Podcast 'To Solola': ‘Congolezen zijn een volk van vertellingen’

De podcast To Solola laat tweedegeneratie-Congolezen vertellen over hun cultuur, gewoontes en religie. Het levert verrassende gesprekken op over het huwelijk of populaire muziek in de Congolese cultuur. “Onze taboes zijn veel minder bekend.”

Kan je als Congolese Brusselaar openlijk homoseksueel zijn? Zou je als Congolese ouder condooms uitdelen aan je kinderen? Moet je echt traditionele gerechten met orgaanvlees of rupsen blijven eten? Laten we het daar eens over hebben, vond Christopher Lambrechts (27) uit Anderlecht in de herfst van vorig jaar. Met zijn jeugdvriend Jordi Ekunga startte hij de podcast To Solola – ‘Laten we praten’ in het Lingala. Wat later haalden ze marketeer en pr-consultant Urielle Bundo (29) bij het team. Sindsdien hebben de drie hosts het zonder taboes over de Congolese cultuur en laten ze de luisteraar kennismaken met nieuwe stemmen uit de diaspora. Opvallend, van beginnende zangers Rea en Yeyo tot het groeiende streetwearmerk Kin La Belle, influencer Ziimondo of tatoeëerder Cédric Luccia: veel van die sprekers komen uit Parijs.

“De enige andere Congolezen waren onze overburen,” vertelt hij over de Aumale-wijk van zijn jeugd. In diezelfde wijk houdt hij nu de rolluiken dicht, want in de buurt waren er vorig jaar de schietpartijen in het drugsmilieu. “Ik heb het ergste geweld niet meegemaakt omdat ik in Parijs woonde. Voordien verbleef ik drie jaar in Canada. Door die reizen ontdekte ik hoe belangrijk de Congolese gemeenschap is in mijn leven,” zegt hij. Het idee voor de podcast ontstond toen hij vorig jaar terugkeerde naar zijn Brusselse thuis.

Wat miste je dan in Canada?
CHRISTOPHER LAMBRECHTS: Alles. In België kan ik wanneer ik maar wil Congolees eten vinden. Op een dag bestelde ik er toch een Congolees gerecht en moest ik huilen. Toen voelde ik hoe hard ik mijn cultuur had gemist. Dat was ook zo als iemand Lingala rond me sprak: kleine dingen die ik in België nooit opmerkte. Bovendien heeft Canada geen aparte wijken voor Congolezen zoals Brussel. Ik leerde er een mix van Congolese studenten, Franse Congolezen of kinderen van geïmmigreerde Congolezen kennen. Heel verschillende mensen, maar we deelden de Congolese cultuur.

URIELLE BUNDO: Ik maakte dat mee in het Verenigd Koninkrijk. Daar beland je sneller in een groep die zich als Afrikaans definieert, maar niet per se Congolees. België heeft door de koloniale geschiedenis een veel grotere Congolese diaspora. Zowel in Brussel als Luik is die goed verankerd. Je herkent elkaar makkelijk en hoort op straat Lingala.

Was er voor ‘To Solola’ dan nog geen platform om die gemeenschap te bereiken?
LAMBRECHTS: Niet echt. Podcasts of YouTube-­kanalen gaan eerder over politieke vraagstukken in Congo, of over de zwarte gemeenschap in het algemeen. Wij willen die politiek bewust vermijden. Voor een deel omdat we het te complex vinden. Wel willen we het beeld dat mensen over Congo hebben, opentrekken. Wie aan Congo denkt, denkt aan de kolonisatie en de politieke problemen die eruit voortvloeiden. Of aan Congolese muziek, maar onze sportteams, keuken of zelfs taboes zijn veel minder bekend.

Bepaalde onderwerpen zijn vrij persoonlijk en zo ook politiek. Als je het over homoseksualiteit, religie of de plaats van de vrouw in een Congolees gezin hebt, kan dat schuren.
LAMBRECHTS: Wij zullen zeker mensen storen. We hebben 20.000 volgers. Die kunnen we nooit allemaal plezieren. We weten dat in Congolese families of op Congolese scholen nog altijd niet wordt gepraat over de lgbti+-­gemeenschap. Het is alsof dat niet bestaat, wat uiteraard niet klopt.

