Bozar-programmator Karl van den Broeck: 'Wie sloopt de grenzen in Brussel?'

“Kunnen hervormingen een volgende Brusselse formatiemarathon voorkomen?” Die vraag hoopt programmator Karl van den Broeck beantwoord te zien op de eerste editie van City Talk in Bozar.

Een stad is een palimpsest: een perkament waarvan de inkt wordt afgeschraapt om er een nieuw verhaal op te schrijven. Wie goed kijkt, ziet nog wat er vroeger stond: een straatnaam die verwijst naar een lang vergeten held (zelden een heldin), het Square Patrice Lumumba naast het standbeeld van Leopold II. Het verhaal dat Brusselaars vandaag schrijven is complexer dan vroeger. Vlamingen en Franstaligen trokken toen grenzen in hun hoofden. Checkpoints waar die grenzen werden geopend, waren er amper.

De verhalen van vandaag tellen veel meer personages en nog meer grenzen. Van de immer lucide stadsdenker Eric Corijn heb ik geleerd dat ongeveer 40 procent van de Brusselaars geen Belg is. Wie dat wel is, heeft vaak een migratieachtergrond. 50.000 mensen werken voor internationale organisaties. Brussel is een “stad zonder meerderheid”. Elke dag ontvangt ze 400.000 pendelaars die elke avond terug naar huis gaan en intussen allemaal foeteren op Brussel.

Maar de helft van de Brusselaars gaat stemmen. Apathie en minachting voor politici overheersen. De macht wordt verdeeld volgens de oude communautaire grenzen die geen recht doen aan de superdiversiteit van Brussel.

Door die gemeenschappen loopt een andere grens: die van de ongelijkheid. De door de federale overheid veroorzaakte 'opvangcrisis' leidde tot een explosieve stijging van het aantal daklozen. De criminele economie floreert. Op de Louizalaan schieten drugs­dealers op elkaar.

Voeg daarbij de wooncrisis, de desastreuze budgettaire situatie, de druk op de OCMW's, de polarisatie rond Good Move en het ufo-project Kanal, en je begrijpt waarom Brussel 613 dagen nodig had om een regering te vormen. Of ging het toch vooral om de machtsstrijd tussen MR en PS? Het veto tegen de N-VA deed alvast denken aan de tijd van 'Walen buiten!' en 'sale flamin!' Politieke folklore als afleidingsmanoeuvre.

Fusie gemeenten

Kunnen hervormingen een volgende formatiemarathon voorkomen? Een nieuwe kieswet? Fusie van de gemeenten? Federale voogdij? Er zal meer nodig zijn. Politici kunnen niet in hun eentje het verhaal van Brussel schrijven – en dat is maar goed ook. Tijdens de aanslepende regeringsonderhandelingen dwongen de Brusselse burgerbewegingen de politici om, uit eerlijke schaamte, een regering te vormen. Maar dat volstaat niet. Welk verhaal schrijven zij op de nieuwe palimpsest? Welke checkpoints installeren zij tussen de gemeenschappen? Brusselaars delen weinig verleden, maar wel veel toekomst. Corijn zegt terecht dat steden een gemeenschappelijke bestemming nodig hebben om hun bevolking te verenigen.

Of je nu een traditionele Vlaamse Brusselaar bent of een Congolese Belg in Matonge, een Marokkaan in Molenbeek, een eurocraat in Elsene of een redactrice bij Le Soir uit Spy, we moeten samen stad maken.

Dat is moeilijk, omdat er in Brussel (en bij uitbreiding in België) nauwelijks een gedeelde publieke ruimte is. Franstaligen en Nederlandstaligen lezen elkaars kranten niet. Brusselaars kijken en luisteren niet naar dezelfde zenders. Velen halen hun nieuws uit media uit hun land van herkomst. Jongeren zitten op TikTok. God (of Allah) weet wat ze daar leren. Alleen in de metro of bij mooi weer in het park, zitten de Brusselaars nog samen – kleine mirakels.

De Standaard nam een lovenswaardig initiatief met De Standaard en français. Le Soir introduceert al vele jaren Vlaamse stemmen bij Franstaligen. BRUZZ blijft onmisbaar. Maar media die alle gemeenschappen bereiken én verbinden, zijn schaars. De VRT schrapte vorige week het anderstalige onlineaanbod en de nieuwssite DaarDaar is moedig, maar klein.

Ook in Bozar, waar ik werk, gebeuren soms kleine mirakels. Mensen uit verschillende gemeenschappen discussiëren vurig met elkaar na lezingen van Ocean Vuong, Timothy Snyder, Chimamanda Ngozi Adichie of Thomas Piketty. Daarna keert iedereen terug naar zijn eigen bubbel.

Daarom wil Bozar experimenteren met een actua-programma dat die 'bubbels' doorprikt. Checkpoint Brussel wil vanaf volgend seizoen Franstalige, Nederlandstalige en anderstalige stemmen samenbrengen, uit Brussel en daarbuiten, rond de actualiteit. Hopelijk groeit daaruit nieuwsgierigheid. Dat zou al een begin zijn. Deze woensdag doen we in Bozar een voorafname. In een City Talk brengen we leden van de Brusselse meerderheid en oppositie samen. We praten met academici en woordvoerders van de burgerbewegingen. Béatrice Delvaux modereert in twee talen. Iedereen spreekt zijn eigen taal. Comme il faut. “Franstaligen en Nederlandstaligen lezen elkaars kranten niet”