OCMW's over de beperking van de werkloosheid: 'Meer criminaliteit? Dat sluit ik niet uit'

Sébastien Lepoivre, OCMW-voorzitter in Evere en voorzitter van de federatie van Brusselse OCMW's, schetst een somber beeld van de impact van de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd. “Ik hoop dat ik over een jaar kan zeggen: ik heb me vergist.”

Sébastien Lepoivre had zich zijn leven als OCMW-voorzitter wel anders voorgesteld toen hij in 2024 aan zijn tweede mandaat mocht beginnen in Evere. “Na corona, na de energiecrisis, dacht ik: 'Nu komen we weer in rustiger vaarwater terecht',” zegt hij in zijn kantoor in het Everse gemeentehuis.
Maar toen kwam Arizona, en die besliste om de werkloosheidsuitkeringen te beperken in de tijd. Dat zal een enorme impact hebben op de OCMW's, die een groot deel van de geschrapte werklozen moeten opvangen. Dat beseffen de partijen van de Arizona-regering: om de schok op te vangen worden honderden miljoenen euro's vrijgemaakt.
In april werd Lepoivre voorzitter van de federatie van Brusselse OCMW-voorzitters. Op voordracht van PS-voorzitter Ahmed Laaouej, die er een socialist wou. Ook Brussels OCMW-voorzitter David Weytsman (MR) was kandidaat, vertelt Lepoivre. “Het was een strijd tussen twee blokken, maar Weytsman trok aan het kortste eind.”
Voor Lepoivre is het als voorzitter van de federatie alle hens aan dek, enkele maanden voor de OCMW's een toestroom mogen verwachten van naar schatting 15.000 tot 25.000 nieuwe leefloners.

Zijn jullie hierop voorbereid?
SÉBASTIEN LEPOIVRE: We moeten wel, maar een walk in the park wordt dat niet. De duizenden leefloners komen boven op de huidige toename. Vergeet niet dat er in sommige gemeenten zoals in Evere, jaarlijks acht procent leefloners bijkomen. In tien jaar is het aantal in Brussel zelfs verdubbeld.
Het probleem is dat we er alleen voor staan. Nous sommes esseulés. Vanuit de federale overheid krijgen we geen steun, en vanuit het Gewest (Gemeenschappelijke Gemeenschapscommisie, red.) evenmin.

De regering heeft honderden miljoenen aangekondigd om de OCMW's te ondersteunen.
LEPOIVRE: Dat zijn aankondigingen, beloftes, maar we hebben nog geen wettekst gezien. Er is geen echt overleg, er wordt alleen informatie gedeeld. Er zou een politiek akkoord zijn om voor 2025, dit jaar nog, alvast 26 miljoen euro vrij te maken. Het jaareinde nadert, en we hebben nog niets gezien.
De federale regering lijkt niet te beseffen dat we ons moeten voorbereiden op wat komen gaat. Alle OCMW's zullen personeel aanwerven op hetzelfde piekmoment: profielen waarvoor een krapte bestaat op de arbeidsmarkt. Die nieuwe werknemers moeten een opleiding krijgen etc. Dat vraagt tijd, maar vandaag weten we nog altijd niet zeker hoe we gefinancierd zullen worden.

En de Brusselse regering?
LEPOIVRE: Die is in lopende zaken en heeft geen geld. In die moeilijke omstandigheden bereiden de OCMW's zich zo goed en zo kwaad als het kan voor.

U zei al dat de OCMW's vrezen voor agressie.
LEPOIVRE: Die agressie is er dagelijks. Werklozen staan onder ongelooflijke druk, nu ze hun uitkering verliezen. Wie moet dat opvangen? Onze onthaalmedewerkers. We bereiden hen voor, met vormingen rond omgaan met agressie en we zetten andere zaken in gang, zoals stewards of noodknoppen, zodat de politie snel kan ingrijpen als dat nodig is. Ik zeg dit zonder de armen te willen criminaliseren. “Arme mensen zijn gewelddadig,” klonk het na de moord op een OCMW-medewerker in Gent. Nee. Ze reageren zo omdat zelf institutioneel geweld meemaken.

Wat gebeurt er nog?
LEPOIVRE: We reorganiseren het onthaal om de toestroom op te vangen, we nemen onthaalpersoneel aan, we informeren de toekomstige leefloners met flyers en informatievergaderingen. Onze wettelijke taak is om iedereen een waardig leven te garanderen. We leggen hen uit wat hun rechten zijn.

