Bertin Mampaka: 'Je moet Afrikaan zijn om dit parlement te leiden'

Anderhalf jaar zonder Brusselse regering, dat begint ook te wegen in het Brussels parlement. Voor parlementsvoorzitter Bertin Mampaka (MR) is het stilaan op eieren lopen: “Elke dag sta ik er opnieuw van versteld dat er geen gevecht is losgebarsten in het halfrond.”

Bertin Mampaka werd eerder bij toeval parlementsvoorzitter. Omdat er geen regering was, kwam het mandaat toe aan de ouderdomsdeken in dat parlement. Zijn voorzitterschap werd herbevestigd in september vorig jaar, maar een cadeau is het niet, zegt hij zelf.

“Nee, het is niet evident. In normale omstandigheden is er een meerderheid, en een oppositie, en maakt de voorzitter deel uit van de meerderheid die een regering heeft gevormd. Maar als de voorzitter, zoals vandaag, niet gedragen wordt door een stabiele meerderheid, dan wordt die al snel de boksbal van de volksvertegenwoordiger.”

Is het dat wat u meemaakt?

BERTIN MAMPAKA: Zonder iemand te willen beledigen: je hebt neofieten in het parlement die zich het recht toe-eigenen om het reglement naar eigen goeddunken te interpreteren. Typisch de jonge deputé, die rechtstreeks van de ULB komt, rechten heeft gestudeerd, en die mij dan de les komt spellen over hoe het reglement in elkaar zit. Terwijl ik al 22 jaar in het parlement zit.

Kijk, een voorzitter die een stabiele meerderheid achter zich heeft, kan trancheren. Dat recht wordt hem ook toegekend door het reglement. Maar als voorzitter zonder meerderheid moet ik voortdurend schipperen, bemiddelen, overleggen en anticiperen over wat er mogelijks fout kan lopen.

Elke dag opnieuw sta ik ervan versteld dat het lukt. En dat er geen gevecht is losgebarsten in het halfrond. Er zijn momenten geweest dat ik dacht: “Ik stap van mijn spreekgestoelte af, zodat ik tenminste geen hartaanval krijg.”

Zegt u nu dat u er genoeg van hebt?

MAMPAKA: Ja dat gebeurt.

ADÈLE GUYOT: (adjunct-kabinetschef, komt tussenbeide) Laten we zeggen dat er dagen zijn die moeilijker zijn dan andere.

MAMPAKA: Er zijn dagen dat ik me afvraag of het sop de kool wel waard is. Dan zeg ik: er zit een goddelijke logica in. Ik ben het oudste parlementslid. Het is geen geschenk voor mij, maar een geluk voor dit parlement dat het een voorzitter heeft met zo veel ervaring.

GUYOT: Bertin is een rustpunt in de storm.

Om dit chaotische parlement te leiden moet je uit een bepaald hout gesneden zijn?

MAMPAKA: Je moet een Afrikaan zijn! Die beheersen de kunst van het palaveren (bulderlach).

Kijk, wat zeker helpt is dat ik bijna dertig jaar professor ben geweest. Als je voor een aula van driehonderd studenten hebt gestaan, zoals ik, dan weet je hoe de psychologie van de zaal werkt. Je moet de zaal voelen. Je kijkt het publiek in de ogen en je weet wat er speelt.

Hoe komt het dat het zo vandaag zo moeilijk is?

MAMPAKA: In Vlaanderen en Wallonië is er een regering. Daar worden beslissingen achter gesloten deuren genomen. Hier gebeurt alles open en bloot, live. Daarom probeer ik de moeilijke kwesties te bediscussiëren achter gesloten deuren.

Volgens ex-formateur Yvan Verougstraete (Les Engagés) zal de chaos alleen maar toenemen nu er geen zicht is op een nieuwe formatie.

MAMPAKA: Ja, en nieuwe verkiezingen, waar sommigen op aansturen (wat wettelijk vandaag niet kan, red.), zou weinig oplossen.

U bedoelt dat er een nog grotere versnippering kan ontstaan van het politieke landschap?

MAMPAKA: Inderdaad. Mijn verdienste bestaat er niet alleen in om voorzitter te zijn zonder meerderheid, maar van een parlement met maar liefst vijftien verschillende fracties. Het reglement is gemaakt voor een parlement met zeven fracties. Met die versplintering is het reglement niet meer toepasbaar.

We werken trouwens aan een hervorming van dat reglement. Het klopt niet dat een eenmansfractie evenveel spreektijd (twintig minuten, red.) krijgt als grotere fracties.

Voor iemand als Benjamin Dalle (CD&V) is dat een cadeau.

MAMPAKA: Het is geen cadeau. Het is een tribune. Zeker omdat eenmansfracties nog eens de gewoonte hebben al hun gegeven spreektijd te gebruiken (lacht). Nee, dit is niet meer werkbaar.

Bij nieuwe verkiezingen in 2029 valt een grotere versnippering inderdaad niet uit te sluiten. Ook grote Franstalige partijen zullen misschien hun kans wagen aan Nederlandstalige kant.

MAMPAKA: Daar vrees ik niet zo voor. Daar hebben ze niet veel bij te winnen. Het succes van Team Fouad Ahidar kan echter wel andere politici inspireren. Ik denk daarbij aan iemand als Ahmed El Khannouss (Molenbeek Autrement). In het slechtste geval krijgen we aan Nederlandstalige kant zeventien partijen voor zeventien zetels.

