Diversiteit blijft bijzaak in regering-Dilliès

Acht regeringsleden en maar één met een migratieachtergrond. De ministerkeuzes van de Brusselse meerderheidspartijen hinken nog altijd achter op de sociale realiteit van de hoofdstad. “Dit kan een effect hebben op het politiek vertrouwen”, waarschuwt politicoloog en diversiteitsexpert Bram Wauters (UGent).

Het moest plots snel gaan vorige week. Na een wat gehaaste formatiesprint restte er vrijdag nog één dag de tijd om alle ministers en staatssecretarissen aan te duiden. Nieuw minister-president Boris Dilliès van MR kreeg zijn telefoontje zelfs pas zaterdagochtend, amper twee uur voor zijn eedaflegging. De partij Les Engagés koos voor een wit konijn in de vorm van ondernemer Laurent Hublet uit Ukkel. De Nederlandstalige partijen gingen, zoals verwacht, voor hun uittredende gezichten uit de vorige legislatuur.

Het eindresultaat is een achtkoppige regering met vier mannen en vier vrouwen, waarvan weliswaar maar één vrouw een ministerambt bekleedt. Meer opvallend is het zichtbare gebrek aan kleur: op PS-minister Ahmed Laaouej na heeft geen enkel nieuw regeringslid een migratieachtergrond. Dat is een groot verschil met de Brusselse realiteit, de kieslijsten en zelfs met het parlement. In het Brussels halfrond heeft sinds 2024 al 48 procent van de verkozenen een buitenlandse achtergrond of naam. In de hele stad is dat meer dan driekwart.

“Dat noemen we nog altijd het glazen plafond. Het blijft makkelijker voor vrouwen en voor mensen met een migratieachtergrond om door te stromen naar de lagere niveaus van de politiek, zoals de kieslijsten en het parlement, dan tot het niveau van minister. Zij raken in het parlement verkozen omdat de kiezer hen steunt. Maar de keuze van de ministers is er een van de partijen”, zegt professor politicologie Bram Wauters (Universiteit Gent). Hij doet onderzoek naar stemgedrag en diversiteit in de Belgische politiek.

“Partijen kunnen daarvoor met veel criteria rekening houden, van competentie tot stemmenaantal of een mediagenieke persoonlijkheid”, zegt Wauters, “maar ook met de sociaaldemografische achtergrond van die persoon. Je kan dat zelfs als ploeg afspreken, zoals de federale regering-De Croo in 2020 deed. Ik vermoed niet dat er in Brussel zulke afspraken zijn gemaakt. Ik stel vooral vast dat gender, maar zeker migratieachtergrond, geen criterium zijn geweest voor een aantal partijen rond de tafel.”

Competentie boven achtergrond

Dat de grootste partij MR op de valreep niet koos voor kanshebber Valentine Delwart uit Ukkel, maar voor haar mannelijke burgemeester Boris Dilliès, past op het eerste gezicht in die lijn. “Het is wellicht geen expliciete keuze om niet voor een vrouw te gaan als minister-president”, nuanceert Wauters, “maar impliciet gaan partijvoorzitters vaker op zoek naar mensen die aansluiten bij hun eigen profiel.”

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez zei bijvoorbeeld in interviews dat hij op zoek ging naar een mediagenieke minister-president. Daarnaast kan Boris Dilliès teren op bestuurservaring die Delwart ontbrak, en leunt hij dichter bij de donkerblauwe lijn aan van partijvoorzitter Bouchez. “Het verbaast me niet dat Georges-Louis Bouchez voor een goede debater kiest die scherp uit de hoek kan komen, maar impliciet speelt dat in het nadeel van vrouwen, die deze debatstijl vaak niet delen”, zegt Wauters.

De partij Les Engagés koos dan weer voor zakenman Laurent Hublet, zonder politieke ervaring, terwijl hun vrouwelijk parlementslid Gladys Kazadi in 2024 bijna vierduizend stemmen achter zich kreeg. Kazadi was niet bereikbaar voor een reactie bij BRUZZ. Ze woont in Sint-Agatha-Berchem, is jonge dertiger en van Congolese afkomst.