Zijn ze goed op de hoogte?
LEPOIVRE: Dat hangt ervan af. Sommige werklozen die hun brief van de RVA hebben gekregen, komen nu al aankloppen. Andere weten nog niet waar ze aan toe zijn, omdat ze hun brief niet ontvangen hebben, of omdat ze de taal niet machtig zijn.
Dat zet de OCMW's in een moeilijke spreidstand. We kunnen zelf niet alle informatie geven, want die is er niet. Een onderzoek voeren naar hun recht op een uitkering is niet mogelijk, want ze hebben er nog geen recht op. Zo is het moeilijk om te anticiperen op de golf die eraan komt.
Tegelijk moeten de werkzoekenden die komen aankloppen wel hun dossier volledig in orde hebben voor de zomer. Is dat niet het geval, dan hebben de OCMW's geen recht op federale compensatie, terwijl de leefloners wel hun uitkering zullen krijgen. Dat is een van de vele mogelijke perverse effecten van de beslissing: we zijn voor die compensatie afhankelijk van de ijver van de werkzoekende om het dossier in orde te brengen voor eind juni. We hebben berekend, los van de federale compensatie, dat de hervorming 162 miljoen euro per jaar zal kosten aan de Brusselse OCMW's. Een enorm bedrag.

Nogmaals: de regering trekt, voor heel België, 300 miljoen uit, om de schok op te vangen.
LEPOIVRE: Dat klopt en dat scheelt een flinke slok op de borrel. Die compensatie gaat elk jaar echter degressief naar beneden, terwijl het niet zeker is dat aantal leefloners zal dalen. Daardoor riskeren de OCMW's in 2028 in de problemen te raken. Hoe zullen we dat financieren? Niemand weet het.

De federale regering besliste daarnaast om enkele subsidielijnen af te sluiten voor de OCMW's. Hoe komt dat aan?
LEPOIVRE: Er zijn vorig jaar al corona- en energiesubsidies geschrapt. Dat gaat over miljoenen. En nu dus een rist federale subsidielijnen: (somt op) voor daklozen, alleenstaande gezinnen, energiearmoede, voedselhulp en kinderarmoede. Dat gaat over vier miljoen euro minder.
De subsidies voor de strijd tegen kinderarmoede bijvoorbeeld. Een sociaal assistent komt bij een gezin langs en ziet dat een kind geen bed heeft. Dat gebeurt zowat elke week. Of de boterhamdoos blijkt leeg te zijn. Vroeger konden we teruggrijpen naar die subsidies. Die zijn nu weg.

Volgens minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA) zijn die subsidies niet de bevoegdheid van de federale regering. Ze schermt met een rapport van inspectie financiën.
LEPOIVRE: Dat valt nog te bezien. Er is toch een federaal minister van Armoedebestrijding (Frank Vandenbroucke (Vooruit), red.)? Ook van hem horen we niets.

Een deel van de werkzoekenden die hun uitkering verliezen, dat staat nu al vast, zal helemaal geen recht hebben op een leefloon.
LEPOIVRE: Dat duwt de mensen in de armoede. Een langdurige werkloze die samenwoont krijgt nu nog even een werkloosheidsuitkering. Vanaf januari wordt het hele gezinsinkomen in rekening genomen. De inkomens van de ouders, van de grootouders, van broers en zussen, van de kinderen of van de partner worden samengeteld. Als dat gezinsinkomen boven een bepaalde grens ligt, dan krijgt die niets meer.
De federale regering gaat er zelf van uit dat een derde van de langdurig werklozen die hun uitkering verliezen van de radar zal verdwijnen. Dat is toch dramatisch. Die zullen aan zichzelf zijn overgeleverd. Ik wil geen doemdenker zijn, maar misschien belanden ze in de criminaliteit, of in de dakloosheid, of in het zwarte circuit.

Dat klinkt behoorlijk pessimistisch.
LEPOIVRE: Het is waar dat we dat niet kunnen weten, maar de vrees is er wel. Ik zal de eerste zijn om als het allemaal meevalt over een jaar te zeggen: “Oef, ik heb me vergist.”

De federale regering stimuleert de OCMW's via een bonus-malussysteem om de leefloners naar de jobmarkt toe te leiden. Worden de OCMW's een soort van mini-Actiris?
LEPOIVRE: Ieder zijn taak. De OCMW's zijn bevoegd voor de sociale integratie, Actiris voor de arbeidsbemiddeling, ook voor wie zijn uitkering is verloren. De federale overheid verwacht inderdaad dat wij, meer dan vroeger, de leefloners naar de arbeidsmarkt leiden. Anders worden wij financieel gestraft. Actiris ontsnapt daaraan. Ook dat is een pervers effect van deze hervorming.

Er gaan stemmen op om geld en personeel van Actiris te transfereren naar de OCMW's, nu de langdurig werkzoekenden naar de OCMW's zijn verdreven. Bent u daar voorstander van?
LEPOIVRE: Wat hebben wij nodig? Expertise in de arbeidsmarkt, ervaring in de arbeidsbemiddeling, en de mensen om het te doen. Precies wat Actiris heeft. Er vloeit jaarlijks 800 miljoen euro naar Actiris en er werken 1.700 mensen. Een gedeeltelijke transfer lijkt me logisch, alleen komt daar niets van in huis. Toegegeven, Actiris heeft een plan om de OCMW's bij te staan. Dus ja, er is overleg met Actiris, maar makkelijk loopt dat niet.