BUNDO: Veel Congolezen in België of Frankrijk hebben een leven als Congolees binnenshuis, en een leven daarbuiten. Je gaat hier naar school, spreekt af met andere Belgen, maar zodra je thuiskomt, staat er Congolees eten op tafel, dans je op Congolese muziek en keer je terug naar de Congolese mentaliteit. Dat beïnvloedt veel van wat je doet. Wij willen de cultuur uit onze huizen naar buiten brengen.

LAMBRECHTS: We zijn een volk van vertellingen. In Congo zijn er geen bibliotheken en geschriften, we zijn van onze geschiedenis beroofd. We rekenen op onze grootouders en ooms om de gebruiken door te geven die we zelf niet kennen. Mijn moeder stierf toen ik 21 was. Ze was mijn enige link met Congo. Na haar dood voelde ik me ontworteld. Wie zou me nu over Congo vertellen? Ik wil nu praten over de mooie dingen waar we trots op zijn, maar ook over taboes die inherent deel uitmaken van de Congolese cultuur.

Waarom zijn die taboes zo hardnekkig? De eerste Congolezen kwamen al voor de jaren vijftig naar ons land. Velen hebben hier sindsdien toch de emancipatie van de vrouw en lgbti+-beweging meegemaakt?
BUNDO: Ja, maar thuis blijft thuis. Dat is Congo.

LAMBRECHTS: Ook al zijn tweedegeneratie-­Congolezen in Europa erg verschillend van jonge Congolezen in Congo, die taboes leven nog overal. Bovendien zijn hun ouders of grootouders vaak naar hier gereisd met een trauma. Zij praten niet graag over vroeger.

BUNDO: Dat geeft gaten in onze kennis. We weten bijvoorbeeld dat Congo voor de koloniale periode een matriarchale samenleving was. Vrouwen hadden soms meer rechten dan nu. Sinds de kolonisatie zijn die rollen gekeerd. Ook zijn veel etnische groepen hun eigen gebruiken verloren. Dat weten jonge Congolezen niet altijd. Ik merk nu een golf van nieuwsgierigheid naar onze geschiedenis.

Waar komt die nieuwsgierigheid vandaan?
BUNDO: Dat vroeg ook een neef uit Congo me onlangs. Hij snapte mijn vragen niet. Ik antwoordde dat zijn Congolese identiteit al gevormd was op de dag dat hij geboren was. De mijne niet. Ik ben in België geboren en natuurlijk zwart, maar behalve mijn ouders had ik geen inkijk in Congo. Onze generatie kan zelf kiezen hoe Congolees we willen zijn.

LAMBRECHTS: In Frankrijk staan vandaag veel Congolese artiesten hoog op de hitlijsten, zeker in hiphop. Als je jong bent en je hoort zo’n Congolese zanger een zinnetje rappen over Congo, dan krijg je zin om daar iets over op te zoeken. Wij hadden die voorbeelden vijftien jaar geleden niet. Elke Congolees luisterde thuis naar Fally Ipupa, maar pas nu kunnen we die cultuur delen met anderen. Dat merken we aan onze luisteraars: veel Congolese Belgen en Fransen, maar ook witte Belgen en jonge Congolezen uit Kinshasa.

Wat zijn de plannen voor het komende seizoen?
LAMBRECHTS: We maken een aflevering over de nationale voetbalploeg en denken na over het thema dekolonisatie. Ooit wil ik een documentaire maken. Het is wel wachten op geld via crowdfunding en de Koning Boudewijnstichting, om onze productie en marketing te kunnen betalen. En we willen gasten uit Parijs of Zwitserland blijven ontvangen.

BUNDO: We plannen een aflevering over de verschillende etnische groepen in Congo. Het liefst zouden we To Solola uitbouwen tot een echte vzw met debatten en evenementen in de stad. Waarom geen podcast opnemen in het Afrika Museum?

Maar geen politiek, dat wil zeggen: geen aflevering over de oorlog in Oost-Congo?
LAMBRECHTS: Dat ligt nog ter discussie. Veel Congolezen hebben hun land nooit zonder oorlog gekend. Ik denk dat dat verklaart waarom velen er de straat niet voor opgaan. Ze zijn gewend aan het leed of sluiten er hun ogen voor. Anderzijds hebben we luisteraars die bij elke aflevering reageren dat we het niet over homoseksualiteit moeten hebben als we niet over de oorlog spreken. Hoezo? Voor mij gaat de podcast over de Congolese mentaliteit. Als we die uit meerdere hoeken duiden, en zelfs een beetje sturen, raak je op een bepaald moment toch aan politiek.