Dat toont meteen dat diversiteit op meerdere vlakken gemeten kan worden. “Leeftijdsvariatie speelt net zo goed een rol in een regering, net als sociale achtergrond, gender of woonplaats”, zegt Wauters. In Vlaanderen probeert de regering bijvoorbeeld telkens iemand uit elke provincie in te schakelen. “Die geografische spreiding is in Brussel niet verplicht. Hier is de taalverdeling daarentegen gebetonneerd via verplichte vertegenwoordiging van Nederlandstaligen”, zegt Wauters.

Dat minister-president Dilliès zelf amper Nederlands spreekt, valt buiten die verplichting.

“Zulke formele regels zijn er met een reden, net zoals quota voor vrouwen op kieslijsten. Een aantal partijen zou de diversiteit anders niet mee in rekening nemen”, benadrukt Wauters. “We weten in dat verband dat linkse partijen doorgaans meer kandidaten met een migratieachtergrond op de lijst zetten én hun vertegenwoordiging belangrijker vinden. Maar Brussel heeft erg weinig ministerposten te verdelen. Als elke partij maar één kandidaat mag afvaardigen, maakt men al snel een veilige keuze voor iemand die – in hun ogen – vertrouwen en competentie uitstraalt. Om diezelfde reden worden vrouwen vaker benoemd tot staatssecretaris dan tot minister.”

Politiek wantrouwen

Het moet gezegd dat de vorige regering Vervoort-III ook maar twee leden met een migratieachtergrond telde. Het ligt dus niet aan de MR: al zeker twintig jaar lang telt Brussel nooit meer dan één à twee ministers met een diverse naam tegelijk. Wel is de samenstelling van de bevolking in die tijd verder geëvolueerd, en uit zich dat meer in de kiesuitslag.

“We hebben de diversiteit van de regering ook nu niet letterlijk vermeld tijdens de formatie, want elke partij mag zijn eigen regeringsvertegenwoordigers voorstellen”, zegt Ahmed Laaouej (PS), als nieuwe Brusselse minister bevoegd voor Gelijke Kansen. “Voor de PS is het belangrijk dat wij de genderpariteit respecteren. En mijn eigen aanwezigheid laat de PS ook toe om diversiteit te vertegenwoordigen.”

Dit keer is er bovendien weinig weerspiegeling van de dichtbevolkte hoeken van de hoofdstad, met name het stadscentrum en de Kanaalzone: de vier Nederlandstaligen wonen allemaal in het noordwesten van Brussel (Ganshoren en Laken), net als de PS’ers Ahmed Laaouej en Karine Lalieux (respectievelijk Koekelberg en nogmaals Laken). De overige drie regeringsleden komen uit Schaarbeek en Ukkel. “Je kan dat ook omdraaien. Een inwoner van Ukkel voelt zich nu misschien beter gehoord door de Brusselse regering”, zegt Wauters.

En daar zit meteen de angel, want de keuze van ministers heeft wel degelijk een effect op wie zich vertegenwoordigd voelt én bereid zal zijn om het regeringsbeleid te volgen. “Studies uit heel Europa tonen dat diversiteit in de regering een beperkt, maar bestaand effect heeft op het politieke vertrouwen”, zegt Bram Wauters. Een ploeg waar je jezelf niet in herkent, voelt meer als een ver-van-mijn-bedshow, luidt het, en nodigt minder uit tot politieke participatie. “De verwachting is dat wie zich minder herkent in die regering, ook minder bereid zal zijn om de wetten na te leven. Dat kan gaan van belastingen niet betalen tot in de clinch gaan met de politie.”

Voor een regering die nu al schermt met extra repressie, GAS-boetes en slimme camera’s, klinkt dat als oppassen geblazen. Al wil Bram Wauters nuanceren: “Gelukkig vinden mensen ook vertrouwen in goed bestuur en het feit dat hun geprefereerde partijen rond de tafel zitten.”