Botanisch Brussel: Bouwen met schimmels

Kweken we binnenkort isolatiepanelen of zelfs bakstenen uit champignons? In hartje Marollen experimenteert een architectuurbureau volop met mycelium, de schimmeldraden van zwammen, om onze woningen vorm te geven in de toekomst.

Handtassen, schoenen en lampenkappen uit mycelium, die zagen we al opduiken in de stad. De VUB trok er zelfs mee naar de designweek van Milaan en het Brusselse bedrijf Permafungi haalde enkele miljoenen aan Europees geld en private fondsen op. Na zo'n tien jaar in de kelders van Thurn & Taxis opende Permafungi vorig jaar een productiesite in Vorst, met de focus op verpakkingen. En net als hun lampenkappen worden die gemaakt uit de schimmeldraden van oesterzwammen. Die nesten zich op een natuurlijk skelet, van koffiegruis tot hout, en vormen een kneedbaar materiaal dat je zou kunnen vergelijken met cement.

Er is dus animo voor de champignon in Brussel: designprojecten met mycelium schieten als, wel ja, paddenstoelen uit de grond. Zo ook in de Marollen, waar architectuurbureau Bento ligt. “Wij proberen mycelium als basismateriaal op te schalen naar kunstinstallaties, om zo te evolueren naar volwaardige bouwprojecten”, zegt architect Corentin Dalon van Bento Laboratoire, een vzw gelinkt aan het bureau. Dalon ontwikkelde al myceliumprojecten voor het Belgisch paviljoen in Venetië in 2023, voor musea en momenteel voor een kunstenfestival in Rome. Op 2 juli geeft hij een lezing over levend bouwmateriaal bij Leefmilieu Brussel.

“Mycelium heeft als voordeel dat het groeit. Het is dus per definitie onuitputtelijk, in tegenstelling tot aarde of metaal”, zegt Dalon. “Het kan zichzelf ook regenereren. Zo kun je in principe een muur herstellen met vers mycelium.” In principe, want bouwen met mycelium blijft voorlopig theorie. “De stevigheid of brandveiligheid testen is duur en staat nog niet op punt”, geeft Dalon toe. Zelfs de juiste isolatiewaarde is nog onbekend. “Dat verhindert vooral publieke projecten. Een particulier kan zo'n risico zelf dragen, een overheid niet.”

Isolatiepanelen

De kansen zijn er wél: Bento ontwikkelde al een baksteen uit schimmeldraden door die te enten op klei. Ze werken ook aan prefabisolatiepanelen op basis van houten mallen. Buitenlandse spelers experimenteren dan weer met akoestische panelen. “We hebben zelf te weinig productieruimte om volledige panelen te bouwen, maar als architect is zo'n industriële productie niet mijn ambitie. Wij willen liever zoveel mogelijk natuurlijke bouwmaterialen verkennen”, zegt Dalon. “Het kan toch niet de bedoeling zijn dat we straks alleen velden vol hennep zouden planten, als een ware monocultuur?”

Al heeft Brussel natuurlijk al andere spelers die dat doen: bedrijven als Rotor of BC Materials recycleren bouwafval tot nieuw bouwmateriaal. Hun spin-off Lêêm verkoopt zelfs muurverf van oude grond.

“Dat maakt het ondernemersklimaat voor circulair bouwen in Brussel erg goed. We hebben misschien een gedeelde interesse in de champignon, maar vooral het juiste netwerk”, zegt Dalon.

Zijn prefabisolatiepanelen uit draden van lakzwammen – iets steviger dan die van de oesterzwam, maar wat trager te kweken – zouden in drie weken tijd klaar kunnen zijn. “Je hebt alleen een vochtige, afgesloten ruimte nodig bij een constante temperatuur van 24 graden. Dat is veel minder warm dan voor de productie van cement en het vraagt niet meer water.”

Ideaal voor in de stad, oppert Dalon, want je hebt dus geen veld nodig zoals bij hennep of hooi. “Hoeveel lege kantoren zouden we in Brussel niet kunnen inrichten tot myceliumkwekerij?”