Politieke stilstand versmacht sociale economie

Een dubbele schok treft de organisaties die kwetsbare groepen voorbereiden op de arbeidsmarkt. De politieke impasse in Brussel leidt tot onzekerheid over hun subsidies, terwijl de beperking van de werkloosheid tot een nieuwe groep hulpbehoevenden leidt.

De jonge Molenbekenaar Rothman Salazar, van Ecuadoriaanse afkomst, bereikte begin dit jaar een belangrijke persoonlijke mijlpaal. Hij richtte zijn eigen renovatie- en bouwbedrijf op en staat nu op eigen benen, na maandenlange begeleiding door Baticréa. Die coöperatie in Sint-Gillis van ondernemerscoach Hervé Guillemot biedt een twintigtal werkzoekenden of steuntrekkers de mogelijkheid om ervaring op te doen in de bouw- of ambachtensector en een ondernemersproject uit te testen.

Ook Salazar kwam uit de werkloosheid. De springplank van Baticréa, dat samenwerkt met de bouw­koepel Embuild.Brussels, was wat hij nodig had om de stap naar het ondernemerschap te doen. “Als ik het zelf allemaal had moeten uitzoeken, zou het veel moeilijker gegaan zijn”, vertelt de dertiger. “Hervé heeft veel meer gedaan dan mij professioneel op weg helpen. Hij was ook een coach op het vlak van mentale gezondheid.”

Dat is een veelgehoorde opmerking bij mensen die via sociale inschakelingsbedrijven als Baticréa een nieuw, een vaak zelfs eerste, professionele leven beginnen. De aangeleerde psychosociale skills zijn minstens zo waardevol als de verworven technische vaardigheden. “Het gaat vaak om heel eenvoudige zaken, zoals je uiterlijk verzorgen en op tijd komen”, merkt Guillemot op.

Financiële stress

Maar er hangen donderwolken boven Baticréa, dat voor zijn werking voor 80 procent afhangt van subsidies, vooral van het Brussels Gewest. De financiële toekomst op korte termijn is hoogst onzeker. “Voor de rest van dit jaar zijn we gered, maar voor 2026 krijgen we maar geen nieuws”, zo maakt de ingeweken Bretoen zich zorgen.

Baticréa is maar een van de vele sociale-­insertieprojecten die door de politieke stilstand in acute geldnood raken. Arthur Fogel, de stichter van Refoodgees, riep begin september het grote publiek op tot donaties om de periode tot 2026 te overbruggen. Het wereldkeukenproject, met een leerrestaurant in hartje Sint-Gillis en een tweede vestiging in de iconische Villa Empain, geeft nieuwkomers in Brussel een eerste professionele ervaring, in de zaal of in de keuken, met als doel dat ze een job vinden in de reguliere horeca.

Omdat een Brusselse subsidie onverwacht stopgezet werd en een andere subsidie op zich liet wachten, terwijl de loon- en huurkosten doorlopen, zat Fogel met de handen in het haar. Hij slaakte een ultieme noodkreet op sociale media, met effect. Refoodgees kondigde onlangs in een dankmededeling aan dat er voldoende middelen zijn binnengestroomd om de overbrugging naar volgend jaar te maken.

Door de onzekerheid rond de gewestelijke subsidies zet FIX zijn uitbreidingsplannen in het vriesvak. Die Anderlechtse vzw laat kwetsbare groepen zoals ex-gedetineerden werkervaring opdoen in de bouw en ambachtswerk, onder meer in renovatieprojecten van scholen en jeugdhuizen, en wordt gezien als een van de succesverhalen van de sociale economie in Anderlecht en Molenbeek. “We hebben extra werkruimte nodig, maar nu zijn we in twijfel: sparen we het geld dat we nog hebben op als oorlogskas, of breiden we uit?” legt directeur Eva De Smedt uit.

