De massale protesten tegen het regime van ayatollah Ali Khamenei hebben in Iran al het leven gekost aan duizenden betogers. Voor de Iraniërs die in Brussel wonen zijn het dan ook bange dagen. “Ik hoor vanuit Iran dat er overal lijken liggen. Zulke misdaden tegen de menselijkheid hebben we nog nooit gezien.”
©
Belga
| Archiefbeeld van een protest aan de Iraansa ambassade in Brussel.
Brusselse Iraniërs volgen protesten met bang hart, ijzige stilte rond professor Djalali
Lees ook: Brussels acteur Farbod Fathinejad over protesten in Iran: 'Ik hoor niets van mijn familie'
“Het laatste nieuws dat ik vandaag te horen kreeg, was dat er geen persoon meer is in Iran die niet iemand kent die is overleden of opgepakt. Ik maak me veel zorgen”, vertelt Sarah*. Met haar ouders verliet ze Iran toen ze 17 was. Op haar 24ste kwam ze aan in België. Ze werkt en woont in Brussel, maar heeft nog veel familie en vrienden in haar thuisland.
“Mijn vier nonkels werken in de Grote Bazaar van Teheran, waar het protest begonnen is. Maar ik heb al meer dan een week niets meer van hen gehoord”, gaat Sarah verder. “Ik ben ook ongerust over mijn neven die nog jong zijn, want het zijn vooral jonge mensen die deelnemen aan de protesten.”
Eind vorige maand brak er protest uit in de Grote Bazaar van Teheran, toen ondernemers hun winkels sloten uit protest tegen de economische malaise in het land. In een snel tempo is de Iraanse munt rial gekelderd en door de torenhoge inflatie kunnen veel Iraanse burgers geen basismiddelen meer kopen.
“Als brood onbetaalbaar is geworden, zit je in een economische situatie die de hele bevolking raakt", legt Sarah uit. "Daarom zijn zoveel bevolkingslagen betrokken bij de protesten. Maar de economische situatie is niet de reden waarom iedereen op straat komt. Het regime heeft niet alleen de economie kapot gemaakt, maar alles van het sociaal weefsel tot cultuur. Het huidige regime weg krijgen is wat iedereen wil.”
"Als betogers om 18.00 uur op straat komen, sluiten de autoriteiten de elektriciteit af en schieten ze in het donker met scherp. Daarna gaat het licht weer aan, zodat mensen de lijken overal kunnen zien"
MR-gemeenteraadslid in Ganshoren, geboren in Iran
Geen communicatiemiddelen
Al snel breidde het protest dat in Teheran begon uit naar andere steden, tot er in alle 31 provincies massaal mensen op straat kwamen. Vorige week donderdag leek het massaprotest een hoogtepunt te hebben bereikt, nadat de voormalige kroonprins en zoon van de laatste sjah Reza Pahlavi vanuit de VS opriep massaal op straat te komen. Daar werd ook gevolg aan gegeven, maar het regime van Khamenei besliste toen ook om het internet en alle andere communicatiemiddelen af te sluiten.
“Sindsdien heb ik geen enkel contact meer met mijn familie”, zegt ook Melissa Amirkhizy. Voor de MR zetelt zij in de gemeenteraad van Ganshoren, maar ze is geboren in Iran. “Ik heb er gewoond tot mijn veertiende en ook even van mijn 19de tot mijn 21ste. Alleen mijn moeder en broer zijn in België, maar de rest van mijn familie woont daar nog. Ik maak me zorgen, want we horen alleen maar horrorverhalen.”
Zowat overal waar mensen op straat komen om te protesteren antwoorden de Iraanse autoriteiten met brutaal geweld. Het is duidelijk dat er al duizenden doden zijn gevallen bij de protesten van de voorbije weken, maar hoe groot het aantal slachtoffers precies is, blijft onduidelijk. Bovendien stroomt er sinds de blackout minder informatie naar buiten.
