750 mensen slapen nog op straat, 'slechts twee burgemeesters boden noodopvang aan'

Een leegstaand overheidsgebouw in de Noordwijk is door het Brussels Gewest geweigerd als daklozenopvang. Dat raakte deze week via BRUZZ bekend. In totaal haalden zelfs dertig voorgestelde gebouwen niet de Brusselse selectie. Al speelt in veel gevallen vooral de goedkeuring van de burgemeester mee, bleek vandaag in het parlement. “Alleen de gemeenten Elsene en Vorst zijn ingegaan op onze projectoproep”, zei ontslagnemend minister Alain Maron (Ecolo) vrijdagmiddag tijdens het vragenuurtje.

Maron reageerde daarmee op actualiteitsvragen aan minister-president Rudi Vervoort (PS), die zelf niet aanwezig was in de plenaire sessie. Maron is als ontslagnemend minister nog altijd bevoegd voor daklozenopvang in de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC).

De noodzaak aan extra winterbedden werd deze week pijnlijk duidelijk toen een honderdtal mensen, vaak alleenstaande mannen, in besneeuwde tenten sliepen rond en naast de humanitaire hub aan de Havenlaan. Intussen werd aan de overzijde van het kanaal een leegstaand overheidsgebouw niet vrijgegeven om deze mensen in op te vangen.

De federale eigenaar, de Regie der Gebouwen, had deze WTC 4-toren nochtans al in het najaar aangeboden als daklozencentrum aan de Brusselse administratie Bruss’Help. Die liet het inspecteren door het Franstalige Rode Kruis, maar dat concludeerde dat het gebouw ongeschikt was bij gebrek aan douches. Het Rode Kruis wil daarover niet reageren.

“Modulair sanitair plaatsen zou extra tijd en bovendien extra middelen vragen”, zegt woordvoerster Eva Salman van Bruss’Help, die niet wil uitweiden over de exacte budgetten voor het Brusselse winterplan dit jaar. Dat heet nu het ‘extreme koudeplan’ en is louter bedoeld voor noodopvangbedden tijdens winterprikken. Sinds enkele jaren is alle overige daklozenopvang namelijk in één centraal masterplan gegoten, dat het hele jaar doorloopt.

Dertig gebouwen geweigerd

Al snel werd duidelijk dat niet enkel het WTC 4-gebouw, maar een dertigtal andere panden in het hele Gewest niet aan de selectiecriteria van Bruss’Help voldeden. “Het gaat zowel om publieke als private gebouwen”, zegt Salman. “Elk noodopvangcentrum moet plaats hebben voor vijftig tot idealiter 200 mensen, hetzij in kamers, hetzij als één polyvalente ruimte. Daarnaast moet er functionele verwarming zijn die snel geactiveerd kan worden, sanitair met wc’s en douches, en moet het gebouw brandveilig en technisch conform zijn.”

Die opsomming staat evenwel nergens op papier en experts betwijfelen zelfs of deze criteria formeel bestaan. “Mogelijk spelen andere overwegingen," zegt expert sociaal beleid en dakloosheid Koen Hermans (KU Leuven). "Sinds de federale regering de financiering voor winteropvang heeft afgebouwd, moeten steden en gemeenten die met meer eigen middelen betalen".

Die knip in federale middelen kwam er afgelopen najaar, zegt Hermans. “Het is voor winteropvang dus niet altijd duidelijk bij wie de bevoegdheid ligt: de lokale of gewestelijke overheid. Als Gewest heeft Brussel veel goede ambities, maar als daar geen budgetten tegenover staan, is hun masterplan niet meer dan windowdressing.”

Burgemeesters liggen dwars

In het parlement moest Alain Maron vandaag toegeven dat niet enkel de comfort- of veiligheidscriteria meespelen, maar ook de goedkeuring van lokale burgemeesters. “Geen enkel gebouw is weerhouden omdat het niet voldeed aan de huidige veiligheidsnormen, niet voldoende sanitaire infrastructuur had of geen akkoord van de burgemeester kreeg voor de opvang van alleenstaande mannen op hun grondgebied”, klonk het.

Ondanks herhaald aandringen midden december en twee vergaderingen met de voltallige conferentie van de burgemeesters, zouden enkel de burgemeesters van Elsene en Vorst positief hebben ingetekend op de projectoproep van Bruss’Help, aldus Maron. “Zo heeft Elsene het atheneum Charles Janssens voorgesteld tot aan de schoolvakantie en de gemeentelijke sportzaal Albert Demuyter, waar nu 80 personen zijn ontvangen.”

Bruss’Help vond elders nog vijftien plaatsen. Die 95 plaatsen blijven minstens tot komende dinsdag, 13 januari, open.

Het WTC 4-gebouw aan de voorzijde van het Noordstation ligt echter op het grondgebied van de Brussel-Stad. “Dat gebouw wordt in principe vandaag nog opengesteld om de dakloze personen op te vangen die nu in tenten slapen rondom de humanitaire hub”, zei Alain Maron vrijdag plots in het parlement, hoewel “die discussies nog lopen”.

Maron wil het honderdtal tentslapers daar tijdelijk opvangen tijdens het stormweer. BelRefugees en het Franstalige Rode Kruis moeten de uitbating regelen, zegt hij.

Datzelfde Rode Kruis wenst bij BRUZZ niet te reageren. Woordvoerster Eva Salman van Bruss’Help zegt alleen dat alvast voor 285 vrouwen en gezinnen tot en met maart voldoende onderdak is gevonden. De angel zit duidelijk bij de alleenstaande mannen, voor wie zij nog ruim tachtig plaatsen zoeken. Volgens minister Maron lopen er gesprekken dat in een toeristisch logement te doen. De locatie daarvan is niet bekend.

Naar schatting 750 mensen slapen vandaag nog altijd buiten, waarvan een honderdtal rond de humanitaire hub. De rest verblijft in parken of metro- of treinstations.