De filosofie van Kanal? Groot, groter, grootst

'De motieven van Yves Goldstein om nu te vertrekken als opdrachthouder van Kanal zijn even obscuur en eigenzinnig als de rest van zijn aanpak.' Dat schrijft BRUZZ-redacteur Maarten Goethals in het edito van deze week.

Groot. Groter. Grootst. Het nieuwe museum Kanal past stilaan in die typisch Brusselse traditie van megalomane projecten die en cours de route ieder gevoel voor proportie verliezen en een zwaar beslag leggen op de middelen van het Gewest – genre het Justitiepaleis, het Manhattanplan in de jaren zestig in de Noordwijk en feitelijk ook de aanleg van Metro 3.

Met de aanstelling van Yves Goldstein negen jaar geleden als ‘opdrachthouder’ koos de Brusselse regering voor een figuur die helemaal die neiging tot schaalvergroting belichaamt. Wat begon met een bescheiden idee – de showroom van de oude Citroën-garage aan Sainctelette renoveren – groeide onder zijn beleid uit tot een megaproject met internationale allure en met een prijskaartje dat oploopt tot 192 miljoen euro voor de bouwwerken alleen. Kanal rekent voor de jaarlijkse exploitatie – onderhoud van de site, medewerkers betalen, kunstcollecties verwerven – op een budget van 35 miljoen.

Die groei komt deels door de aanpak van Goldstein: door de ambitie van Kanal ruim in te vullen en de vlucht vooruit te nemen, zette hij keer op keer de Brusselse regering voor het blok. Goldstein weet als geen ander dat het beter is om achteraf vergiffenis te vragen dan vooraf toestemming. Omgekeerd deed diezelfde Brusselse regering bitter weinig om de gewezen kabinetschef van Rudi Vervoort (PS) in toom te houden, of te verplichten tot meer transparantie en minder eigengereidheid. Die manier van werken kwam beide partijen goed uit: de schuld voor de hoge uitgaven kon de ene altijd bij de andere leggen, terwijl Brussel aan het einde van de rit dan toch zijn museum voor hedendaagse kunst kon openen.

Goldstein kreeg zelfs de MR van huidig minister-­president Boris Dilliès zover om voor Kanal in een extra lening van 60 miljoen te voorzien. Officieel moet het museum dat bedrag in 2027 terugbetalen, maar weinigen die geloven dat zoiets kan. Was het werkelijk zo makkelijk om extern geld te vinden, dan rijst de vraag waarom Goldstein niet veel eerder privé-investeerders heeft gevonden.

Voor alle duidelijkheid: Brussel mag en moet stralen van ambitie. Zeker op het vlak van cultuur. En zoals socioloog Eric Corijn vorige week in het magazine betoogde, kan Brussel een belangrijke rol spelen in de identitaire eenmaking van Europa, met Kanal als fonkelend focuspunt. Maar ergens voelt het wel dubbel dat het Gewest voor dat soort projecten zonder veel moeite geld kan vrijmaken, maar dat bijvoorbeeld de steun om woningen energiezuinig te maken, wegvalt wegens te duur.

Goldstein zal dat soort argumenten afdoen als populistisch en misplaatst. Hij zal – deels terecht – wijzen op de faam en positieve aandacht die Kanal zal meebrengen, en op de vele opportuniteiten op het vlak van toerisme, imago en artistieke ontwikkeling. Net daarom was zijn aankondiging vorige week zo merkwaardig: nog vóór de officiële opening in november maakte hij bekend dat hij vertrekt. Net wanneer Kanal zich voor het eerst echt moet bewijzen en rekenschap moet afleggen van zijn torenhoge budgettaire en maatschappelijke ambities, zoekt Goldstein andere oorden op. Zijn opvolger mag het uitleggen.

Over die timing doen veel speculaties de ronde. Is zijn beslissing op een of andere manier gelinkt met de nieuwe lening? Vindt hij werken met een kleiner werkingsbudget, behalve moeilijker, ook beneden zijn stand? Of heeft hij, zoals hij zelf beweert, echt de ambitie om nadien een boekenwinkel te openen? Punt is: zijn motieven om nu te vertrekken zijn even obscuur en eigenzinnig als de rest van zijn aanpak. Dat versterkt ongewild het historische scepticisme dat groot, groter, grootst in Brussel vaak achteraf verzandt in minder, duurder en ondoordacht. En dat zou spijtig zijn.