“De eerste balans sprak van 3.000 doden, maar het laatste officiële cijfer is 12.000", weet Amirkhizy. Volgens haar zijn het er ongetwijfeld meer. Vrienden van Amirkhizy hebben de voorbije dagen wel nog contact kunnen leggen met familieleden. “Eén vriendin heeft al zeker twee nichten verloren en een zus van haar is een oog kwijt. Als betogers om 18.00 uur op straat komen, sluiten de autoriteiten de elektriciteit af en schieten ze in het donker met scherp. Daarna gaat het licht weer aan, zodat mensen de lijken overal kunnen zien.”
“Gewapende ordediensten blokkeren de toegang tot ziekenhuizen en dokters die gewonde betogers helpen worden opgepakt", gaat Amirkhizy verder. "Zelfs de noodcentra waar mensen bloed kunnen geven worden geblokkeerd. In mijn vriendenkring heb ik weet van twee overlijdens omdat ze geen bloed konden krijgen. Ik hoor vanuit Iran dat er overal lijken liggen. Zulke misdaden tegen de menselijkheid hebben we nog nooit gezien. Het is een ongezien bloedbad.”
“En dan hebben we het nog niet over de arrestaties. Ik hoor dat er wel 50.000 mensen zijn opgepakt in de voorbije weken”, vult Ali Bagheri aan. Hij verliet Iran ruim tien jaar geleden om hier zijn doctoraat te halen, maar volgt de situatie in zijn thuisland nauw op. Iran heeft het afgelopen decennium verschillende grote protestgolven gekend, onder meer na de dood van Mahsa Amini in 2022, de jonge vrouw die om het leven kwam nadat ze was opgepakt omdat ze haar hoofddoek niet volgens de wet droeg.
Trump wekt argwaan op
De huidige golf aan protest is niet alleen groter – sommige observatoren hebben het over de grootste beweging sinds de revolutie van 1979 – maar volgens Bagheri is de dynamiek ook anders dan de protesten van de voorbije jaren. “Het protest is nu radicaler omdat mensen massaal de hoogste leider van het land viseren. Iedereen is slachtoffer van het regime, daarom dat zoveel bevolkingslagen dat regime daar nu mee confronteren.”
“Er zijn zoveel martelaars, dat mensen niet makkelijk naar huis gaan keren", aldus Bagheri. "Ik geloof ook niet dat het regime deze keer in staat zal zijn om het protest volledig neer te drukken".
Enkele dagen geleden beloofde Amerikaans president Donald Trump de Iraanse betogers te steunen, maar dat wekt bij Bagheri vooral argwaan op. “Een externe oorlog willen we niet. De regimewissel moet vanuit het Iraanse volk komen.”
Geen doodstraf meer
Ook over de mogelijke rol die ex-kroonprins Reza Pahlavi wil spelen in een Iran na de islamitische republiek heeft Bagheri zijn twijfels. “Zijn vader was even brutaal tot hij in 1979 van de troon werd gestoten. Er waren toen wel een aantal individuele vrijheden, maar er was toen ook een geheime politie die verantwoordelijk was voor de executies van zijn politieke tegenstanders. Minderheden werden onder dat bewind onderdrukt of uitgemoord. We willen niet van de ene dictatuur naar de andere. We willen een vrije, seculiere democratische republiek waarin iedereen gelijk is en de doodstraf niet meer bestaat.”
Alhoewel Pahlavi de zoon is van de laatste sjah van Iran, geeft hij wel duidelijk aan dat het helemaal niet zijn bedoeling is om opnieuw een monarchie te installeren. Zijn plan houdt een overgangsfase naar een democratische republiek in, en die overgangsregering wil hij leiden. “Hij is vijftig jaar niet in het land geweest en is meer Amerikaans dan Iraans. Maar de mensen in Iran zijn wanhopig”, zegt Sarah over Pahlavi. “Vanuit dat gevoel van hulpeloosheid hopen mensen op hulp van buitenaf, maar het maakt me verdrietig dat mensen zo wanhopig zijn dat ze naar figuren als Trump kijken. De oplossing moet van binnen komen.”
