In de showroom nu de LEZ verstrengt: 'Een auto kopen is als een huwelijk'

Een donderslag bij heldere hemel was het. Sinds het Grondwettelijk Hof het uitstel van de lage-emissiezone (LEZ) schorste, mogen 33.000 Brusselse wagens straks de stad niet meer in. Maar dat besef sijpelt maar langzaam door tot de automobilist, leert een bezoek aan de showroom.

-Wat denk je van deze?”
- “Gifgroen? Maar neen, dat is te fel.”
- “Die daar dan?”
- “Nee, diesel is niet goed, het moet benzine zijn.”
- “Kijk eens hier: BMW, Duitse kwaliteit.”
- “18.000 euro, dat kan ik nooit betalen!”

Samen met twee vriendinnen slentert Samira tussen de ruim honderd auto's in de showroom van autoverkoper Soco in Ruisbroek. “Ik heb een auto nodig die aan de nieuwe LEZ-regels voldoet”, legt de moeder van drie uit. “Door mijn auto-immuunziekte kan ik maar moeilijk bewegen. Boodschappen doen met een caddy lukt niet. En mijn ouders wonen op twee uur met de trein in Ronse. Met de auto is dat maar een uur.”

Haar vorige wagen verkocht Samira enkele jaren geleden al door de strengere regels van de LEZ. “Een Volkswagen Touran diesel Euro 4, waar eigenlijk niets mis mee was. Maar doordat hij Brussel niet meer binnen mocht en iedereen van zijn Euro 4 af wou, kreeg ik er maar 900 euro meer voor.” De Euro-norm van een voertuig is essentieel. Die geeft het niveau van de uitstoot van verontreinigende stoffen aan. Hoe hoger het cijfer, hoe minder de auto vervuilt.

De kans dat ze straks met een auto naar huis gaat is klein, beseft de voormalige opvoedster, die vandaag van een ziekte-­uitkering leeft en een eenoudergezin vormt. “De prijzen beginnen pas rond de 10.000 euro, auto's zijn zo duur geworden de laatste jaren. Dat privé-eigenaars hun auto vaak goedkoper aanbieden? Klopt, maar dan moet ik meteen een bedrag neertellen dat ik niet heb. Hier kan ik een krediet aanvragen. Al heb ik niet zoveel hoop.” Onder een van de uitzonderingen valt Samira ook al niet. “Mijn ziekte geldt niet als handicap. Ik ben ook tegen luchtvervuiling, maar ik heb mijn twijfels of die strengere regels zoveel verschil zullen maken. De beslissing voelt meer als politieke profilering.”

Samira is maar een van de Brusselaars die de strengere regels van de LEZ aan den lijve ondervindt. Eind juni reden nog 33.000 Brusselse voertuigen rond die vanaf 1 januari niet meer binnen mogen in het gewest, waarvan 23.000 personenwagens. Het gaat vooral om dieselvoertuigen met euronorm 5 (goed voor 96 procent van het totaal) of benzinevoertuigen met Euro 2 (de resterende 4 procent). Het totale aantal Belgische auto's dat getroffen wordt, ligt nog een stuk hoger: 115.000 voertuigen die straks niet meer conform zijn, werden in juni nog gesignaleerd in Brussel.

Tot 11 september van dit jaar was er voor die bestuurders nochtans geen vuiltje aan de lucht. Het Brussels parlement had een jaar eerder immers besloten om de strengere LEZ-regels met twee jaar uit te stellen. Door dat uitstel zouden dieselvoertuigen Euro 5 en benzinevoertuigen Euro 2 – goed dus voor 115.000 voertuigen – wat langer in het Brussels Gewest mogen rijden, maar daar stak het Grondwettelijk Hof dus een stokje voor. Dat oordeelde dat het parlement met het uitstel de gezondheid en het leefmilieu van de Brusselaars in gevaar brengt. Het uitstel gaat zo op de schop en de strengere regels gelden vanaf 1 januari 2026 in plaats van een jaar later. Een evaluatie van de LEZ door Leefmilieu Brussel klopte enkele weken geleden nog eens op diezelfde nagel: de Brusselse luchtkwaliteit verbetert snel en de LEZ speelt in die positieve evolutie een belangrijke rol.

