Duurzaam kmo-park Greenbizz stapelt ateliers de hoogte in

Het duurzame kmo-park Greenbizz in de Lakense Tivoliwijk bestaat tien jaar en krijgt er een broertje bij. Greenbizz II wordt een 'productiehotel', met verticaal gestapelde ateliers. “Behoorlijk revolutionair”, zegt initiatiefnemer Citydev, “maar ook een risico.”

In de Dieudonné Lefèvrestraat, vlak bij Thurn & Taxis, hangen de rode affiches met de plannen voor de nieuwbouw uit. Greenbizz II moet verrijzen op het laatste vrije perceel van de groene wijk Tivoli. Daar zijn nu tijdelijk een pumptrack-­fietscircuit en een moestuin ingericht en er is een klein parkeerterrein.

Het nieuwe gebouw moet een uitbreiding worden van het aangrenzende kmo-park Greenbizz I. Dat ging in 2016 open en was de eerste realisatie van de duurzame woon- en werkwijk Tivoli die de gewestelijke ontwikkelingsmaatschappij Citydev op deze plek aan het kanaal wilde bouwen.

Greenbizz I kreeg een bijzondere missie: start-ups en kleine innoverende ondernemingen uit de circulaire en duurzame economie onderdak geven en op weg helpen.

Voorbeeldgebouw

De groene ambities waren ook terug te vinden in het ontwerp van het gebouw. Citydev zette een ecologisch voorbeeld­gebouw neer met groendak, zonnepanelen en uitstekende energieprestaties, dat er met zijn vurenhouten gevel en driehoekige motief ook nog eens aardig uitzag.

Beneden kwamen er twee overdekte straten met aan weerszijden middelgrote en grote ateliers voor productie, zestien in totaal. Daarbovenop werd een incubator ingericht, kantoren waar starters die nog niet in de productiefase zitten, terechtkunnen en ook begeleiding en coaching krijgen.

“Er zijn in Greenbizz nu 42 bedrijfjes actief”, vertelt Luc De Weerdt, sinds anderhalf jaar directeur van het kmo-park. Het zijn vaak één- of tweemanszaakjes, maar er zijn ook ondernemingen met wat meer werknemers. “Allemaal huren ze hun ruimte tegen een marktconforme, maar gematigde prijs”, zegt De Weerdt, die een rondleiding geeft door het gebouw.

De incubator boven ziet eruit als een hippe werkvloer met op de gang vrolijke zeteltjes, een koffieapparaat en printer, en buiten een groot terras. Behalve een coworkingspace zijn er twintig kant-en-­klare kantoren. “Je komt hier aan en een half uur later kun je beginnen.”

Veel bedrijvigheid is er niet op deze donderdagochtend. Slechts in een paar kantoren is er iemand aanwezig. “Door het vele telewerk”, legt De Weerdt uit. “Sommigen komen maar één dag per week, maar ze vinden het belangrijk om toch een vaste stek te hebben voor hun onderneming.”

Rijschool

Wat ook opvalt als je de naambordjes afgaat: In de incubator zitten er zeker innoverende bedrijfjes die bijvoorbeeld een koolstofarme cloud nastreven, een bio-afbreekbare printplaat willen ontwikkelen of een compostbak voor binnen in de markt willen zetten. Maar er zijn ook een advocaat en een limousineservice gevestigd, alsook een rijschool die theoretische lessen geeft.

Of dat dan duurzame innovatie is, toch het handelsmerk van Greenbizz? “Zo'n rijschool lijkt op het eerste gezicht niet erg duurzaam”, erkent De Weerdt. “Maar we moeten ook flexibel zijn. Die rijlessen zijn voor die mensen echt een hulpmiddel om uiteindelijk aan een job te raken.”

Bovendien, een al te strenge selectie kan Greenbizz zich niet veroorloven, zegt De Weerdt, want er staan nu al enkele kantoren leeg. “We moeten de boel hier ook draaiende houden.”

Manneken Pis in flashy kleurtjes

Beneden bij de productieateliers is het een ander verhaal. Hier is een flinke wachtlijst. De Bulgaars-Brusselse Marta Matrakova van Fountaine Farm is dan ook tevreden dat ze vorige zomer haar intrek kon nemen in een van de ateliers, ook al is het er door het gebrek aan daglicht nogal donker. “Het ecologische karakter en de gunstige prijs zijn de grote troeven”, zegt ze.

Fountaine Farm doet aan 3D-printing. Samen met haar zakenpartner ontwikkelde Matrakova een stapelbare plantenbak met een ingenieus irrigatiesysteem. Die printen ze voorlopig nog wel in plastic. “We hebben het geprobeerd in een plantaardig, bio­afbreekbaar materiaal. Dat lukte niet, door de combinatie met water”, legt ze uit. “Maar we blijven zoeken.”

Om de zoektocht te financieren, printen ze ook Brusselse souvenirs in opdracht. Manneken Pis in flashy kleurtjes, het Atomium. “En die zijn van wel biomateriaal.”

