Brussel zit zonder huisbankier na afhaken Belfius: wat nu?

Staatsbank Belfius stopt na meer dan dertig jaar als huisbankier van het Brussels Gewest, maar wat zijn de gevolgen hiervan? VUB-professor en specialist staatsfinanciën Herman Matthijs legt het uit.

Al sinds 1991 is Belfius huisbankier van het Brussels Gewest. Die kassiersrol houdt in dat Belfius de zichtrekeningen van het Gewest beheert, de ontvangsten registreert en de betalingen uitvoert. Daarnaast doet de bank ook beleggingen op korte termijn.

De bank heeft het Brussels Gewest nu laten weten de samenwerking te willen stop­zetten. Ze wil de eerste zes maanden van volgend jaar nog een soort basisdienst aanbieden, maar daarna gaat de stekker eruit. De gedaalde kredietwaardigheid van Brussel, het acute begrotings­tekort en het uitblijven van een regering gaven de doorslag.

Wat was het risico voor Belfius?

Herman Matthijs: Elke overheid heeft een huisbankier. In Vlaanderen is dat bijvoorbeeld ING en federaal vooral BNP Paribas Fortis. Je hebt dan een hoop geld in handen, want het gaat toch om een forse begroting. Daar kunnen ze dus stevig aan winnen.

Maar met de Brusselse financiën vandaag, kan je er ook aan verliezen. Bij eventuele financiële problemen kan het zijn dat de rekeningen op nul komen en mogelijk zelfs in de min. Belfius wil dat natuurlijk niet, zeker niet nu het deels wil privatiseren (de overheid wil mogelijk 20 à 30 procent aan private investeerders verkopen, red.). Dan ben je voor partijen aantrekkelijker zonder Brussel dan mét.

Eerder lieten ze al weten in januari hun kaskrediet (een soort buffer voor Brussel bij onverwachte liquiditeitsproblemen, red.) van 500 miljoen euro op te zeggen. Nu trekken ze hun handen er volledig vanaf.

Wat nu?

Matthijs: Dat huisbankierschap werkt via contracten met Europese aanbestedingen. Brussels minister van Begroting Dirk De Smedt (Open VLD) zal een nieuwe aanbesteding moeten uitschrijven.

De vraag is wie de Brusselse centen nog wil beheren? BNP is Frans, die zal dat niet willen doen. Ook ING zal er niet voor te springen staan. Die bank moet trouwens nog altijd laten weten of ze in januari haar kaskrediet van 500 miljoen behoudt.

Wat blijft er dan nog over? Op de binnenlandse markt zijn de grootbanken dungezaaid. KBC misschien, en dan heb je nog kleinere spelers zoals Crelan. De enige manier om ING te overtuigen is volgens mij door onroerend goed van het Gewest in onderpand te geven. Maar ja, dan ben je wel echt aan het uitverkopen.

En als die allemaal niet willen?

Matthijs: Dan heb je een groot probleem, want dan is er geen bank om het geld op te storten en de betalingen te doen. Gepensioneerden die niet meer solvabel zijn en die op de zwarte lijst staan bij banken moeten aan de Zuidertoren gaan aanschuiven om hun pensioen cash te ontvangen.

Voor Brussel gaat dat natuurlijk niet. Ik denk dat minister-president Rudi Vervoort (PS) dan naar premier Bart De Wever (N-VA) zal moeten bellen. De federale regering zou eventueel nog aan de Nationale Bank kunnen vragen om het te doen, als laatste redmiddel. Dat is natuurlijk niet haar kerntaak en het is nog nooit gebeurd, maar theoretisch is het mogelijk.

Brussels parlementslid Zakia Khattabi (Ecolo) vindt het schandalig dat Belfius, een bank die zonder staatsinterventie in 2011 niet meer zou bestaan, zich nu terugtrekt. Wat denkt u?

Matthijs: Goh, dat is al lang geleden. Maar het is wel opvallend dat het een staatsbank (Belfius is vandaag 100 procent eigendom van de Belgische overheid, red.) is die dat doet ten aanzien van een overheid in eigen land.

Dat is nog niet veel gebeurd in de geschiedenis, als het al is gebeurd. Feit is ook dat door die beslissing het shutdown-scenario, waar al voor is gewaarschuwd, toch dichterbij komt.