Nabestaanden over hittedoden: ‘Mijn moeder had nog jaren kunnen leven’

Afgelopen zomer zorgden de opeenvolgende hittegolven voor liefst 3.000 bijkomende overlijdens in ons land, waarvan ruim 200 in Brussel. Omdat cijfers geen gezicht hebben, vertelt BRUZZ het verhaal van twee van die hitteslachtoffers. “De onverschilligheid van de politiek is stuitend.”

Rachel Lauwens

“Toen we die eerste hittegolf zagen aankomen, hebben we met de familie alles geprobeerd om mijn moeder wat te sparen. Ze woonde in zo'n huis dat er vooral op voorzien was de kou buiten te houden. We hebben de ramen die al jaren vastzaten, losgemaakt om ‘s nachts te kunnen verluchten en afkoelen, we hebben een ventilator geplaatst, en we gingen regelmatig langs om te zien hoe ze het stelde."

"Maar de temperaturen bleven maar stijgen, tot 31 graden binnen en met nauwelijks afkoeling tijdens de nacht. De mobiele airco’s waren uitverkocht. En naar het ziekenhuis gaan, wilde ze niet meer. Eerder op het jaar verbleef ze daar al eens na een val, maar daar was ze heel slecht uit gekomen. Als ik hoor hoe de temperaturen in de ziekenhuizen waren, denk ik dat dat ook de juiste keuze was.”

Aan het woord is Etterbekenaar Mark Michiels, zoon van Rachel Lauwens. Marks moeder zou uiteindelijk overlijden op 5 juli, een week na de eerste en hevigste hittegolf van de zomer. Ze werd 96 jaar.

“Die warmte is haar uiteindelijk fataal geworden", vertelt Michiels. "Ze kon steeds moeilijker ademen. Volgens de dokters heeft dat tot een verzwakt hart en water in de longen geleid. De laatste dagen kreeg ze palliatieve zorgen en toen ze insliep waren de kinderen en kleinkinderen er ook bij.”

Rachel groeide op in een boerenfamilie in de Rand, ging op haar achttiende werken in Brussel en woonde op het eind van haar leven in Kraainem. “Het was een zorgzame vrouw, die heel haar leven erg zelfstandig was en het de laatste jaren lastig vond dat ze sommige dingen niet meer zo goed kon,” vertelt Mark.

Met haar kleinkinderen onderhield ze volgens Mark een uitstekend contact. "Ze kreeg ook haar deel aan tegenslagen te verwerken. Haar man – mijn vader – overleed 30 jaar geleden al en ze verloor al vroeg twee kinderen – mijn broers – aan ziekte. Dat heeft haar getekend.”

“Je hoort soms dat die hittedoden mensen zijn die anders wel even later waren overleden, maar mijn moeder had geen noemenswaardige kwalen", zegt Mark. "Ze wandelde nog, had geen hartkwalen of kanker en leefde zelfstandig. Ondanks haar leeftijd hadden we de indruk dat ze nog jaren bij ons had kunnen blijven. Blijkbaar was een aanzienlijk deel van de hitteslachtoffers trouwens minder dan 65 jaar. Van die mensen ga je toch ook niet zeggen dat ze het waarschijnlijk toch niet lang meer hadden uitgezongen?”

Als nabestaande is Mark vandaag boos. “De onverschilligheid van de politiek vind ik stuitend. Je hebt natuurlijk die ‘Leef en straks lig ik in mijn zwembad’-uitspraak van Francken, waar hij eigenlijk amper op afgerekend is en zich ook niet voor excuseerde, voor zover ik weet. Maar meer algemeen leeft het amper, terwijl het over heel veel mensen gaat en wellicht niet de laatste keer zal zijn."

"Deels zal het wel met het gebrek aan een gezicht te maken hebben. De tientallen slachtoffers van de waterbom in de Vesdervallei hadden wel namen en gezichten en er was terecht veel aandacht voor. Bij de hittedoden hangt er altijd wel iets van ‘Ja, maar wie zegt er dat ze van de hitte stierven?’ rond, terwijl de cijfers van de oversterfte heel duidelijk zijn. En dus modderen we verder aan. Zelfs de groene partijen lijken niet bijzonder aanwezig met het thema.”

Of hij ook een foto heeft van zijn moeder? “Jazeker, ik stuur u de foto van haar 96ste verjaardag, toen we zelf een fotograaf vroegen. Vlak voor de fotograaf afdrukte voor een portret van haar, zei mijn schoonzoon: ‘Dit gaan we voor je doodsprentje gebruiken’ waarop ze in lachen uitbarstte. Die foto hebben we dan ook gebruikt.”

Jan Van Elewyck

Jan Van Elewyck was een levensgenieter, een man die van de kleine gezellige dingen in het leven hield. Een man ook met een passie voor muziek. “Hij speelde lang in de harmonie en zorgde ervoor dat wij, zijn kleinkinderen, er ook bijkwamen,” vertelt BRUZZ-journaliste Lilith Geeraerts. “Een half jaar voor zijn dood haalde mijn grootvader zelf zijn eufonium, een soort tuba, uit. Hij was toen al 90 jaar en sukkelde al met zijn gezondheid, maar hij kreeg er wel nog klank uit.”

Lilith vertelt hoe haar opa in februari al eens in het ziekenhuis was beland met een longprobleem dat slecht was opgevolgd. "Hij was daar min of meer van hersteld, maar tijdens de eerste hittegolf in juni begonnen de problemen opnieuw. Hij kon moeilijk ademen en de artsen legden ook expliciet een link met de hitte."

Aanvankelijk bleef Jan thuis in Groot-Bijgaarden, vlakbij het station van Sint-Agatha-Berchem. "Mijn vriend is toen in allerijl nog een mobiele airco gaan halen, helemaal in Destelbergen omdat die overal uitverkocht waren. Of die uiteindelijk geholpen heeft, weet ik niet. Die airco installeren was een gesukkel, het was ook een constant afwegen tussen de gevaren van te warm en te koud instellen. Dat laatste had immers de longproblemen ook kunnen verergeren.”

Na zes dagen in het UZ Brussel mag Jan weer naar huis. “Hij is er een beetje hersteld, maar moest wel terug naar huis vlak voor de tweede hittegolf. Dat voelde ergens verkeerd. In het ziekenhuis lag hij ook nog eens in een kamer die zuid/zuidwest georiënteerd was. Ik moet er geen tekening bij maken: de hoge buitentemperaturen maakten dat het er steeds vrij warm was. Het ziekenhuis vertelde ons daarom dat we gerust een ventilator of een airco van thuis mochten meebrengen. Daar zijn we wel even van geschrokken. Als je dat soort minimumzorg al zelf moet beginnen aanbieden in een ziekenhuis, klopt er toch iets niet?”

Jan zal uiteindelijk enkele dagen na de tweede hittegolf overlijden. “Je kan niet zeggen dat de hitte de enige oorzaak was, maar het speelde zeker mee”, weet Lilith.

Net als Mark heeft Lilith het moeilijk met de relatieve politieke stilte rond de hittedoden. “En dan heb je nog die uitspraken zoals die van Theo Francken natuurlijk, die heel erg tegen de borst stuiten. Ik ben zelf van bescheiden komaf en ik heb het gevoel dat maar weinig politici beseffen wat het betekent om in een onaangepast appartement te wonen. Die hittedoden lijken vooral statistieken, maar het blijven wel echte mensen.”