Beliris heeft nooit overwogen Metro 3 stop te zetten

Het federale Brusselfonds Beliris heeft ondanks de vele moeilijkheden en de exorbitante prijsoffertes nooit overwogen het Metro 3-project volledig stop te zetten. Dat heeft topman Cédric Bossut donderdag gezegd in de bijzondere commissie over Metro 3 in het Brussels parlement. “Hoe kan dat ook: we waren aangeduid als bouwheer.”

Ook vandaag stellen Beliris en de MIVB voor de pauzeknop in te duwen voor de tweede fase van Metro 3 (van Noordstation naar Bordet), en niet om het hele project volledig stop te zetten.

Concreet stelt Beliris louter "een opschorting van de opdrachten voor met de studiebureaus BMN en SECO. (...) Het maakt het mogelijk om, indien nodig, bij te dragen aan een grondige herevaluatie van het project, zowel wat betreft de opportuniteit ervan als de technische en financiële haalbaarheid.”

Wel kunnen de afgeleverde bouw- en milieuvergunningen ingetrokken worden en de lopende aanbestedingen worden stopgezet. Daar zal dan wel een schadevergoeding tegenover staan.

Een en ander werd duidelijk tijdens de nu al twintigste hoorzitting van de bijzondere commissie Metro 3. Die kwam er na een vernietigend rapport van het Rekenhof over alles wat er misliep met de bouw van Metro 3, en in het bijzonder aan het Zuidpaleis (MIVB) en het Noordstation (Beliris) en de enorm oplopende kosten.

'Hogere risico's, hogere meerprijs'

Toen Beliris in de lente 2023 het exorbitante bedrag ontving van de offertes voor fase 2 van metrolijn 3, namelijk twee miljard euro, heeft ze aan de Brusselse regering drie opties voorgesteld: doorgaan, pauzeren en de kosten proberen drukken, of het project herzien. “Maar we hebben nooit overwogen volledig te stoppen”, zei de Beliristopman op een vraag van parlementslid Joëlle Maison (Défi). “Hoe kon dat ook, we waren immers aangeduid als bouwheer.”

Uiteindelijk is voor de tweede optie gekozen: de offertes "lijn per lijn" analyseren in de hoop de kosten te kunnen drukken. Beliris heeft die analyse aan de MIVB bezorgd voor de zomer van 2024, maar de Brusselse regering, intussen in lopende zaken, heeft hier nooit antwoord op gegeven.

Maar waarom werd Metro 3 plots spectaculair duurder? De exorbitante bedragen die de aannemers vragen voor de bouw van Metro 3 komen volgens Bossut door de onzekerheden waarmee het Metro 3-project al eerder geconfronteerd werd. Zo bleek de bouw van het Stalingradstation moeilijker dan gedacht en waren er natuurlijk de problemen met de ondergrond (aan het Zuidpaleis) en het grondwater (aan het Noordstation). Die risico’s vertolken zich meteen in een meerprijs.

Water onder de sporen

Ook de stedelijke context speelt mee in de dure offertes. Zo zijn er de opgelegde beperkingen voor het werfverkeer (niet voor 10.00 uur en niet na 15.00 uur, ook niet in het weekend) en moesten enkele metrostations onder huizenblokken worden gebouwd. Dat zijn delicate operaties, met hogere risico’s.

De aannemers moesten de werf ook binnen een afgemeten tijd afwerken, wat hen weinig appetijt geeft om er aan te beginnen. Verder hebben ook de geopolitieke en economische context volgens Beliris geleid tot de hoge vraagprijzen.

Bossut weerlegt ook de andere kritiek die het Rekenhof heeft geuit ten aanzien van de hele metrowerken. Beliris stond in voor het deel tussen het Noordstation en Bordet, inclusief een tunnel onder het Noordstation. Die werken werden in april 2023 stopgezet toen een jaar eerder bleek dat een waterbel onder de sporen van het Noordstation de plaatsing van de nodige galerijen om vervolgens een tunnel te graven, onmogelijk heeft gemaakt.

Geen draaischijf voor locomotieven

Een jaar lang is tevergeefs naar een oplossing gezocht. Er zijn dan nog werken gestart om de tunnel van bovenaf te graven, maar medio februari besliste de nieuwe Brusselse regering de werken voor de tunnel onder het Noordstation volledig stop te zetten.

Volgens Bossut kon, zelfs met bijkomende testen, nooit geweten zijn dat ontsnapt grondwater onder de sporen van het Noordstation de werf onmogelijk zou maken. Dat is wat het Rekenhof aan Beliris verwijt. "Maar, ik ben een andere mening toegedaan,” aldus Bossut.

Hij gaf ook aan dat er een dozijn geotechnische peilingen hebben plaatsgevonden om de staat van de ondergrond te kennen, en dat dit ook voor het technische controlebureau voldoende was.

Het Rekenhof laakt ook het feit dat Beliris onvoldoende de oorspronkelijke plannen had bestudeerd van het Noordstation. Zo had Beliris volgens het Rekenhof kunnen weten dat er zich nog een draaischijf voor locomotieven onder de sporen bevond, maar Bossut ontkent dat dit de werken gehinderd heeft. “Er is wel metselwerk gevonden van oude huizen uit de negentiende eeuw die tegen de sporen aan waren gebouwd, en in de plannen van 1929 vonden we inderdaad die draaischijf voor locomotieven, maar we zijn die tijdens de werken niet tegengekomen.”

Oneigenlijk gebruik van Belirisgeld?

Tot slot gaf Bossut, op vraag van parlementslid Oliver Rittweger de Moor (PTB), ook nog duiding bij de meer dan 200 miljoen euro die door Beliris aan de MIVB is overgemaakt voor Metro 3.

Volgens het Rekenhof moeten die middelen worden terugbetaald als de MIVB dat geld voor andere investeringen heeft gebruikt dan voor de fase 2 van Metro 3. Het is, volgens het Rekenhof, dan oneigenlijk gebruikt. Iets wat door de Brusselse regering wordt tegengesproken.

Maar, zo bleek donderdag, er is wel degelijk Belirisgeld voor Metro 3 naar andere MIVB-projecten gegaan. Cédric Bossut gaf een overzicht van die uitgaven. Het gaat bijvoorbeeld om rollend materiaal (60 miljoen euro), de metrostelplaats aan Erasmus (90 miljoen euro), een tramdepot in Haren (29 miljoen euro) en de automatisering van de metrolijnen 1 en 5 (28 miljoen euro).

Op de vraag of de MIVB de bedragen zal moeten terugbetalen, zoals het Rekenhof vraagt, kon Beliris geen antwoord geven.