Brusselse MR vertraagt uitbetaling van Europese energiesteun voor Belgische gezinnen

Een jaar na de Europese deadline heeft België nog steeds geen sociaal klimaatplan. Zonder dat plan kan ons land geen beroep doen op 1,66 miljard euro aan Europees geld dat onder meer de energiefactuur van Belgische huishoudens en kleine ondernemingen moet verlichten. Dat komt doordat de Brusselse regering het niet eens raakt over haar deel van het plan. Vlaams minister van Klimaat Hans Bonte (Vooruit) verwijt de Brusselse regering met de voeten te slepen.

De energietransitie kost geld. Warmtepompen installeren, huizen isoleren, openbaar vervoer stimuleren en fietssnelwegen aanleggen: het mag dan allemaal wel goed zijn voor het klimaat, het dreigt kwetsbare huishoudens en kleine ondernemingen kopje onder te duwen. Die hebben immers het geld voor zulke investeringen zelden klaar liggen.

Daar komt nog bovenop dat in 2028 de Europese koolstoftaks ETS2 wordt ingevoerd. Dat is een extra belasting op olie en gas voor verkeer en verwarming. Het Federaal Planbureau berekende eerder al dat 15 procent van de Belgische gezinnen zijn facturen daardoor zal zien stijgen.

De Europese Commissie beseft dat dat het draagvlak voor de energietransitie kan ondermijnen. Daarom verdeelt het een deel van de inkomsten uit de nieuwe koolstoftaks opnieuw over de lidstaten via het Sociaal Klimaatfonds. Die steun moet zeer gericht gaan naar zij die ze het meest nodig hebben, de laagste inkomens en kleinste bedrijven dus.

100.000 Vlaamse huishoudens zonder toereikend vervoer

Er zit nogal wat geld in dat potje. Alles samen is het goed voor 86,7 miljard euro, te verdelen tussen 2026 en 2032.

En ook voor België is er een stevige som voorzien. Ons land krijgt 1,66 miljard euro uit de ETS-inkomsten. Net iets meer dan 1/3 daarvan mag gebruikt worden om de facturen te verlichten.

Vlaanderen kijkt verlekkerd naar dat geld. Zo gebruiken 135.000 Vlamingen nog steeds verouderde verwarmingstoestellen. En volgens het Netwerk tegen Armoede telt het Vlaamse platteland zo'n 100.000 huishoudens die geen auto kunnen betalen en ook geen bus of tram ter beschikking hebben.

Het gewest zou 958 miljoen euro krijgen, en weet goed waar het dat aan wil besteden. Het denkt bijvoorbeeld aan renteloze verbouwleningen en warmtepomppremies voor de laagste inkomens, renovatie van sociale woningen, fietsinfrastructuur en de versterking van openbaar vervoer op maat. Sommige van die maatregelen worden nu al uitgerold.

'Politiek spelletje'

Maar er zit een addertje onder het gras. Het geld van het Europese Sociaal Klimaatfonds komt er pas wanneer de lidstaten hun plannen ter goedkeuring hebben voorgelegd aan de Europese Commissie in een Sociaal Klimaatplan.

België heeft de deadline daarvoor stevig gemist. Binnen een dikke week, op dinsdag 30 juni, is ons land precies een jaar over tijd. Nochtans is dat Sociaal Klimaatplan zo goed als af. Vlaanderen, Wallonië en de federale regering hebben hun werk gedaan.

Maar de Brusselse regering raakt het niet eens over wat er in het Brusselse Sociaal Klimaatplan moet staan. Sommige partijen hoopten het vorige donderdag af te kunnen kloppen, maar in de wandelgangen valt te horen dat de MR dat toen verhinderd heeft. "Het is een politiek spelletje geworden", klinkt het bij een regeringsbron.

Dat is niet alleen zuur voor Brussel, waar naar schatting 1 op de 10 gezinnen in energiearmoede leeft en de woningen notoir slecht geïsoleerd zijn. De 226,5 miljoen euro die voor de hoofdstad voorzien is, zou dus goed van pas komen.

Maar de Brusselse regering blokkeert zo ook de rest van het land. De Europese Commissie heeft geen boodschap aan een reeks gewestelijke plannen. Het vraagt één Sociaal Klimaatplan dat het hele land dekt.

Reden tot haast

De regeringswissel heeft de zaken in Brussel bemoeilijkt, weet Rune Sterckx, doctoraatsonderzoeker in Klimaatbeleid (Universiteit Antwerpen). "De vorige regering had al een lijst met maatregelen voorbereid. Maar de nieuwe regering heeft het moeilijk met enkele elementen die verderbouwen op het beleid van de vorige. Die zijn eruit gehaald."

Het is niet zo dat er meteen bijvoorbeeld Vlaamse renovatieprojecten zullen stilvallen door gebrek aan Europees geld, zegt Sterckx. "De Europese Commissie heeft ook na het indienen van het Sociaal Klimaatplan nog een 4-tal maanden nodig om het te evalueren voor het geld naar België stroomt. Er is dus wel reden om haast te maken."

Overigens lag België, samen met Hongarije, als een van de enige landen dwars toen de lidstaten stemden over het Sociaal Klimaatplan, merkt Sterckx nog op. "En dat omdat Vlaanderen op de rem stond. Dat uitgerekend Vlaanderen nu wel klaar is, da's interessant." Al heeft dat natuurlijk veel te maken met het feit dat ook Vlaanderen intussen een nieuwe regering heeft.

Getalm werkt op de zenuwen

Het Brusselse getalm werkt Vlaams minister van Klimaat Hans Bonte (Vooruit) danig op de zenuwen. Hij had er al eerder bij de federale en Brusselse regeringen op aangedrongen hun werk tegen 15 juni af te hebben. De federale regering heeft die datum gehaald, Brussel niet.

"We moeten onze gezinnen helpen om minder energie te verbruiken en onafhankelijk te worden van vervuilende en dure energie uit het buitenland", zegt Bonte. "De middelen om hen daarbij te ondersteunen, liggen klaar bij de Europese Commissie. Het is dan ook onbegrijpelijk dat er zo met de voeten wordt gesleept terwijl er een energiecrisis woedt en mensen meer betalen voor hun energie."

"We zitten in de afrondingsfase: de MR wil er zeker van zijn dat de voorgestelde maatregelen doeltreffend en evenredig zijn", klinkt het dan weer bij de woordvoerder van Brussels minister-president Boris Dilliès (MR). Op de vraag om verduidelijking gaf de woordvoerder geen verder commentaar.

Auteur: Vincent Merckx.