Jan Danckaert (VUB), enige kandidaat-rector: ‘In woelige tijden is ervaring een voordeel'

Jan Danckaert is de enige kandidaat om zichzelf op te volgen als rector van de VUB. De komende jaren zal hij de instelling door een besparingsstorm moeten loodsen. “Desondanks wil ik het pionierend karakter van onze universiteit behouden.”

Tot vrijdagmiddag konden kandidaten zich aanmelden voor het rectorschap van de VUB, maar de lijst telt maar één naam: die van huidig rector Jan Danckaert. De fysicus werd in 2016 vicerector in het team van Caroline Pauwels en volgde haar in 2022 op, eerst ad-interim en na vervroegde verkiezingen als volwaardig rector.

Het lijkt nu zo goed als zeker dat hij er een tweede termijn kan bijdoen, al spreekt Danckaert dat tegen. “Ik moet wel nog altijd verkozen worden door de academische gemeenschap van de VUB”, zegt hij. “Dat wil niet alleen zeggen dat ik de meerderheid van de stemmen wil halen, maar ook dat ik het quorum moet halen in de verschillende verkiezingscategorieën.”

De verkiezingen lijken een formaliteit, want zonder tegenkandidaten schijnt de universitaire gemeenschap haar steun te verlenen aan Danckaerts kandidatuur. Vanaf 20 april kunnen alle studenten en personeelsleden van de VUB hun stem uitbrengen. Op dinsdag 5 mei volgt de bekendmaking van de resultaten.

Danckaert zal dus nog campagne voeren en weet dat hem geen makkelijke opdracht wacht, want de Vlaamse regering bespaart miljoenen op het hoger onderwijs. Voor de VUB betekent het een sanering van ongeveer twintig miljoen euro, al laat Danckaert daarover nog niet veel in zijn kaarten kijken.

Hoe verklaart u dat u de enige kandidaat bent? Het is in de huidige context een ondankbare job.
JAN DANCKAERT: De omstandigheden zijn inderdaad moeilijk, dat klopt. Maar het is niet de eerste keer in de geschiedenis van de VUB. Sinds de oprichting in 1834 en de verzelfstandiging in 1969-1970 heeft de universiteit nog voor moeilijke periodes gestaan. Ze is daar altijd sterker uit gekomen.

We zijn een groeiende universiteit, met een verdubbeling van het aantal studenten op twaalf jaar tijd. Ook onze omzet in onderzoek en innovatie is sterk gegroeid. De VUB is altijd al een pionierende universiteit geweest en dat karakter wil ik absoluut behouden.

Het wordt wel een moeilijke opdracht, want de VUB wordt nog zwaarder getroffen door de besparingen dan andere universiteiten.
DANCKAERT: Dat klopt, de Brusselse hogeronderwijsinstellingen worden harder getroffen, de VUB in het bijzonder omdat een aantal besparingen een cumulatief effect hebben op ons. Maar ondanks die besparingen is mijn doelstelling dat de VUB een pionierende universiteit blijft en ook haar positie in Brussel in het hart van Europa blijft versterken.

Hoe wil u dat realiseren?
DANCKAERT: We zullen al onze activiteiten tegen het licht moeten houden en bekijken wat we verminderen, groeperen, of waar we naar schaalvergroting streven. Sommige activiteiten zullen we moeten stopzetten. Dat is de oefening waar we voor staan. We zullen een scherpere focus moeten houden.

Het gaat dan om het groeperen of zelfs schrappen van faculteiten?
DANCKAERT: Faculteiten schrappen is zeker nooit aan de orde geweest. Het groeperen van faculteiten is op dit moment ook niet aan de orde, maar we zullen voor een aantal administratieve ondersteunende diensten wel naar meer efficiëntie moeten gaan.

De VUB-studenten protesteerden de voorbije maanden meermaals tegen de besparingen, maar ook onder het academisch personeel heerst er onrust. Gaan er ontslagen vallen?
DANCKAERT: Je mag niet vergeten dat de studenten in het hoger onderwijs de eerst getroffen groep is door de besparingen. Met de schrapping van de studiebeurzen wordt er 34 miljoen euro bespaard. In de huidige studentenpopulatie van de VUB wordt daarmee een groep van een duizendtal studenten getroffen. Dat is niet weinig.

Wat de besparingen betreft: we zijn nu bezig met voorstellen van plannen te verzamelen. We gaan die op elkaar afstemmen en dan gaan we uiteraard, wanneer de tijd daarvoor is aangebroken, onderhandelen met de syndicale organisaties.

De komende maanden moet dat vorm krijgen?
DANCKAERT: Absoluut, dat is het werk dat de komende maanden op ons bord ligt.

Gaan er ontslagen vallen?
DANCKAERT: Daar kan ik nu nog niets over zeggen.

Hoe blikt u terug op de voorbije vier jaar, op uw eerste termijn als rector?
DANCKAERT: Het was voor mij een heel boeiende periode en een hele eer om rector van de VUB te mogen zijn.

U kondigde uw kandidatuur begin dit jaar aan tijdens de nieuwjaarszitting. Hebt u daar lang over moeten nadenken?
DANCKAERT: Leiderschap opnemen is een verantwoordelijkheid en als je voor zo een beslissing staat moet je daar grondig over nadenken. Het heeft consequenties voor de universiteit, maar ook op persoonlijk vlak. Daarover moet je nadenken. Leiderschap is ook een leertraject, waar je zelf altijd de balans van moet maken. Die heb ik gemaakt tijdens de kerstvakantie.

Is het geen democratisch probleem dat u de enige kandidaat bent?
DANCKAERT: In het verkiezingsproces is de eerste stap gezet met de oproep tot kandidaten. Voor de vorige verkiezingen waren we wel met twee kandidaten. Dat was een heel respectvolle en eerlijke campagne, waar de universitaire gemeenschap zich over heeft kunnen uitspreken. Dat had nu ook gekund, maar het loopt anders. Ook dat is de keuze van de universitaire gemeenschap.

Voor de continuïteit is het misschien wel een goede zaak?
DANCKAERT: Nogmaals, als ik verkozen word, zorgt dat inderdaad voor continuïteit. Maar wat misschien nog meer heeft meegespeeld, is mijn ervaring. In woelige tijden is het een voordeel om ervaring te hebben. Ik heb de voorbije jaren veel contacten opgebouwd om de universiteit zo goed mogelijk vooruit te helpen.

Wat ziet u, naast de besparingen, nog als uitdagingen voor de VUB?
DANCKAERT: De vooruitgang van de maatschappij en de mensheid via kennis, en dus wetenschap. Dat concept wordt nu in vraag gesteld. Sommigen bestempelen universiteiten zelfs als een te bestrijden elite. Dat verontrust me wel.

In deze tijden lijkt de rol van de universiteit misschien net relevanter te worden?
DANCKAERT: Absoluut, als we de grote uitdagingen van deze tijd willen oplossen – denk aan klimaatverandering, de vergrijzing, het samenleven in grote steden – moeten we via de wetenschap naar oplossingen zoeken. Universiteiten vormen daar een motor in, in dat hele maatschappelijke systeem van kennis en innovatie.