Brussel zet zich schrap voor energiecrisis: 'Altijd schrik, maar ik heb geen keuze'

Sinds de oorlog in Iran schieten de energieprijzen als een raket omhoog. Van de horeca- en taxisector tot de OCMW’s: Brussel kijkt met dichtgeknepen billen toe. "Ik zal mijn tarieven moeten opschroeven."

“Verlaag uw snelheid, werk thuis en vermijd vliegen.” Het zijn enkele van de tips die het Internationaal Energieagentschap (IEA) vorige week deelde om het hoofd te bieden aan wat het omschrijft als "de grootste energiecrisis in decennia”.

Sinds de oorlog in het Midden-Oosten in alle hevigheid losbarstte, swingen de prijzen voor olie, gas en elektriciteit ook in ons land de pan uit. Iran blokkeerde de Straat van Hormuz, ’s werelds slagader voor olie en vloeibaar gas (lng) en tegelijk raakten productie-installaties in de Golf beschadigd, met maanden verstoring tot gevolg.

Ook de elektriciteitsprijs ging crescendo. Dat komt omdat in ons land de duurste centrales (die op gas dus) de elektriciteitsprijs bepalen.

De prijzenbonanza roept trauma’s op van de energiecrisis in 2022 toen Europa halsoverkop moest afschakelen van Russisch gas. Volgens IEA-topman Fatih Birol was die nochtans een lachertje in vergelijking met nu. "Op dit moment hebben we 11 miljoen vaten per dag verloren wat meer is dan de twee grote oliecrises samen", zei hij deze week. "Geen enkel land zal immuun zijn voor de gevolgen van de crisis als die zich op deze manier voortzet.”

Prijzen doorrekenen

De Brusselse taxisector moet je het alvast niet vertellen. De dieselprijs bereikte afgelopen weekend een recordhoogte van 2,289 euro per liter en benzine tikte zijn hoogste peil aan in tweeënhalf jaar. “De impact is violent”, zegt Sam Bouchal, woordvoerder van de Brusselse taxifederatie BTF. “Vooral de kleine zelfstandigen moeten zich bij prijzen van 2,2 euro stilaan afvragen of het nog rendabel is om te rijden.”

Volgens Bouchal zijn er nu al dagen dat taxi’s met verlies rijden en zouden er al verschillende tijdelijk gestopt zijn met ritjes. De tarieven in Brussel worden bovendien bepaald door de taxiverordening, waardoor doorrekenen aan klanten niet zomaar mogelijk is.

De gestegen benzineprijzen zijn bij rijschool Onyx in Evere eveneens een kopzorg. “Voor onze drie auto’s is de kostprijs per tankbeurt met 10 euro gestegen, terwijl ze gemiddeld iedere twee dagen moeten tanken”, vertelt zaakvoerder Inge Van Hoorebeke. “Dat is een serieuze hap uit het budget. Als het zo doorgaat, zal ik een supplement moeten vragen aan onze klanten.”

Voor veel andere zaken lijkt de vraag op dit moment minder 'of', maar 'wanneer' en 'met hoeveel' ze hun tarieven zullen moeten verhogen. “Om ijsblokjes te maken is veel energie nodig”, zegt Koen Torrekens. Hij is zaakvoerder van La Glacière in Sint-Gillis dat ijs levert aan de horeca. “Dit zal dus een effect hebben op de prijzen.”

Ook Pascal Willaert van de Etterbeekse frituur Maison Antoine vreest dat hij zijn frieten duurder zal moeten maken. “Een frituur gebruikt veel gas en dat wordt nu 25 à 30 procent duurder. Ik zal dus wel moeten.” Of hij schrik heeft dat er klanten zullen afhaken? “Ik ben een handelaar, hé. Ik heb altijd schrik, maar ik heb geen keuze.”

“Dat is een les uit de vorige energiecrisis: er is bitter weinig dat je kan doen”, beaamt Loïc Installé van sectorfederatie Horeca Brussel. “In mijn eigen zaken (van de koffieketen Belga & Co, red.) schakelde ik wel al over op vaste energiecontracten. Dat is zuur, want je betaalt meer, maar het geeft wel zekerheid.”

