optimistisch van aard en erger me weleens aan het heersende defaitisme. Binnen het diversiteitsdenken is er lang in vakjes gedacht. Na alle demografische verschuivingen is een gemengde achtergrond een realiteit. Jonge generaties omarmen hun fluïde identiteit, voorbij
de stereotypes over migratie bij links en rechts.

De KVS is een Vlaams huis in Brussel dat meertalig en divers wil zijn. Hoe verzoent u dat?

Douibi: Brussel mag blij zijn dat Vlaanderen zoveel middelen investeert in Brusselse scholen en cultuurinstellingen, en Vlamingen mogen blij zijn dat Brussel zo’n economische motor is die welvaart hun richting uit genereert. Dat is een symbiotische relatie, die soms door clichés en verkeerde perceptie op de spits wordt gedreven. We hebben niet meer de luxe om elk in ons eigen hoekje te blijven zitten. Er is nood aan meer samenwerking, ook tussen Brusselse cultuurhuizen.

Acht jaar werken bij het bicommunautaire Kunstenfestivaldesarts deed me inzien dat gelaagdheid een sterkte is. Er was een tijd van eilanden – instellingen gesubsidieerd door de federale overheid, andere door het Gewest, sommige meer Franstalig, andere meer Vlaams. Bij een nieuwe generatie directies voel ik een urgentie om die eilanden te verlaten en te evolueren naar een Brusselse vorm van samenwerking.

Wat wil u concreet veranderen onder uw artistieke leiderschap?

Douibi: De KVS blijft vandaag te veel binnen de eigen muren en duikt te weinig de publieke ruimte in. Maar een stadstheater kan het zich niet permitteren alleen de stad uit te nodigen. Het moet naar buiten treden. Ik wil meer samenwerken met sociaal-­artistieke organisaties en nieuwe Brusselse kunstenaars aanbrengen.

Zo staat er in 2028 een groot stadsproject op het programma met Radouan Mriziga, een Marokkaanse choreograaf die op P.A.R.T.S. studeerde en zijn danspraktijk zal koppelen aan stads­bewoners en eetcultuur. Een en ander moet culmineren in een feest dat herinnert aan de legendarische feesten in de KVS Box.

We gaan ook aan de slag met Jaha Koo, een Koreaanse maker die net nog de International Ibsen Award – ook bekend als de Nobelprijs voor Theater – won, maar, alhoewel hij hier al jaren woont en werkt, nog geen huis had. Nieuwe mensen aantrekken betekent niet tabula rasa maken, maar op termijn zullen er keuzes gemaakt worden. In een tijd van schaarste, met een loonmassa die groter wordt en een overheid die zich zachtjes maar duidelijk terugtrekt, komt de vraag over de kerntaak van een stadstheater bovendrijven. Gelukkig gaat het Kaaitheater weer open. Dat geeft ons zuurstof om taken beter te verdelen over de stad.

U pleitte eerder voor een numerus clausus in de kunstopleidingen en maande de generatie uit de jaren 1980 aan om plaats te maken voor jongere makers.

Douibi: Een periode van groei en stabilisatie in het Vlaamse kunstenlandschap loopt op haar eind – de economische parameters zien er niet goed uit. Daarom blijf ik bij die oproep: laten we niet meestappen in het verhaal van onophoudelijke groei, ook niet in onze opleidingen. Het systeem van subsidiëring gekoppeld aan studentenaantallen werkt niet goed. We moeten inzetten op kwaliteit. Die lijn wil ik bij de KVS doortrekken. We zullen de samenwerking met langdurige medewerkers niet van vandaag op morgen stopzetten, maar we moeten ons wel voorbereiden op de periode ná de tachtigers en nadenken over hoe nieuwe mensen kunnen instromen.

Daarbij hecht u veel belang aan mentale ruimte, ook bij makers.

Douibi: Een van de eerste dingen die ik gezegd heb, is dat de KVS veel te veel doet. Ik hoop naar minder producties te gaan die langer lopen, zodat de druk zakt en we met meer zorg kunnen werken. Ik werkte al met makers die worstelden met burn-out en psychoses, en ken de impact. Mijn hoop is de KVS daar nog sensitiever voor te maken en kwetsbare makers voor wie een kunstpraktijk niet evident is, beter te omkaderen.

Waar moet de KVS binnen tien jaar staan?

Douibi: Ik sprak met kunstenaars en directies van theaterhuizen met het oog op een betere samenwerking. Tegen 1 december moet ons beleidsplan voor de komende vijf à zes jaar klaar zijn. Die puzzel zijn we nu aan het leggen, met veel Brusselse makers, mensen met kwetsbaarheden en projecten in de publieke ruimte die mensen kunnen raken die anders nooit een theater bezoeken. Binnen tien jaar hoop ik op een gezonde organisatie waar verschillende achtergronden en wijken elkaar ontmoeten, een andere perceptie krijgen op Brussel en de wereld, en de moed vinden om de uitdagingen aan te gaan – zoals Michael ons toewenst. Cultuur is een kerncentrale tegen verzuring en vereenzaming, een plek voor herbronning waar mensen zich thuis en veilig voelen.

Wat is uw boodschap aan de politiek en de subsidiërende overheid?

Douibi: Durf op langere termijn te werken aan recepten tegen polarisatie, verzuring en mensen die afhaken. Op vraag van Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez was ik lid van de commissie Horizon 2035, die binnenkort haar rapport uitbrengt. Ik vond het fijn dat ze verder dan haar legislatuur wou denken. Tussen de val van de Muur in 1989 en de val van Lehman Brothers in 2008 gingen we door een relatief stabiele periode in West-Europa; nu wijzen alle tekenen – ­klimatologisch, politiek, qua rijkdom en herverdeling – op een periode van instabiliteit. Toekomstdenken is nodig om ons culturele en maatschappelijke weefsel te beschermen tegen de schokken die eraan komen. De financiële uitdagingen zijn geen typisch Brussels probleem. Ik sta in dialoog met andere theaters over hoe we kennis en middelen op Europees niveau kunnen mutualiseren, bijvoorbeeld door speelreeksen niet enkel in eigen huis te laten plaatsvinden. Dat hoeft niet duurder te zijn – productiecapaciteit bundelen kan net rendabeler zijn.