Amsterdam verbiedt reclame voor hamburgers, vliegreizen en dieselauto's. Volgt Brussel?

Vanaf 1 mei verbiedt Amsterdam reclamepanelen voor vlees en fossiele brandstoffen in de openbare ruimte, om klimaatredenen. Ook in Brussel dringen activisten als Anuna De Wever op zo'n verbod aan.

De gemeenteraad van Amsterdam keurde donderdag het voorstel van GroenLinks en Partij voor de Dieren goed. Het heeft tot gevolg dat reclame-affiches voor bijvoorbeeld fastfoodvlees, vliegreizen, cruises, tankstations en auto's op benzine of diesel uit het straatbeeld en uit de metro- en treinstations moeten verdwijnen.

Het reclameverbod was al in 2020 principieel goedgekeurd, maar komt pas nu tot een concrete uitvoering, en dat vanaf 1 mei. Het slaat alleen op de openbare ruimte. Winkeliers mogen in hun eigen etalage dus wel nog blijven adverteren. Andere Nederlandse steden voerden eerder gelijkaardige verboden in, zoals Den Haag voor fossiele brandstoffen en Haarlem voor vleesreclame.

“Voor reclame van grote bedrijven die de klimaatcrisis aanjagen is geen plaats meer in Amsterdam", juicht mede-initiatiefneemster Jenneke van Pijpen, raadslid voor GroenLinks in Amsterdam, in een persbericht. Volgens haar is het verbod nodig omdat reclame een aantoonbaar effect op ons koopgedrag zou hebben, "waardoor vervuilende keuzes genormaliseerd worden".

Een groep van meer dan dertig organisaties, waaronder Greenpeace, Youth for Climate, Milieudefensie en Reclame Fossielvrij, zetten voorafgaand aan de stemming druk op de Amsterdamse raadsleden, omdat ze vinden dat de Nederlandse hoofdstad "het goede voorbeeld moet geven" voor andere steden in de wereld.

Quid Brussel?

De bekende activiste Anuna De Wever is de campaigner voor Reclame Fossielvrij in België en bij de Europese Instellingen. Ze lanceerde eerder al een campagne in ons land, waar ook schrijver David Van Reybrouck zijn schouders onder zette.

"Het klinkt misschien radicaal, maar een totaalverbod voor fossiele reclame in Brussel is eigenlijk evident", zegt de auteur in een campagnefilmpje. "We weten dat we tegen 2050 onze uitstoot naar nul moeten terugbrengen. Dan moeten we nu al beginnen met de reclame te verbieden."

De ideeën maken volgens De Wever opgang in Brusselse gemeenten als Sint-Gillis, Molenbeek, Vorst en Elsene. "Op gewestelijk niveau bracht Brussels parlementslid Lotte Stoops (Groen) het thema herhaaldelijk ter sprake, met gerichte vragen aan ministers Alain Maron (Ecolo) en Elke Van den Brandt (Groen) over een mogelijk verbod op fossiele reclame, onder meer in het openbaar vervoer. Maar concrete maatregelen zoals in Amsterdam blijven nog uit", stelt ze vast.

Voortrekker Sint-Gillis

Van de Brusselse gemeenten is Sint-Gillis is de meest uitgesproken voorstander van een reclameverbod voor fossiele brandstoffen. Een motie van de gemeente riep in maart vorig jaar het Brussels Gewest op "de juridische en politieke mogelijkheden voor een reclameverbod op de fossiele industrie in het Brussels Gewest" te onderzoeken. In tegenstelling tot Amsterdam viseerde de motie van Sint-Gillis niet de vleesindustrie.

Initiatiefneemster Loes Salomez (Groen), schepen van Klimaat en Biodiversiteit, is ervan overtuigd dat zo'n reclameverbod beter op gewestelijk niveau bekeken wordt.

"Een ontradende taks op het grondgebied van Sint-Gillis kan, maar de praktische opvolging ervan vergt dat een gemeentemedewerker elk reclamebord systematisch controleert, waardoor het qua kosten-baten minder interessant wordt", geeft ze aan.

Nog een argument voor een gewestelijke aanpak is dat bij een invoering de contracten met grote reclamespelers als JC Decaux heronderhandeld moeten worden. Daarbij zijn dure schadeclaims voor de lopende contracten niet uitgesloten. JC Decaux was niet meteen bereikbaar voor commentaar.

"Wat Amsterdam vandaag doet, is een belangrijke stap in de goede richting", zegt Salomez' partijgenote Emile Luhahi, Brussels parlementslid. "Het zet een debat op scherp dat ook in Brussel onvermijdelijk gevoerd zal moeten worden. Als hoofdstad van de Europese Unie heeft Brussel een voorbeeldfunctie en is het dus des te belangrijker om hierop in te zetten".

'Draconisch'

Frank Bosteels, de CEO van de reiskoepel Belgian Travel Association, noemt het Amsterdamse reclameverbod "draconisch" en "stigmatiserend" voor de geviseerde sectoren, met nefaste gevolgen voor de economie.

Voor hem is een indirecte boodschap van het Amsterdamse reclameverbod dat vliegvakanties en de meeste autovakanties (behalve de ritten met een elektrische auto) slecht zijn.

"En dat terwijl mensen snakken naar een welverdiende vakantie. Het past in de algemene trend waarbij almaar meer regelgeving de vrijheid en de mobiliteit van de consumenten beknotten. Zo creëer je alleen maar frustratie en ergernis bij de burgers, die zich tegen de overheid gaan keren."

Dat het verbod alleen maar geldt in de openbare ruimte, is voor Bosteels geen argument. "De facto komt dat neer op een algemeen reclameverbod."

Hij verwacht evenwel niet dat Brussel of andere Belgische steden het Amsterdamse voorbeeld gaan volgen. "Ik ga ervan uit dat het gezond verstand hier zal zegevieren."