Vlaams Vredesinstituut over geweld in hoofdstad: 'Wapenwedloop op Brusselste straten'

“Het is waanzin om miljarden te investeren in defensiemateriaal en tegelijk justitie en politie de middelen te ontzeggen in de strijd tegen drugsbendes en wapengeweld.” Dat schrijft Nils Duquet van het Vlaams Vredesinstituut in een opiniestuk voor BRUZZ.

Dinsdag 4 november is een nieuw dieptepunt voor al wie begaan is met de veiligheid van de inwoners van Brussel. Die nacht wordt een meisje van elf uit Anderlecht in haar bed bedolven onder de glasschilfers van haar slaapkamerruit, verbrijzeld door een verdwaalde kogel. Haar mama, gewekt door het lawaai, brengt haar in veiligheid in de woonkamer. Ook de dagen nadien vallen er opnieuw slachtoffers bij vuurwapengeweld in Brussel. De snel opeenvolgende incidenten houden intussen veel inwoners van Brussel wakker. Zij voelen zich steeds minder veilig in een stad die de laatste jaren – zoals eerder ook al uit onze studies bleek – een Europese hotspot voor vuurwapengeweld werd.

De dynamiek die de straten van Brussel beheerst is simpel, maar daarom niet minder verwoestend: drugsbendes ronselen – in hun drang naar macht en territorium – steeds meer en steeds jongere mensen. Om zichzelf bij drugsklussen te beschermen of om anderen te bedreigen, gaan de vaak weinig ervaren en impulsieve bendeleden op zoek naar wapens. Dat doen ook hun rivalen. Daardoor wordt het werk nog gevaarlijker en worden er nóg meer wapens gezocht, aangeboden, gevonden en gebruikt. Zo ontstaat op de Brusselse straten en pleinen een wapenwedloop en uiteindelijk een helse spiraal van geweld.

Klauwen

Met grootschalige acties en operationele verbeteringen (de aansluiting van de ANPR-camera's op één digitaal platform bijvoorbeeld) trachten justitie en politie uit alle macht een verdere escalatie te voorkomen. De impact op het terrein kan belangrijk zijn. Niettemin weten we nu al dat échte oplossingen elders gezocht moeten worden.

Een eerste piste voor onze beleidsmakers is die van de algemene preventie. Om het met een boutade te zeggen: wie op de schoolbanken zit, zit niet op een bankje op een van de vele grijze pleinen in Brussel, klaar om te vuren op wie zijn territorium bedreigt. We moeten jongeren absoluut uit de klauwen van ronselaars houden. Dat gold na de terreuraanslagen voor wie zich aangetrokken voelde tot radicaal gedachtegoed. Vandaag geldt het minstens evenveel voor wie moeilijk kan weerstaan aan de lokroep van snel (drugs)geld. Het codewoord, zeker voor jongeren, is perspectief: op een deftig onderkomen, veiligheid, een opleiding, een job.

Onze beleidsmakers moeten ook de strijd tegen de georganiseerde misdaad én tegen de illegale wapenhandel gevoelig en proactief opvoeren. In een tijd van budgettaire krapte is dat geen evidentie. Toch zou het waanzin zijn om miljarden te investeren in defensiematerieel dat ons moet beschermen tegen kogels van vijandige regimes en tegelijkertijd justitie en politie de middelen te ontzeggen om de drugsbendes in Brussel te ontwapenen.

Het vuurwapengeweld moet een topprioriteit zijn voor de Belgische regering. Uiteraard in de eerste plaats vanuit een bezorgdheid voor de veiligheid van de inwoners van Brussel. Maar ook vanuit een bekommernis voor de internationale reputatie van Brussel. Brussel speelt al decennia in de diplomatieke Champions League. Maar hoe houdbaar is die positie nog als de Belgische justitie en veiligheidsdiensten er niet meer in slagen om het speelveld deftig te onder­houden? In internationale media en in de Brusselse, diplomatieke bubbel wordt al maanden met argusogen gevolgd hoe mank de aanpak van de schietpartijen in de hoofdstad van Europa verloopt.

Intussen kiezen veel Brusselse politici ervoor om weg te kijken van de strijd tegen het vuurwapengeweld. Zij kiezen ervoor om een andere strijd te voeren; die van de ministerposten en de macht. Het leidt ertoe dat Brussel, meer dan zeventien maanden na de verkiezingen, nog steeds geen regering heeft. Mede daardoor loopt de ontwikkeling van een visie, bijvoorbeeld over de taakverdeling tussen het federale en het regionale niveau, mank. Mede daardoor raken de middelen niet goed verdeeld en blijft de samenwerking ondermaats. Zo blijft Brussel machteloos tegen het vuurwapengeweld.

2024 was al een recordjaar op het vlak van schietpartijen in Brussel. In 2025 zullen we dat trieste record waarschijnlijk opnieuw evenaren. Het zou wraakroepend zijn mochten de betrokken beleidsmakers dat oorverdovende alarmsignaal blijven negeren.