Europees Parlement keurt verordening goed die weg opent voor omstreden terugkeerhubs

Het Europees Parlement heeft woensdag het licht op groen gezet voor de terugkeerverordening, die de deur opent voor de installatie van terugkeerhubs in derde landen. Opnieuw werd de tekst goedgekeurd door een omstreden meerderheid van rechtse én uiterst rechtse fracties. Zo hebben Europarlementsleden van N-VA, CD&V en Anders voor de verordening gestemd.

De terugkeerverordening scherpt het terugkeerbeleid voor mensen zonder recht op verblijf in de EU aanzienlijk aan. Het akkoord tussen de lidstaten en het Europees Parlement dat ter stemming voorlag, biedt de lidstaten die dat wensen onder meer een wettelijk kader om met derde landen gesprekken te starten over de oprichting van terugkeercentra.

De verordening introduceert ook een 'Europees terugkeerbevel', een formulier waarop de lidstaten de belangrijkste elementen van een bevel om het grondgebied te verlaten moeten vermelden. Dat moet de wederzijdse erkenning van de terugkeerbesluiten vergemakkelijken, al worden de lidstaten voorlopig niet verplicht om terugkeerbesluiten van een andere lidstaat uit te voeren.

Daarnaast verplicht de tekst afgewezen asielzoekers of andere mensen zonder recht op verblijf om mee te werken met de nationale autoriteiten. Ze kunnen voorafgaand aan hun uitwijzing in hechtenis worden genomen, als ze bijvoorbeeld dreigen onder te duiken of een veiligheidsrisico vormen.

Sluitstuk migratiepact

Voorstanders van de nieuwe regels noemen de terugkeerverordening het sluitstuk van het migratie- en asielpact, dat ervoor zal zorgen dat meer mensen zonder recht op verblijf ook daadwerkelijk vertrekken. Vandaag wordt slechts 28 procent van de mensen met een terugkeerbevel ook effectief teruggestuurd. Tegenstanders, onder wie ook ngo's en mensenrechtenactivisten, hekelen dat de nieuwe regels de deur openzetten voor mensenrechtenschendingen. De groene en uiterst linkse fracties dienden nog amendementen in om de tekst tegen te houden, maar die werden zoals verwacht weggestemd.

418 parlementsleden stemden voor en 218 tegen, met 30 onthoudingen. De Belgische Europarlementsleden van Vlaams Belang en N-VA stemden voor het akkoord, net als die van CD&V en Anders, die zich bij de stemming over het standpunt van het parlement nog hadden onthouden. Vooruit en Groen stemden tegen, net als onafhankelijk parlementslid Rudi Kennes (ex-PVDA). Aan Franstalige kant stemden alle partijen tegen, behalve de MR-parlementsleden, die zich onthielden.

Belangrijke deal

N-VA-Europarlementslid Assita Kanko heeft het in een reactie over "de belangrijkste migratiedeal van de voorbije tien jaar", Tom Vandendriessche van Vlaams Belang noemde de terugkeerverordening op X "een kleine stap voorwaarts, maar wel een duidelijke stap in de juiste richting". Zijn partij heeft zich de afgelopen weken nog sterk verzet tegen de inwerkingtreding van het migratiepact.

Ook Hilde Vautmans (Anders) spreekt van een "belangrijke en noodzakelijke stap vooruit". Ze hamert er wel op dat terugkeerhubs nooit een achterpoortje mogen worden om mensenrechten uit te hollen of kwetsbare mensen buiten Europa weg te stoppen. "Het Parlement zal daar bijzonder streng op toezien", zegt ze. Ze betreurt ook dat gezinnen met kinderen niet expliciet zijn uitgesloten. Voor Wouter Beke (CD&V) steunt een geloofwaardig asielbeleid op zowel bescherming voor wie die nodig heeft, als terugkeer voor wie daar geen recht op heeft. "Het alternatief is dat we mensen jarenlang in onzekerheid laten leven en kinderen laten opgroeien in illegaliteit."

'Extreemrechtse slogans'

Kathleen Van Brempt (Vooruit) noemt het dan weer "problematisch dat christendemocraten extreemrechtse slogans mispakken voor oplossingen". Zo is haar fractie voor het versterken van het terugkeerbeleid, maar zal de aanpak waarvoor werd gekozen niet leiden tot het gewenste resultaat. Volgens haar dreigt "het Europese lappendeken alleen maar groter te worden door een wirwar van uiteenlopende akkoorden met derde landen" en werkt externalisering ook niet.

Bovendien verzetten de Vlaamse socialisten zich tegen "langdurige detentie van kinderen en een Europese versie van ICE". Ook de groene fractie in het parlement vergelijkt de praktijken met die van de Amerikaanse migratiepolitie, en geeft aan eventuele beroepen bij nationale rechtbanken of het Europees Hof van Justitie te steunen.

Zet van de EVP

Aan Franstalige kant stemden alle partijen tegen, buiten de MR-parlementsleden, die zich hebben onthouden. In maart hadden de liberalen nog tegen het compromis van het parlement gestemd, dat was onderhandeld met extreemrechts en onvoldoende waarborgen bevatte. In die periode werd de liberale rapporteur langs rechts ingehaald terwijl hij een akkoord probeerde te bereiken onder de zogenaamde pro-Europese partijen. De christendemocratische EVP legde toen een alternatief voorstel op de tafel, dat werd gesteund door extreemrechts.

Het akkoord tussen de lidstaten en het parlement dat nu ter stemming voorlag, toont een andere dynamiek, zegt Sophie Wilmès (MR). De parlementsleden onthielden zich omdat ze betreuren dat kinderen nog steeds kunnen worden opgesloten in terugkeerhubs, maar ze ondersteunen wel de grote principes "en vooral het hoofddoel om ons terugkeerbeleid veel efficiënter te maken". Voor Wilmès is het resultaat ook het gevolg van "de kortzichtigheid en starheid van een linkse partij die elke immigratiehervorming blokkeert terwijl we tot een akkoord hadden kunnen komen met de pro-Europese partijen."

Europarlementslid en voorzitter van regeringspartij Les Engagés Yvan Verougstraete spreekt over een "zorgwekkende achteruitgang van de Europese waarden". Hij wijst er ook op dat zijn partij voorwaarden heeft afgedwongen voor woonstbetredingen, die eveneens mogelijk worden binnen de terugkeerverordening, waardoor ons land strengere regels heeft dan de buurlanden om die mogelijk te maken.

Applaus en geroep

Na de goedkeuring van de tekst brak er groot applaus uit onder de rechtse fracties, en kwam het tot een schreeuwpartij tussen de uiterst rechtse en linkse fracties, die "send them back" (stuur ze terug) en "shame on you" (schaam jullie) riepen. De voorzitter moest het parlement tot de orde roepen om de stemmingen te kunnen voortzetten.

De tekst moet nu nog formeel goedgekeurd worden door de lidstaten binnen de Europese Raad. België zal zich onthouden, aangezien er geen eensgezindheid is binnen de Arizonaregering. Na de publicatie in het Publicatieblad van de EU worden sommige bepalingen, zoals die voor de terugkeercentra, onmiddellijk van kracht. Andere bepalingen waarvoor voorbereidende stappen nodig zijn, worden van kracht 12 maanden na de inwerkingtreding van de wetgeving.