De fatbike verovert Brussel: ‘Wellicht veiliger dan de e-step’

E-bikes die in het diepst van hun ziel een brommer zijn, je ziet ze steeds vaker in het straatbeeld. En hun aantal zal alleen maar groeien als de Nederlandse 'fatbikekoning' Armando Muis straks een winkel opent in Brussel. Is de dikke fiets nu een vloek of een zegen? “Verbieden is geen oplossing.”

De wekelijkse redactievergadering voor dit blad begint net wat in te dommelen als het thema fatbikes ter sprake komt. De collega's zijn plots klaarwakker en hebben allemaal een mening paraat, van een verontwaardigd “Erger dan die snelle e-steps!”, tot een welwillend “Dat is toch gewoon een e-bike met dikke banden?”

Feit is dat de fatbike aan een opmars bezig is in Brussel. Zag je twee jaar geleden maar sporadisch een exemplaar, dan is het vandaag op een doorsneetraject door de stad al prijs: jongeren, maaltijdkoeriers en af en toe zelfs een ouder met een kind achterop in een kinderzitje. Anders dan bij heel wat e-steps lijken die fietsen zelden overdreven snel te rijden, maar sommige bestuurders bewegen zich wel voort zonder te trappen. Eveneens nieuw in het straatbeeld: fatbikewrakken, nu eens zonder stuur, dan eens zonder euh … van alles.

Een fatbike, dat is in theorie gewoon een fiets met dikke banden (meer dan 7 centimeter). Je vindt ze met en zonder elektrische motor, als plooifiets en zelfs in longtailvorm. Maar in de praktijk blijkt vooral één type razend populair: stoer uitgevoerde elektrische fietsen die hard doen denken aan een brommer.

Te warm gewassen brommer

Het is zo'n exemplaar dat we besluiten te testen. Al blijkt dat ingewikkelder dan verwacht. Fatbikes worden immers bijna uitsluitend online verkocht. Uiteindelijk vinden we er eentje bij een filiaal van tweedehandswinkel Cash Converters. De Ouxi V20 pro mini – nieuwprijs 860 euro – is een jaar oud en moet nog 700 euro kosten.

Met zijn tweepersoonszadel, en hoge chopperstuur ziet die fatbike er niet alleen als een kleine motorfiets uit. Hij rijdt ook wat als een brommer, zeker bij maximale trapondersteuning. Een brommer die dan wel wat te warm gewassen is, want onze tweewieler lijkt beduidend kleiner dan de doorsneebromfiets. De wielen zijn zelfs zo bescheiden van omvang dat ze eerder herinneren aan de iconische Honda Dax. “Een kleiner voertuig betekent meteen minder materiaalkosten”, zegt Kishan Vandael van verkeersveiligheidsinstituut Vias.

Tijdens de rit vangen de dikke en luide banden oneffenheden goed op, terwijl de vering wat goedkoop aanvoelt. Tramsporen? Die merk je amper. Maar zodra we de elektrische motor uitschakelen en enkel willen trappen, gaat ons exemplaar nog amper vooruit. Dat kan aan het gewicht liggen (30 kg, vrij licht voor een fatbike) en aan de dikke banden. Ook de lage zitpositie – het zadel is niet verstelbaar – helpt niet om efficiënt kracht uit te oefenen. Voor de rest lijkt de Ouxi een legaal voertuig, dat bij 25 km/u netjes de trapondersteuning uitschakelt. En er is wel een gashendeltje, maar dat functioneert maar tot 6 km/u. Rijden zonder trappen is er daardoor niet bij.

Als fatbikes de gemoederen zo beroeren, heeft dat veel te maken met de situatie in Nederland, vanwaar de rage overwaait. De stoere fietsen zijn daar al veel langer een hit en de bestuurders veroorzaken er heel wat overlast. Soms heeft die irritatie te maken met onveilig rijgedrag, soms met overdreven snelheid op opgedreven exemplaren. De ergernis over fatbikes is er zo groot dat de krant NRC een fatbikeverbod tot een hoofdthema bij de recente gemeenteraadsverkiezingen bombardeerde. Zo'n verbod bestaat ondertussen trouwens, onder meer in het centrum van Enschede en delen van Amsterdam.