Dat de regelgeving twee jaar na elkaar abrupt verandert, voelen ze bij Soco in Ruisbroek. “Geregeld komen er klanten die van hun oude diesel Euro 5 af willen en een nieuwe wagen zoeken”, merkt manager Laurent Point. “Maar een echte stormloop is het niet. Toen de Euro 4-diesels er drie jaar geleden uit moesten, zag ik veel meer klanten. Misschien hebben mensen zich nu wat beter voorbereid en al eerder hun voertuig vervangen?"

Soco is niet de enige tweedehandsverkoper die de impact van de schorsing maar met mate voelt. “De winkel verkoopt zestig auto's per maand, maar we hebben de voorbije maand misschien een viertal klanten gehad die kwamen door de strengere LEZ-regels”, vertelt CEO Lara Agostini van Iris AutoCenter in Neder-Over-Heembeek. “Misschien wachten mensen tot de laatste minuut? Een auto kopen vormt een belangrijke beslissing, de op een na belangrijkste investering voor een gezin na de aankoop van een eigen woning. Dat doe je niet halsoverkop.”

Elke koopoptie heeft bovendien zijn angel. “Elektrische auto's vinden de meesten te duur en mensen zijn bang voor de staat van de batterij”, merkte Agostini. Ook overstappen op een moderne benzine brengt vaak maar beperkt soelaas. “Ik heb een wagen uit 2021 van 30.000 euro die ook maar tot 2030 mag rijden. Dat vinden mijn klanten niet ideaal. Als ze een auto kiezen is dat in hun hoofd zoals een huwelijk: voor het leven.”

Amper nog diesels verkocht

Ook de cijfers van Traxio, de federatie van de autosector, tonen een automarkt die niet meteen wakkerschiet. “We zien geen knik in Brussel sinds de schorsing van het LEZ-uitstel”, zegt woordvoerder Filip Rylant. De data tonen ook dat 63 procent van de auto's die verkocht worden op de tweedehandsmarkt benzinewagens zijn, terwijl het dieselaandeel verder krimpt naar twintig procent. Hybride en elektrische auto's zitten in de lift. Nog één markant cijfer: bij de nieuwe auto's worden in België met een schamele drie procent amper nog diesels verkocht.

Dat de automobilist niet massaal naar de showroom snelt, kan nog een andere reden hebben, denkt professor duurzame mobiliteit Cathy Macharis (VUB), die een burgerpanel over de LEZ begeleidde. “Veel Brusselaars vinden dat ze niet genoeg geïnformeerd zijn over die hele regelgeving, wat ook al vóór de schorsing door het Grondwettelijk Hof gold. Mogelijk beseft een deel van die autobezitters helemaal niet dat hun wagen straks niet meer in Brussel mag.”

Misschien valt de frank van die autobezitters de volgende maanden pas. Het Gewest broedt immers op een communicatiecampagne. De eerste overtreding zal nog geen boete opleveren, maar enkel een waarschuwing met drie maanden respijt vanaf die overtreding. Late beslissers riskeren daardoor ten vroegste begin april een boete.

In de showroom in Ruisbroek hebben Valerie (38) en Achref (38) net een nieuwe wagen gekocht: een gloednieuwe SsangYong Torres, een SUV van Koreaanse makelij. Prijskaartje: 29.000 euro. Het gezin met drie kinderen mag dan in Oostende wonen, toch is het de Brusselse LEZ die hen van auto doet veranderen. “Ik bezoek vaak vrienden in Brussel en soms moet ik naar de ambassade voor papieren”, legt de Tunesische Achref uit.

