Muntpunt na tegenvallende PISA-cijfers: ‘We moeten lezen weer aantrekkelijk maken’

De leesvaardigheid van Vlaamse jongeren gaat al jaren achteruit. Ook de meest recente PISA-resultaten zijn weinig hoopgevend. Muntpunt probeert daarom op verschillende manieren kinderen en jongeren opnieuw goesting te geven om te lezen. "Hoe zorg je ervoor dat de collecties de leefwerelden weerspiegelen van de jongeren?”

“Die trend is al langer gaande, al meer dan tien jaar, bijna vijftien jaar”, zegt Muntpunt-directeur Roel van den Sigtenhorst. Volgens hem spelen de opkomst van internet, sociale media en artificiële intelligentie een belangrijke rol in de veranderende manier waarop jongeren informatie verwerken.

De cijfers treffen bovendien niet alle jongeren even hard. Bijna de helft van de jongeren uit een meertalig of anderstalig gezin haalt het basisniveau voor lezen niet. Ook jongeren uit kansarmere sociaal-economische situaties lopen volgens Van den Sigtenhorst een groter risico om achterop te raken.

Van boekstart tot leesclubs

Muntpunt probeert al op jonge leeftijd het contact met boeken te stimuleren. Via Boekstart krijgen gezinnen toegang tot boeken en wordt lezen al vroeg aangemoedigd. Daarna volgen onder meer klasbezoeken. Muntpunt ontvangt jaarlijks meer dan tweehonderd schoolklassen.

Maar vooral bij oudere kinderen wordt het volgens Van den Sigtenhorst een uitdaging om lezen aantrekkelijk te houden. “Hoe zorg je ervoor dat het aantrekkelijk blijft om te blijven lezen? Hoe zorg je voor een fijne omgeving?”

Muntpunt probeert jongeren daarom niet alleen met boeken, maar ook via hun eigen leefwereld te bereiken. Zo zijn er leesclubs die door jongeren voor jongeren worden georganiseerd en worden jonge schrijvers en makers betrokken bij activiteiten.

“De vraag is vooral hoe je die leefwerelden verbindt met elkaar”, zegt Van den Sigtenhorst. “Hoe zorg je ervoor dat de collecties die prachtige leefwerelden, waaronder de hiphopcultuur, weerspiegelen in het aanbod?”

Ook ouders spelen een rol

Niet alleen jongeren moeten opnieuw aan het lezen gaan, vindt Van den Sigt(enhorst). Ook ouders zijn belangrijk. Muntpunt organiseert daarom initiatieven waarbij kinderen en ouders samen naar de bibliotheek komen.

Een voorbeeld zijn de leeslampjes, activiteiten voor zesjarigen waarbij ouders en kinderen samen een halfuur tot een uur lezen in de bibliotheek. “Intiem, in een fijne setting en gewoon heel bewust gericht op het gezin”, aldus de Muntpunt-directeur.

Want volgens Van den Sigtenhorst werkt het omgekeerd ook: “Zien lezen doet goesting krijgen om te lezen.”

‘De bib als vluchtplek’

Hoewel digitale media volgens Van den Sigtenhorst zeker hun waarde hebben, ziet hij een duidelijke meerwaarde in diep en kritisch lezen. “De PISA-cijfers laten zien dat kritisch lezen, lang diep lezen, gewoon heel structureel achteruit gaat.”

Hij spreekt ook uit persoonlijke ervaring. Toen hij zelf na zijn opleiding zonder werk kwam te zitten en met een grote schuld kampte, trok hij regelmatig naar de bibliotheek. Daar begon hij boeken te lezen om “de wereld anders te beschouwen” en inspiratie te vinden.

“Dat heeft mijn leven wel veranderd”, zegt hij. Daarom ziet hij de bibliotheek ook vandaag als meer dan een plek waar je boeken kunt lenen. “De bib als een vluchtplek, een troostplek, een safe space en nog zoveel meer.”