Ossegempark krijgt winters lichtfestival: 'Ramp voor natuur'

De Stad Brussel zoekt een uitbater voor een lichtparcours in het Ossegempark tijdens de winterperiode. De schade aan de natuur en de langdurige privatisering van het park vinden experts ongehoord.

De Stad Brussel wil in het Ossegempark, aan het Atomium, een nieuwe trekpleister creëren: een “immersief” en "familievriendelijk" lichtfestival dat bezoekers tijdens de herfst- en wintermaanden - van midden oktober tot begin januari - door een parcours in het park moet leiden.

Zulke, vaak muzikaal omkaderde, lichtfestivals zijn al enkele jaren in de mode. Onder meer de nabijgelegen Plantentuin van Meise had vorige winter een lichtparcours.

“Het Ossegempark opwaarderen zonder het karakter ervan aan te tasten, een kwaliteitsvolle beleving bieden, waarbij we tegelijkertijd de natuur en de leefomgeving van de buurtbewoners beschermen”, zo vat schepen van Groene Ruimten Florence Frelinx (MR) de ambitie samen op sociale media.

De oproep voor de dienstenconcessie liep maandag af. Hoeveel volwaardige kandidaten er zijn, is nog niet duidelijk. Volgens het kabinet van Frelinx is de administratie aan het bekijken welke kandidaturen aan alle voorwaarden voldoen. De concessie is twee keer verlengbaar en kan dus voor drie edities geldig zijn.

10 procent voor stadskas

De uitbater zal voor de exploitatie van het parcours over het hele park kunnen beschikken, zo blijkt uit het onlangs gepubliceerde bestek. Hij mag ook loketten, demonteerbare eetkraampjes en tijdelijke toiletten installeren. De openingstijden van het parcours worden wel beperkt: maximaal vier dagen per week en van 17.00 uur tot maximaal 22.00 uur.

De Stad Brussel wil met het lichtspektakel de eigen kas spijzen: van de entreegelden wordt 10 procent van de bruto-inkomsten aan de stad afgedragen. Daarnaast moet de uitbater de stad een vast jaarlijks forfaitair bedrag betalen. “Dit criterium maakt deel uit van de beoordelingselementen”, benadrukt het bestek. Hoe meer, hoe beter, dus.

Frelinx verzekert dat een deel van de inkomsten geherinvesteerd zal worden in het onderhoud en de renovatie van de groene ruimten in Brussel. “De installaties moeten volledig omkeerbaar, niet-invasief en zodanig ontworpen zijn dat hun impact op de fauna (vogels, vleermuizen, amfibieën), flora (bomen, ondergroei, kwetsbare bodems) en het landschap tot een minimum wordt beperkt”, eist het stadsbestuur in het lastenboek.

Impact op natuur

Maar Ann Voets, kunsthistorica en landschapsarchitecte, is niet gerustgesteld door die woorden. “Zo'n lichtparcours legt een zeer zware hypotheek op het park. Als de natuur in de winter niet kan herstellen, dan zullen we na enkele jaren daar de nefaste gevolgen van zien. De huidige hittegolven maken nochtans duidelijk dat parken een cruciale rol gaan spelen om de stad af te koelen.”

Wat Voets vooral verontrust, is dat er geen voorstudie gemaakt is van welke zones er nooit toegankelijk mogen zijn, om enkele diersoorten hun nachtrust te gunnen. "Vleermuizen jagen op nachtdieren, maar een lichtparcours kan het dag- en nachtritme van die prooien verstoren. De vleermuizen vinden dan geen eten meer. Brussel scoort al barslecht op het vlak van lichtvervuiling. Vandaar dat renature.brussels, het plan van Leefmilieu Brussel, pleit voor een beperking ervan. Hoe valt dit initiatief daarmee te rijmen?”

Het Ossegempark wordt in de zomer al zwaar belast door Couleur Café, met slijtage van grasvelden en verstoring van dieren tot gevolg. Voets: “Voor een lichtparcours zal een uitbater ongetwijfeld de mooiste plekken van het park uitkiezen, zoals de dreef en het Groentheater. Dezelfde delen van het park worden zo weer belast, en dat gedurende bijna drie maanden. Er is in het bestek ook geen sprake van een maximaal aantal bezoekers.”

Dat een deel van de financiële opbrengsten geherinvesteerd zal worden in de Brusselse parken, is niet meer dan "de schone schijn ophouden", vindt de landschapsarchitecte. "Want met 10 procent van de ticketinkomsten kan je hoogstens de aangerichte schade weer herstellen."

'Privatisering van publieke ruimte'

Het tweede punt van kritiek draait rond de wekenlange privatisering en commercialisering van openbaar domein, wat ook gebeurt bij de veelbesproken blauwe kubus voor de multimediashow Prodigy 12 op het De Brouckèreplein. VUB-onderzoeker Jozef Vandermeulen (Cosmopolis Centre for Urban Research) gaf in een recent opiniestuk al kritiek op het beleid van Brussels burgemeester Philippe Close (PS).

Vandermeulen wijst erop dat dit soort publiek-private samenwerkingen uiteenlopende maatschappelijke effecten heeft: een financieel voordeel voor de private uitbater en zowel voor- als nadelen voor de publieke partner.

"In dit geval is het doel van het stadsbestuur vrij transparant: een tijdelijke privatisering van een publiek park om overheidsinkomsten te stutten en toerisme aan te zwengelen", analyseert Vandermeulen. “Maar dat gaat ten koste van een park dat voor drie maanden niet gratis toegankelijk is en wiens ecologische balans nog verder verstoord zal worden."

“Mijn gevoel op basis van de oproep is dat de bal hier wel erg ver doorslaat richting private belangen", aldus nog Vandermeulen. "Maar de grootte van de afsluiting, de uiteindelijke ticketprijzen en wie dit zal uitbaten kan nog verschil maken. Mocht de uitbating gaan naar een vzw die de winsten herinvesteert in de biodiversiteit van het park, zal ik al veel positiever kunnen zijn."

Ook Voets ziet een patroon, met name wat betreft de parken. "Onlangs hadden we nog een dj in het Ter Kamerenbos (een event van Hangar), het Amerikaans feest in het Jubelpark en de voetbalfandorpen in het Wolvendaalpark. Onze parken, die beschermd zouden moeten worden omwille van hun afkoelende effecten in een opwarmend klimaat, zijn evenementenruimtes geworden. Op de Heizel zijn er gebouwen en waterpartijen genoeg. Waarom maak je daar geen lichtparcours?"