Mensen op straat vragen zich af: wat doen die parlementsleden? Moeten die nog zo royaal betaald worden? Er zijn betogingen. Begrijpt u die reactie?

MAMPAKA: Er wordt wel degelijk gewerkt. Daarnet waren er maar liefst achttien actualiteitsvragen in de plenaire zitting.

Maar u hebt gelijk. Het imago dat we hier geven … (zucht). Als ik in Vlaanderen ben, dan krijg ik die vraag ook. Ik zeg tegen de Brusselse deputés: “De spotlights staan op ons gericht. Als het hier misloopt, komen we over als incompetente politici.”

De burger is hard voor de politiek, maar na zeshonderd dagen zonder regering kan ik hen geen ongelijk geven. We hebben een mandaat gekregen om een meerderheid te vormen. Ik ben van Congolese origine. Als ik iets van jullie geleerd heb, dan is het le compromis à la belge. Zelfs als je een meningsverschil hebt, moet je blijven praten.

Als het weer misloopt in het parlement, schors ik, en zeg ik: “Socialisation!” Ga met elkaar praten in de cafetaria. Daar worden de meerderheden gevormd.

Riskeert de politiek de band met de burger niet te verliezen?

MAMPAKA: Ik ben grote voorstander van het sociaal dienstbetoon, van de politicus die met de kiezer het gesprek aangaat. Die handjes schudt, (met nadruk) zweterig, vuil of eeltig. Er zijn te weinig politici die het terrein op gaan, en voor mij is de jonge parlementariër die hier binnenkomt met zijn boekentas, op TikTok zijn ding doet en zijn mandaat te danken heeft aan een goeie plek op de kieslijst, geen echte gekozene.

Moeten PS en MR weer aan tafel?

MAMPAKA: Absoluut.

Zal dat gebeuren?

MAMPAKA: Mensen kunnen evolueren. Je kunt zeggen: die gevoelige kwestie laten we even rusten, zodat we tenminste een akkoord kunnen vinden. Kijk naar premier Bart De Wever (N-VA). Die spreekt niet meer over een staatshervorming.

Is dat mogelijk met iemand als Georges-Louis Bouchez?

MAMPAKA: Natuurlijk. Bouchez heeft veel water in de wijn gedaan. Hij heeft een gebaar van nederigheid gesteld, zoals hij dat nooit eerder in zijn politieke carrière heeft gedaan.

U bekritiseert hem niet zoals anderen in uw partij dat wel doen.

MAMPAKA: Hij is impressionant. Hij kent elk dossier van a tot z. Ik ken weinig politici die dat kunnen, en ik draai toch al lang mee. Hij heeft van de MR de eerste partij gemaakt in Brussel, en dat met een demografie die tegen ons spreekt.

Precies. De lijn-Bouchez kan in Brussel problematisch worden, al was het maar door de aanvallen op de diverse samenleving.
MAMPAKA: Bouchez heeft extreemrechts de doodsteek gegeven. Het proces dat men tegen hem voert is niet fair.

Ik zou wel, mocht ik in zijn schoenen staan, mijn taal wat verzachten als het over de diverse samenleving gaat. Laten we zeggen dat er misverstanden waren.

Bouchez is naar de finale van de Africacup gaan kijken. Hij heeft in Rabat, Marokko, gezien hoe je een stadion bouwt voor meer dan 66.000 bezoekers in twaalf maanden tijd. Hij zag ultramoderne trams en plannen voor een metro. Dus ja, je kunt een mens veranderen.

Toen ik in de politiek stapte zeiden mijn socialistische vrienden mij: “Waarom ga je bij een katholieke partij (de PSC, red.)? Ze hebben handen afgehakt van de Afrikanen.” Daarop zei ik: “Alleen al door mijn aanwezigheid, als Congolees, evolueert de partij.”

Enkele jaren geleden zei u dat u geregeld bedreigd wordt. Is dat nog het geval?
MAMPAKA: Dat is gelukkig fel verminderd, maar ja: ik ben met de dood bedreigd geweest. Ik ben ooit opgesloten geweest in een kelder, vlak bij het Europees Parlement. Men wou mij verplichten om een subsidie toe te kennen. De politie die mijn klacht moest noteren, zei tegen mijn chauffeur: “U moet zich niet moeien, het is een discussie onder zwarten.”

Krijgt u veel te maken met racisme?
MAMPAKA: Ja, zeker. Ik ben als zwarte politicus vaak in een verkeerd daglicht gezet, zeker in de media. Ook in de politiek heb ik discriminatie meegemaakt. Een voormalig federaal minister (van CDH, red.) zei me in de jaren 2000: “Bertin, de tijd is niet rijp voor een zwarte schepen in de stad Brussel.”

Ik loop daar niet mee te koop. Een van mijn mentoren aan de universiteit van Bergen, Jacques Bougard, zei me: “Klaag niet te snel over racisme en doe waar je goed in bent.” Dat vraagt volharding.

Ik ben universitair, professor in het hoger onderwijs en ben nu voorzitter van het parlement. Ik heb alles wat ik kon bereiken, behalve dan misschien een ministerambt. Hoe kan ik dan op een geloofwaardige manier zeggen dat ik slachtoffer ben van racisme?