Kunstenaars trekken naar Grondwettelijk Hof tegen pensioenhervorming van Jambon

Een veertigtal organisaties uit de kunstensector, waaronder ook het gemeenschappelijk vakbondsfront, trekt naar het Grondwettelijk Hof tegen de pensioenhervorming. Ze protesteren tegen de plafonnering van de periodes van inactiviteit. Volgens de organisaties wordt er bij de berekende 'niet-gewerkte periodes' te weinig rekening gehouden met onzichtbaar werk zoals repeteren, schrijven en creëren.

Het wetsvoorstel van de minister van Pensioenen, Jan Jambon (N-VA), werd donderdag aangenomen in de Kamer. Dat betekent dat vanaf 1 juli 2027 het aantal niet-gewerkte periodes die recht geven op een pensioen voor iedereen wordt verminderd.

Door de onregelmatigheid van hun beroepen wordt er een uitzondering gemaakt voor onvrijwillige inactieve periodes van havenarbeiders, vissers en kunstwerkers. Die uitzondering voor kunstenaars zal echter enkel gelden vanaf de periode na april 2014.

Het kunstmatige onderscheid tussen de periode voor en na 2014 roept veel boosheid op bij kunstenaars en de vakbonden. "Die ongelijke behandeling is juridisch niet te verantwoorden", schrijft de Franstalige auteursrechtenorganisatie La Scam in een petitie tegen de hervorming die ondertussen meer dan 11.000 handtekeningen behaalde. Het wetsvoorstel treft Brussel extra zwaar, want meer dan de helft van de kunstenaars met een kunstwerkattest woont in de hoofdstad.

Onzichtbaar werk

De sector trad herhaaldelijk in overleg met minister Jambon, maar dat mocht uiteindelijk niet baten. Woensdag organiseerde een 300-tal kunstenaars ook een betoging op het Vrijheidsplein in Brussel tegen de hervorming.

Volgens de kunstorganisaties ontkent de nieuwe wet de realiteit van artistieke arbeid. Die gaat vaak gepaard met periodes van onvrijwillige inactiviteit, waarin er wel veel onzichtbaar werk is. Het gaat om repeteren, schrijven en creëren: zaken die niet zichtbaar zijn in klassieke arbeidsprestaties.

De organisaties wijzen er ook op dat kunstenaars al sinds 1973 onder een specifieke sociale beschermingsregeling vallen, een uitzondering op de werkloosheidswetgeving die rekening houdt met die periodes van onvrijwillige inactiviteit. Die beschermingsregeling is bedoeld om kunstenaars die wel werken, maar daar tijdelijk niet voor worden vergoed, toch sociale bescherming te bieden.

Indien die werkloosheidsperiodes voor 2014 van kunstwerkers niet meer zouden meetellen, zullen ze een aanzienlijk deel verliezen bij hun pensioenberekening. Volgens het kunstenplatform State of the Arts zouden werknemers in de kunstensector tot een derde van hun pensioen kunnen verliezen. "Rechten die zij jarenlang binnen de bestaande regels hebben opgebouwd, worden achteraf uitgehold", klinkt het bij de christelijke vakbond ACV.

Onrechtvaardig

"De zakelijk leider of de museumdirecteur staat doorgaans voltijds op de loonlijst, terwijl kunstenaars projecten aan elkaar rijgen met lange onbetaalde periodes van creatie", schrijven Katrien Reist, Wouter Van Loo en Pascal Gielen in een opiniestuk voor De Standaard. "Waarom krijgt de museumdirecteur straks wel een volwaardig pensioen, en niet de kunstenaar aan wie die zijn werken te danken heeft?"

Kunstenaarsorganisaties en vakbonden eisen daarom een eerlijk pensioen. "Hoewel de overheid erkent dat artistieke loopbanen anders verlopen, vertrekken ze tegelijk van een lineaire carrière. Daar wringt het schoentje", aldus de vakbond ACV.

Bovendien zou de nieuwe regeling ook een onrechtvaardig verschil veroorzaken tussen kunstenaars onderling en andere beroepsgroepen met specifieke loopbaanregels, zoals havenarbeiders en zeevissers. Op die manier zou het rechtszekerheidsbeginsel en het principe van gewettigd vertrouwen worden geschonden.

De organisaties stappen nu naar het Grondwettelijk Hof. Daarnaast zullen ze ook alle juridische procedures ondersteunen die door benadeelde kunstwerkers en organisaties worden ingesteld, klinkt het.