Symbolische teruggave van naziroofkunstwerk Félicien Rops in KBR

De Koninklijke Bibliotheek van België (KBR) heeft woensdag symbolisch een door de nazi's geroofd kunstwerk teruggegeven aan de erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaar. De familie kreeg de aquarel La Buveuse d’absinthe van Félicien Rops officieel terug, maar laat het werk in de collectie van de bibliotheek.

De aquarel La Buveuse d’absinthe, die zich sinds 1968 in de collecties van de Koninklijke Bibliotheek van België bevindt, was eigendom van Armand Dorville. De collectie van de joodse advocaat en verzamelaar werd in 1942 verkocht in het kader van een gedwongen verkoop opgelegd door de Vichy-autoriteiten. Zijn collectie omvatte bijna 450 werken waaronder stukken van Renoir, Manet en Rodin. De erfgenamen hadden geen zeggenschap over de transacties en kregen de opbrengst van de verkoop pas na de oorlog terug, terwijl dit geld de familie had kunnen helpen om hun vlucht uit Frankrijk te financieren.

In 1968 werd de aquarel van Rops te goeder trouw aangekocht door de Koninklijke Bibliotheek van België. De geschiedenis van het werk kwam in 2020 weer boven water toen de erfgenamen van Armand Dorville een verzoek tot teruggave indienden bij het museum. Het dossier zat lang vast, maar in december 2025 besloot Vanessa Matz (Les Engagés), als federaal minister bevoegd voor Wetenschapsbeleid, over te gaan tot de teruggave aan de erfgenamen.

Herinnering levend houden

Na onderhandelingsgesprekken koos de familie ervoor het werk in de collectie van KBR te houden. Armand Dorvilles erfgenamen krijgen daarvoor een niet nader bepaalde financiële compensatie. Volgens Francine, achternicht van Armand Dorville, was het belangrijk voor de familie het werk in een openbare collectie te houden, omdat dat ook zijn wens was. “Armand Dorville heeft veel schenkingen gedaan aan musea en wilde dat de kunstwerken uit zijn collectie door een zo groot mogelijk publiek konden bezichtigd worden.”

Het werk is vandaag niet te zien in de permanente tentoonstelling van KBR, dat zich focust op de handschriftenverzameling van de Bourgondische hertogen, maar kan wel via bruiklenen in andere musea tentoongesteld worden. Dan zal het werk systematisch worden voorzien van de vermelding: “Voorheen onderdeel van de collectie van Armand Dorville en verkocht in 1942 onder het Vichy-regime.”

De KBR en de erfgenamen zullen samen een tekst opstellen waarin de geschiedenis van Armand Dorville, het traject van het werk tijdens de Tweede Wereldoorlog en de context van de verkoop in 1942 worden beschreven, om de herinnering aan de roof levend te houden.

“La buveuse d’absinthe is niet alleen een opmerkelijk werk van Félicien Rops. Het draagt ook de geschiedenis van een roof en een familietragedie in zich. De mensen die het in de toekomst bezichtigen, worden uitgenodigd om deze geschiedenis in gedachten te houden”, voegt Vanessa Matz daaraan toe.

Federale adviescommissie

De minister stelde ook een Koninklijk Besluit voor dat in de oprichting voorziet van een federale adviescommissie, belast met het onderzoeken van teruggaveverzoeken voor kunstwerken waarvan het vermoeden bestaat dat ze tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn geroofd en die zich in de collecties van de Federale Wetenschappelijke Instellingen bevinden.

Het teruggaveproces van La Buveuse d’absinthe heeft bijna zes jaar in beslag genomen. Met de nieuwe commissie hoopt de minister ervoor te zorgen dat de behandeling van de teruggaveverzoeken in de toekomst sneller verloopt. Matz wil families binnen 13 maanden tot maximaal 23 maanden na het indienen van hun verzoek een antwoord geven. “We zullen het leed dat het naziregime heeft veroorzaakt en de gevolgen van de confiscaties die zoveel families hebben ondergaan nooit kunnen goedmaken. Maar we kunnen er wel voor zorgen dat de verzoeken tot teruggave worden behandeld binnen een duidelijk, transparant kader en binnen redelijke termijnen”, zegt de minister daarover.