Dat de fatbike nu de weg naar Brussel vindt, bevestigt David Stevens van de fietsbrigade in Brussel-Stad. “Je ziet ze steeds meer en dat is niet toevallig. We hebben de voorbije jaren streng opgetreden tegen te snelle e-steps. Dat publiek kiest nu vaker voor een fatbike. In principe is daar niets mis mee, maar in de praktijk zie je toch vaak dat ze sneller dan 25 km/u kunnen. Veel van die fietsen zijn met een echt gashendeltje uitgerust, zodat trappen niet meer hoeft. Dat is niet toegelaten.”

Ook bij Troticycl in Sint-Gillis merken ze de opmars van de fatbike. De step- en fietsreparateur baat een van de weinige zaken in het gewest uit die vandaag fatbikes in de winkel verkopen en niet online, al gaat het maar om enkele exemplaren. “We reageren daarmee op een vraag van onze stepklanten”, legt Mustafa uit. “Die voelen de druk op steps als die van het merk Kukirin, waarvan de winkel gesloten werd. Dat de politie plots zo hard optrad, lijkt me trouwens ook een manier om de schuld voor het doden van een kind van zich af te schuiven (de 12-jarige Fabian reed op een Kukirinstep toen een politieagent hem dodelijk aanreed in het Elisabethpark, red.).”

De volgende jaren zouden er weleens een pak fatbikes kunnen bijkomen in Brussel. Binnenkort opent de Nederlandse fietsenzaak La Souris, bekend voor zijn fatbikes, immers een winkel in Brussel. “Momenteel zijn we ons nog aan het oriënteren”, vertelt CEO Armando Muis, ook wel bekend als 'fatbikekoning', aan de telefoon. “De voorbereidingen duren wat langer dan bij onze winkels in Nederland en Vlaanderen, omdat we ook alles in het Frans moeten doen. We hopen wel om dit jaar nog te openen.”

De druk op de e-step is voor Muis niet de enige reden waarom de fatbike in trek is. “Vroeger had je niet echt een oplossing voor jongeren die naar een stoere fiets zochten. Door de look van de fiets kunnen ze als een baas door de straten rijden, desnoods met twee of drie op dat lange motorzadel.” Het instapmodel van La Souris heet dan ook niet toevallig CrossBoss.

Rommel uit China

De prijs is voor diezelfde groep eveneens een belangrijke factor. Met modellen vanaf 850 euro zijn fatbikes makkelijk maar half zo duur als de gemiddelde elektrische fiets. Daartegenover staat de ondermaatse kwaliteit van veel exemplaren, die doorgaans uit China komen. “Zeker bij de modellen die je online bestelt, zit er veel rommel”, zo weet Vincent Marot, coördinator van de fietsateliers van Cyclo. “We doen daarom alleen eenvoudige herstellingen, zoals banden repareren. Voor veel van die fietsen is het niet eenvoudig om stukken te vinden. Zo duurde het eens vijf maanden voor we het juiste onderdeel hadden.”

Er is nog een reden waarom Cyclo met gemengde gevoelens naar fatbikes kijkt en die heeft eerder met de bestuurders te maken dan met de tweewielers zelf. “Die fietsen zijn niet altijd zo solide. Als je dan iets repareert, gebeurt het al eens dat de klant beweert dat je nog iets anders hebt beschadigd tijdens de herstelling, terwijl dat al defect was. Een van onze ateliers heeft daarom een tijdje alle fatbikes geweigerd.”

Armando Muis maakt zich sterk dat hij wél kwaliteit kan bieden. “We verkopen in onze eigen winkels en betalen geen dealernetwerk, dat drukt de prijs. En mochten de fietsen niet deugen, zouden we geen twee jaar garantie bieden. Onze fietsen kan je trouwens niet zomaar opdrijven.”