Hun vorige auto neemt Soco in één moeite over. “Een Nissan Pulsar diesel met euronorm 5 en 200.000 kilometer”, legt Achref uit. “In prima staat, maar ik krijg er maar 3.000 euro voor. Zonder de LEZ-regels was dat misschien wel 6.000 euro.” Over de lage-­emissiezone is de man niet te spreken. “Dat ze vervuilende voertuigen verbieden, dat kan ik nog begrijpen. Maar met een dagpas mag je nu toch weer Brussel binnen. Wie betaalt, mag dus vervuilen.”

De oude diesel van Valerie en Achref, die gaat wellicht naar het buitenland, denkt verkoper Raoul. “Bij ons is er geen vraag naar, maar op zijn bestemming zal die Nissan wel blijven rijden en vervuilen.”

Dat voertuigen die uit de LEZ worden gebannen vooral voor de export zijn, bevestigt Pierre Hajjar van Socar in de Heyvaertwijk. “Soms krijgen we oude benzinewagens binnen, die we naar Afrika exporteren, maar het gros zijn oude diesels, die vooral naar Centraal- en Oost-Europa vertrekken. In Afrika zijn die diesels veelal waardeloos, omdat de motoren de slechtere dieselkwaliteit daar niet aankunnen. Na een paar weken geven ze soms al de geest.”

De enige andere optie voor de uitgerangeerde auto's is een afnemer vinden die amper naar de steden met een LEZ moet. “De klanten die ons hun oude Euro 5-diesel willen verkopen, raad ik aan om het in Aarlen te proberen”, legt Lara Agostini uit. “Daar is zo'n auto nog iets waard. Wie nooit in Brussel moet zijn, kan daar nog een prima auto's vinden voor een prikje.”

75.000 euro voor een bestelwagen

Wie lage-emissiezone zegt, denkt wellicht aan een personenwagen, maar de regels gelden ook voor bestel- en vrachtwagens. Wie daar een plotse vervanging moet doen, mag meteen nog dieper in de portemonnee tasten, stelt ook Amarouch (55), verkoper op de rommelmarkt van het Vossenplein, vast.

“Net zoals de meeste handelaars heb ik een diesel bestelwagen Euro 5. Met een nieuwer exemplaar rondrijden heeft niet veel zin. Ze raken beschadigd tijdens het laden en het manoeuvreren, én de lokale jeugd komt ze 's nachts vol tags spuiten. Ook mijn personenwagen is een Euro 5-diesel. Het betekent dat ik nu plots twee voertuigen moet vervangen. Zeker voor die bestelwagen zie ik dat nog niet voor me: er zijn amper benzinemodellen en een elektrische camionette kost ongeveer 75.000 euro. Hoe moet ik dat als kleine brocanteur betalen?”

Wat hij dan zal doen? “Als het echt zover komt, zal ik die boetes betalen. Dat zal pijn doen, voor de twee auto's samen is dat 2.800 euro per jaar (maximaal 4 x 350 euro per jaar per voertuig, red.). Het gaat zogezegd over gezondheid, maar volgens mij draait het toch meer om geld. En wie weet worden die strengere regels ook weer geschrapt. Zo vreemd zou dat toch niet zijn? Het is allemaal al zo vaak veranderd.”

Niet elke Brusselaar zit in zak en as. Alice, klant bij Soco, heeft net voor een mooie prijs haar Mercedes A-klasse verkocht. De 29-jarige wil zonder eigen auto verder. “Voor de LEZ moet ik hem nog niet wegdoen, maar ik werk aan een doctoraat over de klimaatverantwoordelijkheid van ondernemingen, en ik begon wat aan cognitieve dissonantie te lijden.” Hoog tijd om gedrag en overtuiging beter op elkaar af te stemmen, vond de inwoner van Sint-Gillis. "Ik woon centraal, met meer dan genoeg openbaar vervoer en carsharing. Ik kijk ook uit naar een leven zonder autokeuring, herstellingskosten en al die andere zorgen. Het treinstation is niet ver van hier, toch?”