“Het verhaal van de Brusselse sociale economie loopt gelijk met die van de bredere socioculturele sector: er is heel veel onduidelijkheid over de goedkeuring van subsidies”, bevestigt Fransje Wagemans, medewerker partnerwerking bij de Nederlands­talige vzw Tracé Brussel, die zich op de brug tussen onderwijs, beroepsopleiding en arbeidsmarkt richt om kwetsbare Brusselse werkzoekenden aan het werk te krijgen. “Bovendien is het ook afwachten wat de politieke teneur zal zijn zodra er een nieuwe Brusselse regering is en in welke mate die wil besparen in de sociale economie. Onze boodschap is dat de sociale economie een cruciale partner is, zeker nu met de hervorming van de werkloosheidsuitkering.”

Alle sociale-inschakelingsbedrijven houden hun hart vast voor de impact van die federale hervorming, waarbij de werkloosheidsuitkering beperkt wordt in de tijd en zo’n 42.000 Brusselaars volgend jaar hun uitkering verliezen. De kans dat ze meteen een job vinden, is beperkt, gezien de fundamentele mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt: in Brussel is circa 60 procent van de langdurig werkzoekenden kortgeschoold, terwijl het merendeel van de jobaanbiedingen op langgeschoolden mikt.

“Ik zie de coherentie van de hervorming niet”, zucht De Smedt. “Door de beperking in de tijd worden de mensen gewoon in de armoede geduwd. Maar dat de mensen niet willen werken, klopt niet. Hier bij FIX hebben we voor dertig plaatsen 300 kandidaten. We moeten dus 270 werkwilligen ontgoochelen. We verwachten door de hervorming van de werkloosheid nog veel meer kandidaten en zullen hen ook op weg proberen te helpen, hoewel dat eigenlijk onze taak niet is en dat ons veel extra administratie oplevert.”

Is er een oplossing voor de mismatch? Wagemans: “We proberen onder meer de interregionale mobiliteit te stimuleren, omdat er in Vlaanderen meer jobs voorhanden zijn voor de Brusselse kortgeschoolden, bijvoorbeeld in de bouw of de logistiek. Dat is qua vervoer echter niet altijd vanzelfsprekend. Sommige werkplaatsen in Vlaanderen zijn meer bereikbaar dan andere. En er worden soms bepaalde vaardigheden op het vlak van Nederlands geëist die bij ons doelpubliek helaas vaak niet aanwezig zijn.”

Groot terugverdieneffect

Zowel Guillemot, De Smedt als Wagemans pleiten ervoor om niet minder, maar net meer subsidies te geven aan de sociale economie, omdat de werklast bij de begeleiders verhoogt.

“Wat het beleid onvoldoende beseft, is dat sommige kwetsbare groepen veel tijd nodig hebben om zich op de arbeidsmarkt voor te bereiden, soms meerdere jaren. Ze moeten de taal leren en vaak persoonlijke problemen zien te overwinnen. Dat vergt geduld”, klinkt het uniso bij Tracé Brussel en FIX. “Wat ons recentelijk opvalt, is dat de inkomende profielen nog kwetsbaarder zijn dan enkele jaren terug, als gevolg van verslaving, trauma of andere factoren”, zegt Wagemans.

De subsidies bekostigd door de samenleving lijken misschien hoog, maar betalen zich dubbel en dik terug, zeggen Guillemot en De Smedt. FIX liet het maatschappelijke terugverdieneffect van de eigen werking zelfs berekenen door een consultancybureau. Dat kwam tot de conclusie dat een investering van 1 euro in de vzw een maatschappelijk voordeel van 3,5 euro oplevert. “Meer mensen aan het werk leidt tot grotere veiligheid in de stad, minder detentie en lagere kosten voor de gezondheidszorg”, zegt De Smedt. “Maar misschien nog het belangrijkste: als we kwetsbare groepen zoals ex-gedetineerden niet laten vallen, tonen we dat we een warme samenleving kunnen zijn.”