Tien jaar opsluiting voor Djalali
Ook voor familie en vrienden van Ahmadreza Djalali is het bang wachten op nieuws uit Iran. De Iraans-Zweedse spoedarts zit al bijna tien jaar opgesloten, nadat hij in 2016 werd gearresteerd op verdenking van spionage. Daarvoor werd hij veroordeeld tot de doodstraf.
“De recente ontwikkelingen kunnen voor hem een grote rol spelen. Het is niet de eerste opstand, maar het lijkt nu wel ernstiger dan voordien”, zegt VUB-collega en vriend Gerlant Van Berlaer. “Eergisteren heb ik nog gebeld met zijn echtgenote en zij heeft al wekenlang niet meer van hem gehoord. Sinds het internet is uitgeschakeld, krijgt ze helemaal geen nieuws meer.”
“We vermoeden dat hij nog in de Evin-gevangenis zit en dat hij nog leeft dankzij de internationale aandacht, maar we zijn niet zeker. Als de spanningen worden opgedreven en er sprake is van buitenlandse inmenging, weet ik niet hoe dat zal aflopen”, aldus de spoedarts.
Djalali, die enkele dagen geleden 54 werd, verkeert al enkele jaren in een slechte gezondheid. Vorig jaar kreeg hij een hartaanval. “Het gaat nog altijd niet goed met zijn gezondheid. Zijn gewicht is te laag, hij heeft verschillende gewrichtspijnen en na tien jaar opsluiting lijdt hij aan tekorten op allerlei vlakken”, weet Van Berlaer. “In één oog heeft hij geen zicht meer en hij is slecht te been. Als de gevangenen moeten ontsnappen, weet ik niet of hij daar nog toe in staat zal zijn.”
Alhoewel Djalali’s familie nog steeds hoopvol is, blijft de dreiging van een executie reëel. “We weten dat het regime niet terugdeinst voor bloedvergieten en dat er een gewoonte is om veroordeelden op te hangen. Als het regime in nauwe schoentjes komt, weten we niet wat er met de gevangenen zal gebeuren.”
Buitenlandse inmenging
Dat ziet Amirkhizy helemaal anders. Volgens haar zijn net meer mensen op straat gekomen in Iran na Trumps belofte over de steun aan de betogers. “Onder druk van Qatar, Turkije en Saudi-Arabië hebben de Verenigde Staten nog geen actie ondernomen, maar dat moet er komen. Zonder externe hulp gaat iedereen sterven.”
Ook over de rol van Reza Pahlavi is ze het helemaal niet eens met Bagheri. “Mensen mogen gerust tegen de sjah zijn – er waren onder zijn bewind zeker problemen – maar de sjah is al lang dood. Reza Pahlevi is zijn zoon en is nooit koning geweest. Wat hij wil, is wat iedereen wil: territoriale integriteit, secularisatie en democratie”, aldus Amirkhizy. Zij gelooft dat er in Iran ontzettend veel steun is voor Pahlavi. “Op straat scanderen de meeste mensen zijn naam.”
Alhoewel Bagheri en Amirkhizy verschillende standpunten hebben over de rol van de voormalige kroonprins en buitenlandse inmenging, zijn ze het wel eens over wat mensen in het westen kunnen doen om de Iraanse volksopstand te ondersteunen. “Zet druk op alle lokale politici, want we willen dat alle ambassades van Iran worden gesloten en dat de Iraanse Revolutionaire Garde op de lijst van terreurorganisaties komt.”
En waar ze het nog over eens zijn: de bloedige repressie is de laatste stuiptrekking van een regime dat op zijn einde komt. Amirkhizy: “Op straat roepen de meeste mensen niet alleen slogans als ‘dood aan het regime, dood aan Khamenei’, maar ook: ‘Dit is de laatste strijd.’”
Lees meer over: Brussel , Politiek , Samenleving , Reza Pahlavi , iran , protest Iran , Melissa Amirkhizy , Ali Bagheri , ayatollahs , Ali Khamenei