Schuin tegenover Fountain Farm is Snappies gevestigd, een bedrijfje dat herbruikbare luiers wast en droogt voor crèches. Voorts zitten er na de stopzetting van En Stoemelings en No Science, opnieuw twee microbrouwerijtjes in de productie­straten, er zijn cateringbedrijven, er is een groenaannemer, een schrijnwerker, een bouwfirma en ook een onderneming die oude computers van onder meer het ministerie van Financiën recycleert.

De Weerdt wil dat de huurders van de ateliers de lat van duurzame innovatie zo hoog mogelijk leggen. “Bij nieuwelingen kunnen we stevig selecteren, er zijn kandidaten genoeg. Wie hier al langer is, moet soms aangepord worden. Onze ateliers hebben een 3-6-9-contract. Tot voor kort konden de huurders al die tijd rustig blijven zitten. Nu moeten ze om de drie jaar opnieuw kandideren en aantonen dat ze in Greenbizz op hun plaats zijn.”

Voor De Weerdt zouden hier alleen maar voorlopers moeten zitten. “Dat betekent niet dat het allemaal rocketscience moet zijn. In elke activiteit is duurzame vernieuwing mogelijk.”

Revolutionair

Omdat de vraag naar productieateliers groot is, bouwt Citydev nu Greenbizz II, opnieuw bedoeld voor duurzame kmo's. “Duurzaam in brede zin, het kan op sociaal vlak”, preciseert Florence Scottini, die het project leidt voor Citydev.

Voor de inrichting zijn er lessen getrokken uit hoe Greenbizz I functioneert. Deze keer geen kantoren, alleen een dertigtal, iets kleinere productieateliers. Die worden in de hoogte gebouwd, als een soort hotel.

Citydev haalde de inspiratie voor dit productiehotel in München en Berlijn. “Het is behoorlijk revolutionair, productie op de verdiepingen”, zegt Benjamin Cadranel, directeur van Citydev. “Traditioneel gebeuren productieactiviteiten op de begane grond. Maar met de grondschaarste in Brussel kunnen we ons niet meer permitteren om één laag te bouwen. Meestal zetten we er woningen bovenop. Hier bouwen we vier verdiepingen met werkplaatsen.”

Cadranel beseft dat het een risico inhoudt. “Voor de bedrijven op de verdiepingen zal het lastiger werken zijn. Alles moet eerst met de goederenlift naar boven en dan weer naar beneden. We zullen zien of er kandidaten zijn.”

“In elk geval, het gebouw is zo getekend dat de hele constructie omkeerbaar is”, zegt Cadranel. “Als het niet werkt, kan het gebouw redelijk makkelijk omgevormd worden tot kantoren of woningen.”

De omkeerbaarheid is maar een van de duurzame principes die voor het ontwerp gehanteerd werden. “We willen verder gaan dan in Greenbizz I”, zegt projectleider Scottini. “We zullen deze keer heel veel werken met hergebruikmaterialen, het rode graniet van de gevel bijvoorbeeld. Voorts wordt de inrichting modulair. En boven op het dak komt stadslandbouw.”

Ook is het de bedoeling dat er meer interactie ontstaat met de bewoners van de Tivoliwijk. Daarom is op de begane grond van Greenbizz II een grote horecaruimte gepland, die zowel door de kmo's als door de buurt gebruikt kan worden. De pumptrack, die momenteel dicht is, wordt weliswaar verplaatst, maar blijft behouden. Scottini: “Dit mag geen industrieel gebouw worden waar alleen iets gebeurt tussen negen en vijf.”

Prijskaartje

Het prijskaartje voor de nieuwbouw is niet gering: 18 miljoen euro en met de kosten van studie en advies inbegrepen 26 miljoen euro. Dat bedrag bijeenkrijgen is niet simpel. Want waar Greenbizz I nog voor tachtig procent gefinancierd kon worden met Europese Efro-subsidies, is het nu anders. “Efro heeft slechts negen miljoen toegezegd”, zegt Benjamin Cadranel. “En de investeringsdotatie die Citydev van het Gewest krijgt, is door alle besparingen flink gedaald.”

Zelfs met een kleinere dotatie wil Cadranel zeker doorgaan met kmo-parken bouwen in Brussel. Citydev heeft er ondertussen tien en behalve Greenbizz II zijn er nog enkele andere in de maak. “Wij bouwen de stad van morgen en willen dat er plek blijft voor industriële en productie­bedrijfjes. Daarom zetten wij kmo-parken neer die we zo goed mogelijk proberen te integreren in het stadsweefsel, zodat er geen overlast is voor de buurt”, zegt hij.

“Op die manier willen we ook vermijden dat kleine Brusselse bedrijfjes naar Vlaams- of Waals-Brabant trekken, waar al bijna honderd kmo-parken zijn. Dat die activiteit hier blijft, is in het belang van de stad en ook van de Brusselaar: iedereen heeft zijn loodgieter of schrijnwerker toch het liefst in de buurt.”