Moeilijke klanten

Ook Mustafa van Troticycl heeft het al eens moeilijk met de houding van zijn klanten. “Zie je die twee herstelde fatbikes daar? De eigenaars komen die niet afhalen, omdat ze nog niet genoeg geld hebben om te betalen.”
Bij steps komt het zelfs voor dat Mustafa's klanten ze helemaal niet meer willen, ook als ze vooraf akkoord gingen met de prijs van een herstelling. “Mensen vergelijken met de prijs die ze tweedehands kosten en dat is soms maar 100 euro. Ik denk dat er een probleem is met de bestuurders van tweewielers: ze respecteren de kosten van een herstelling evenmin als ze dat met de wegcode doen. Bij je autodealer gedraag je je toch niet zo?”

Het rijgedrag én de houding tegenover reparateurs raken een gevoelig aspect aan van de fatbikekwestie: de mensen die ermee rijden. “Vaak zijn het jongeren met een allochtone achtergrond, die dikwijls nog geen ervaring met andere fietsen hebben”, ziet mobiliteitsexpert Kris Peeters. “Er zit duidelijk een culturele dimensie aan het succes van de fiets. Dat is wellicht een van de redenen waarom de fatbike in Nederland de inzet werd van de verkiezingen. Het is tenslotte het land waar volop een cultuuroorlog woedt rond inburgering. Het betekent dat de meest rabiate tegenstanders soms een andere agenda hebben dan verkeersveiligheid.”

Voor fatbikekoning Armando Muis is dat profiel net een reden om naar Brussel te trekken. “Veel allochtonen, veel arbeiders, helemaal onze doelgroep”, liet hij daarover optekenen in Knack.

Moeten Belgische steden de fatbike weren, zoals hier en daar in Nederland en ook al in delen van Maasmechelen, nabij de grens? “Onzin”, vindt Muis. “Het is niet de fiets die het probleem is, maar het gedrag. Dat moet je aanpakken.” De dikte van een band hanteren als criterium voor een verbod, vindt Muis bizar. “Wat heeft dat met verkeersveiligheid te maken?” De La Souris-CEO wijst er fijntjes op dat hij ondertussen ook al 'skinny bikes' aanbiedt, fietsen met een bandendikte van exact 7 centimeter. “De look van een crossmotor, even stoer als de fatbike.”

De Nederlandse ondernemer pleit voor een andere aanpak, in drie punten. “Voer een minimumleeftijd in voor alle e-bikes, helmplicht tot 18 jaar en beperk de snelheid tot 20 kilometer per uur. Dat zal al een heel verschil maken.”

Kishan Vandael van Vias ziet evenmin heil in een verbod. “Een Nederlandse enquête suggereert dat 70 procent van de fatbikerijders zich er wél aan de snelheids­limiet houdt (en 30 procent dus met een opgedreven fatbike rijdt, red.). Sensibilisering, ook bij de ouders, lijkt me al zinvoller. Veel mensen weten immers nog niet zoveel over die fietsen. Ook het markttoezicht moet strenger op fatbikes die uit China komen.”

Ongevallencijfers

Ook Kris Peeters breekt een lans voor meer kwaliteitscontrole op import. Verder vraagt hij om een betere monitoring van fatbikes. Omdat die vandaag niet als aparte voertuigcategorie worden geteld, bestaan er geen ongevallencijfers voor. “Als je die data wel hebt, kun je vergelijken met de ongevallen met e-steps. Misschien blijkt dan wel dat fatbikes net een pak veiliger zijn dan elektrische steps met hun kleine wieltjes. Dat zou me niet verwonderen.”

Zowel Vandael als Peeters hoopt dat fatbikes een middel kunnen zijn om een nieuwe doelgroep naar de zachte mobiliteit te lokken. Het is een standpunt dat professor zachte mobiliteit Bas de Geus (UCL) niet deelt. “Die jongeren kiezen een fatbike omdat zo'n fiets stoer is, ze er maar weinig moeten op bewegen en die fietsen betaalbaar zijn. Zodra ze meer geld hebben, kopen die volgens mij een auto.”

Mobiliteitsexpert Peeters schudt nog een laatste argument tegen een verbod uit zijn mouw. “Je moet je afvragen wat er gebeurt als je fatbikes verbiedt. Stoer doen is van alle tijden. Dan gaan die jongeren misschien toch weer voor brommers met verbrandingsmotoren kiezen. Willen we dat?”