Museum voor Natuur­wetenschappen en Chinees Paviljoen grijpen naast erfgoedprijs

De Brusselse inzendingen vallen dit jaar niet in de prijzen bij de Erfgoed Challenge van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK). De hoofdprijs van 25.000 euro restauratiebudget is voor het renaissancepaviljoen van Bergen. Het Museum voor Natuurwetenschappen gaat de schelpschilderijen van Alphonse Mora zelf restaureren.

Het Bergens paviljoen uit 1531 dat na een instorting onbruikbaar werd, wist jury en publiek te overtuigen voor het renovatiebudget. De publieksprijs, goed voor 10.000 euro aan restauratiediensten, gaat naar de sgraffiti van het Maison Dorée in Charleroi. Het Chinees Paviljoen in Laken behaalde een derde plaats, maar kwam daarmee niet in aanmerking voor een prijs.

Ook het tweede Brusselse project, de schelpschilderijen van Alphonse Mora in het Museum voor Natuurwetenschappen, wist het publiek en de jury niet te overtuigen. Het Museum voor Natuurwetenschappen mag dan wel naast de prijs van het KIK grijpen, het federale museum zal de schelpschilderijen alsnog restaureren en doet daarbij beroep op de expertise van het KIK.

“Een interne collega van het Instituut voor Natuurwetenschappen zal de restauratie op zich nemen”, zegt conservator Yves Samyn van het Instituut voor Natuurwetenschappen. “Vooraf winnen we advies in bij het KIK. Wij zijn gespecialiseerd in het conserveren van wetenschappelijke collecties, maar niet in het tentoonstellen van kunstwerken. We willen zeker zijn dat de schilderijen correct worden opgehangen en beschermd tegen licht- en vochtschade.”

Schelp met scheur

De collectie schelpschilderijen van de twintigste-eeuwse Vlaamse kunstenaar Alphonse Mora bestaat uit één monumentaal ingekaderd doek van 210 bij 285 centimeter en een twintigtal kleinere werken. De kleurrijke schilderijen beelden zeewaterorganismen af, van schelpen tot zeesterren en andere ongewervelden.

"Vooral het grote doek is dringend aan een ingrijpende restauratie toe: onder meer een scheur van bijna 17 centimeter moet worden hersteld", vertelt Yves Samyn. De kleinere werken verkeren in betere staat, maar zullen gereinigd worden om ze duurzaam te kunnen conserveren.

De schilderijen zijn te zien op de negende verdieping in het Instituut voor Natuurwetenschappen, waar ook de collectie ongewervelde zeedieren wordt beheerd. “Ze vormen een artistieke inleiding voor bezoekers,” zegt Samyn. “Vooraleer we hen meenemen in de wetenschappelijke collectie, tonen we hen via deze werken het leven in zee. Zo slaan we een brug tussen kunst en wetenschap.”

Onderscheiding voor erfgoed

Sinds 2021 helpt het KIK elk jaar samen met het publiek een erfgoedschat die hoogdringend hulp nodig heeft. Erfgoedbeheerders kunnen zelf projecten voordragen voor de Erfgoed Challenge en na een voorselectie maakt het KIK een lijst van genomineerde erfgoedschatten bekend voor een publieke stemcampagne.

Een jury beslist uiteindelijk over de hoofdprijs, op basis van verschillende criteria zoals het bovenlokale belang van het kunstwerk en de urgentie van de conservatie- of restauratiebehandeling. “Deze prestigieuze onderscheiding, die voor de vijfde keer wordt uitgereikt, erkent een uitzonderlijke Belgische erfgoedschat die dringend zorg, restauratie én publieke aandacht verdient”, klinkt het bij de organisatie.

Het paviljoen in Bergen wist zowel te overtuigen door zijn uitzonderlijke historische en architecturale waarde. "Deze 16de-eeuwse erfgoedschat is een uniek voorbeeld van burgerlijke renaissance-architectuur in de stad", aldus de jury. Naast het restauratiebudget, ter beschikking gesteld door de Nationale Loterij en de schenkers van de Erfgoed Challenge, zet het KIK voor de winnaar ook fondsenwervende initiatieven op.