Vier op de tien verslaafden in gebruikersruim­te Gate komen er niet voor drugs

De gebruikersruimte Gate aan Lemonnier fungeert niet alleen als nette plek waar verslaafden harddrugs kunnen nemen, maar is vaak ook hun laatste sociale reddingsboei, zo blijkt uit onderzoek.

Gate opende de deuren in mei 2022 in de Lemonnierwijk op initiatief van de Stad Brussel en vzw Transit. Sindsdien kunnen mensen met een verslaving er terecht om harddrugs te gebruiken in een gecontroleerde hygiënische omgeving, zodat ze dat niet in een vuil hoekje van een metrostation of op straat doen. Sinds de start zijn zo al meer dan dertigduizend drugsinnames in de openbare ruimte vermeden.

Interuniversitair onderzoek onder leiding van de UCLouvain volgt Gate al meerdere jaren om de impact op de verslaafden te meten. Een tussentijds rapport geeft enkele interessante inzichten over wie de gebruikers zijn en hoe ze in de maatschappij staan.

42-jarige alleenstaande man zonder job

Crack (85 procent van de drugsinnames) is veruit de populairste drug en inhaleren (96 procent) de courante consumptiemethode. "Dat crack dominant is, wisten we natuurlijk, maar het hoge percentage verrast me toch. Crack en cocaïne zijn sinds covid heel sterk opgekomen en hebben heroïne helemaal weggedrukt", zegt expert volksgezondheid Pablo Nicaise (UCLouvain), de coördinator van de studie.

In de profielschetsen van Gate-gebruikers komen enkele kenmerken vaak terug. Negen op de tien bezoekers zijn van het mannelijk geslacht, de gemiddelde leeftijd is 42 jaar en bijna niemand heeft een baan. Zes op de tien krijgen wel een uitkering. Driekwart heeft geen vaste woonplaats en de helft noemt zich dakloos. Acht op de tien noemen zich single. Gate krijgt zowel mensen met identiteitsdocumenten (twee op de drie) als sans-papiers (een op de drie) over de vloer.

"Je kunt de bezoekers van een gebruikersruimte in drie groepen onderverdelen", duidt Nicaise. "Er is de kleine groep van oude heroïnegebruikers. Zij zijn nog goed geïntegreerd in de maatschappij. Dan heb je de intermediaire groep van mensen met papieren, die wel al meer geprecariseerd zijn. De sans-papiers vormen de derde groep en zijn het meest kwetsbaar. In mijn lange carrière als onderzoeker heb ik nog nooit zo'n geprecariseerd publiek gezien als bij Gate. De precariteit is er beduidend erger dan in andere steden, en ik vermoed ook erger dan bij LinkUp, de nieuwe ruimte aan Ribaucourt in Molenbeek."

Zeven op de tien komen uit de wijken rond Gate. "Alles wijst erop dat de grootste groep niet van ver komt. Dat is ergens ook logisch als je geen geld hebt om een metroticket te kopen", zegt Nicaise. De onderzoekers hebben geen indicaties dat de gebruikersruimte aanzuigeffect genereert.

Niet alleen drugsconsumptie

Het is lang niet zo dat elke bezoeker ook daadwerkelijk drugs komt consumeren. Over heel 2023 bleek dat van de 1.368 bezoekers er slechts 789, of 58 procent, de consumptieruimte gebruikten. Vier op de tien consumeren dus geen drugs bij Gate, wat nochtans de primaire doelstelling is.

Een veel grotere groep (81 procent) komt er om proper materiaal te halen, dat vaak combinerend met een medische of psychosociale controle.

Nicaise: "Gate is een plaats waar drugsverslaafden mensen kunnen ontmoeten en ook een plek waar ze niet aan hun lot overgelaten worden. We stellen vast dat de meerderheid van de Gate-bezoekers gebruikmaakt van de sociale en medische diensten binnen het centrum. Positief is dat de meest kwetsbaren Gate het vaakst bezoeken en ook het meest gebruikmaken van die diensten, waardoor die erg geïsoleerde groep toch weer in contact komt met het welzijnssysteem en gezondheidszorg."

"De mensen komen dus niet alleen naar de consumptiezaal om te consumeren, maar ook om sociale redenen", besluit de onderzoeker. De definitieve studieresultaten, die ook veranderingen door de tijd heen in kaart zullen brengen, komen later dit jaar uit.