Het is een overweging die de Elsense slagerij Jan & Krista ook al maakte. “Wij zijn deze maand overgeschakeld”, vertelt Krista Lecluse. “Dat is maandelijks 80 euro meer, maar met al die frigo’s... Wij betaalden nu al 1.300 euro per maand aan energie, het risico op een stijging was te groot.”

Marie Gilles van Autocars Gilles zegt voorlopig de kat uit de boom te kijken. “De factuur voor de brandstof steeg met 11 procent. Misschien wordt de volgende maanden wel een clausule aan onze reservaties toegevoegd om bij energiesprongen toch een hogere prijs te vragen.”

OCMW's

Tijdens de vorige energiecrisis in 2022 werden ook het Gewest en de Brusselse gemeenten tot maatregelen gedwongen. Zo verlaagde Stad Brussel de temperaturen in al haar gebouwen, terwijl in verschillende gemeenten de openbare verlichting werd gedimd. De zwembaden van Sint-Lambrechts-Woluwe en Sint-Joost-ten-Node gingen tijdelijk dicht vanwege de hoge verwarmingskosten.

De VUB en MIVB laten weten relatief beschermd te zijn dankzij vaste energiecontracten. MIVB-woordvoerder Guy Sablon: “Nog tot zeker het einde van het jaar zitten we daarmee goed, maar we hopen dus dat de situatie tegen dan stabiliseert.”

William Verstappen, expert bij de koepel van lokale besturen Brulocalis, wijst er wel op dat de lokale besturen erg kwetsbaar zijn. “Gemeenten consumeren veel energie, maar ze zijn tegelijk ook werkgevers en moeten investeren in bouwprojecten. Het is nu wel lente waardoor de verwarmingskosten lager liggen, maar als de salarissen door de inflatie omhoog gaan, zal dat voelbaar zijn en door de gestegen materiaalprijzen zullen ook bouwprojecten duurder worden. Er zijn dus risico’s.”

Ook de OCMW’s zijn er niet gerust op. “Iedere crisis is met vertraging een sociale crisis”, zegt Sébastien Lepoivre. Hij is de voorzitter van het OCMW van Evere en topman van de Brusselse Federatie van OCMW’s. “Ik vrees dat dit opnieuw een impact zal hebben, maar de meeste mensen zullen pas aankloppen als hun jaarfactuur in de bus ligt. Ter vergelijking: tussen 2022 en 2023 nam de energiesteun aan gezinnen met 55 procent toe tot 11 miljoen euro. Toen kregen we hier extra middelen voor, maar nu is er niets.”

In het OCMW van Brussel-Stad verdubbelde in 2022 het aantal aanvragen voor energiesteun ten opzichte van een jaar eerder, een effect dat ook in 2023 doorwerkte. “De grote vrees is dat het OCMW deze crisis tegemoet gaat zonder bijkomende middelen”, vertelt Jan Willems, die aan het hoofd staat van de dienst schuldbemiddeling en energie. “De grote toestroom na de beperking van de werkloosheid in de tijd is nu onder controle, maar dit zou de druppel te veel kunnen zijn.”

Voorlopig geen steun

In 2022 nam de federale regering brede maatregelen voor energiesteun met onder meer tegemoetkomingen voor gezinnen en verlaagde accijnzen op gas en elektriciteit voor bedrijven en zelfstandigen. Voorlopig zit een herhaling van die steun er niet in.

Hoewel verschillende meerderheidspartijen de voorbije weken pleitten voor actie, veegde premier Bart De Wever (N-VA) hun suggesties dinsdag van tafel. "Je zou lessen kunnen trekken uit wat de vorige regering heeft gedaan”, zei hij in de Kamer. “Die heeft gesmeten met helikoptergeld en dat is nu een loodzware ketting die de Titanic verder naar de bodem trekt.”

Aan BRUZZ laat het kabinet van de Brusselse minister van Energie Audrey Henry (MR) weten dat er voorlopig geen maatregelen op tafel liggen. Het kabinet staat wel in contact met dat van federaal minister van Energie Mathieu Bihet (MR), maar acht het nog te vroeg om in te grijpen.

“De situatie verandert momenteel elke dag”, zegt woordvoerder Robin Cuvillier. “Het is moeilijk om nu een maatregel te nemen die de volgende dag niet moet worden aangepast. De bedoeling is om een duidelijke boodschap te geven aan de Brusselaars. De situatie wordt opgevolgd.”