Frédéric De Gucht (Anders): ‘Ik wil veel anders doen'

De partijen uit de regering in lopende zaken sleutelen deze week verder aan een begroting voor 2026, in de hoop ook de liberalen warm te maken voor een volwaardige regering. Frédéric De Gucht, niet langer Open VLD-voorzitter maar wel voorzitter van de partij Anders, laat zich niet opjagen. “Vanuit de ontslagnemende regering kunnen we ook saneren en hervormen.”

Zonder Anders, de gewezen Open VLD, blijft de Guinness-coalitie waar formateur Yvan Verougstraete (Les Engagés) nog altijd op mikt verre toekomstmuziek. Maar dat houdt partijvoorzitter Frédéric De Gucht niet tegen in zijn kruistocht om – jawel – anders aan politiek te doen.

“Ik kreeg onlangs een bericht van iemand op Instagram”, zegt hij in de Walvis op Blue Monday, zogezegd de meest deprimerende dag van het jaar. ‘Aanvaard het voorstel van Yvan Verougstraete of ik steek u neer.’ Weet je wat ik ga doen? Met die persoon afspreken. Het is aan mij om mensen te overtuigen. Ja, ik heb klacht tegen hem ingediend, maar het is mijn rol om mensen te overtuigen. Ik zal hem mijn positie uitleggen.”

Dat is de job van politici, maar zeker in Vlaanderen blijft het gebrek aan geloofwaardigheid een doorn in het oog van uw partij. Blijft u daarom ook weg van Brusselse regeringsonderhandelingen met de Guinness-­partijen (PS, Les Engagés, Ecolo, Défi, Groen en Vooruit)?

Frédéric De Gucht: Ik heb geleerd om niet tegen alles te blijven vechten in het leven. Dat ik Brussel zou gebruiken om mij politiek te profileren: die perceptie krijg ik niet meer weg. Maar onze houding is consequent: Brussel staat op een kruispunt en rechtdoor blijven rijden is niet de oplossing.

Dat betekent: niet rond de tafel gaan zitten voor een regering met alle partijen die Brussel de voorbije zes jaar, en sommige veel langer, besturen.

De Gucht: Daar is vandaag geen basis voor.

En kan die er komen?

De Gucht: Als mensen over hun schaduw stappen. Dat kan nog na zeshonderd dagen. Alleen stel ik vast dat de show voortduurt. CD&V wil nu een regering helpen installeren met aan Vlaamse kant Groen, Open VLD en Vooruit. Mocht Benjamin Dalle (CD&V) dat standpunt in de zomer van 2024 vertolkt hebben, dan hadden we al lang een regering.

De startnota van formateur Yvan Verougstraete (Les Engagés) las nochtans niet bepaald als een links pamflet.

De Gucht: Die nota is niet ambitieus genoeg. We willen de openbare financiën op orde zetten en in de juiste richting duwen door een begroting in evenwicht te hebben in 2029, en we willen iets doen aan de institutionele lasagne. Wat staat er in die nota? We gaan wat werkgroepen oprichten. Ik zit nu al te lang in de politiek om te weten dat als je iets wilt begraven, je een werkgroep moet oprichten.

U kiest dus voor een begroting binnen de regering in lopende zaken.

De Gucht: Sinds Dirk De Smedt (Anders) minister van Begroting is, besparen we meer dan in eender welke begrotingstabel die al de revue gepasseerd is tijdens de onderhandelingen.

In die regering zitten, op Les Engagés na, dezelfde partijen als aan de Guinness-tafel.

De Gucht: Zoals Dirk De Smedt al eens gezegd heeft: laten we stukje per stukje de olifant opeten. Want er is geen vuur groot genoeg om die hele olifant te bakken. Daarbij: wat houdt een regering in lopende zaken tegen om hervormingen in gang te zetten, of om Brussel properder en veiliger te krijgen? Bij safe.brussels (de gewestelijke veiligheidsinstantie, red.) werken 180 mensen. Wat doen die daar? En wat houdt minister van Mobiliteit Elke Van den Brandt (Groen) tegen om het aantal MIVB-ritten te verhogen?

Een nieuwe regering lukt niet, dus moet de regering in lopende zaken het onderste uit de kan halen?

De Gucht: Ik stel vast dat we geen meerderheid vinden om het beleid voor de rest van de legislatuur uit te stippelen.

En binnen de huidige regering-Vervoort lukt dat voor de begroting wel?

De Gucht: Voorlopig alleszins wel. Dirk doet zijn job. Vergeet niet dat we bijna virtueel failliet waren. De banken trokken hun handen eind vorig jaar van Brussel af.

Maar tegen regeringsonderhandelingen met dezelfde partijen en Les Engagés zegt u neen.

De Gucht: Ecolo wil niet verdergaan dan een begrotingstekort van 400 miljoen euro aan het einde van de legislatuur en wil dat er nergens nog gebouwd wordt. Voor de PS moeten we op een tekort van 240 miljoen euro landen, maar mag er niet bespaard worden op de gemeenten. Het is heel gemakkelijk om ons de schuld in de schoenen te schuiven, alsof wij alles blokkeren. Natuurlijk wil ik een regering met volheid van bevoegdheid om grote hervormingen door te voeren. Maar we kunnen ook vandaag al snijden in de overheidsdiensten. Waarom zouden we dat dan niet doen? Of moeten we wachten tot aan de onderhandelingstafel? Moet alles een pasmunt zijn in één groot akkoord? Waarom zou ik moeten plooien als we meer kunnen doen in een regering in lopende zaken?

Omdat jullie met Dirk De Smedt een begroting voor 2026 willen opstellen. Als dat lukt, liggen de krijtlijnen dan niet vast om met de partijen die daarin slagen een regering te vormen?

De Gucht: Dan heb je een regering voor dit jaar. Nee, de bedoeling is nu om binnen de huidige regering en met de nodige steun in het parlement een compromis te vinden om dit jaar onder 1 miljard euro deficit af te sluiten. We zullen daarvoor samenzitten met Les Engagés, maar ook met de MR en de N-VA. En ofwel vinden we dat akkoord, ofwel moet Dirk de geldkraan maar dichtdraaien. Met de Guinness-partijen raken we het simpelweg niet eens over een meerjarenproject.

Bovendien: ik doe niet mee aan een regering met een minderheid aan Nederlandstalige kant. CD&V zou dus die regering mee helpen installeren en tien minuten later oppositie voeren? Hoe ziet de meerderheid in de Vlaamse Gemeenschapscommissie er dan uit? En overal waar een dubbele meerderheid voor nodig is, moeten we dan met Benjamin Dalle gaan onderhandelen? Zie ik eruit als een onnozelaar?

Dan is de conclusie: er komt geen Guinness-­regering.

De Gucht: Ik vind dat Yvan Verougstraete het hart op de juiste plaats heeft voor Brussel. Maar we moeten vaststellen dat de poging die hij nu onderneemt niet aan het lukken is.

En dus blijft u vasthouden aan de N-VA.

De Gucht: De N-VA maakt deel uit van de enige werkbare Nederlandstalige meerderheid. De kapitale fout die Elke Van den Brandt (Groen) en Ans Persoons (Vooruit) gemaakt hebben is niet aan die meerderheid vasthouden, al was het maar uit respect voor de institutionele regels.

Van den Brandt heeft die meerderheid drie maanden verdedigd, benadrukt ze steeds.

De Gucht: Bravo. Misschien moet ze naar Maria Corina Machado bellen of ze haar Nobelprijs voor de Vrede mag hebben.

Geen volwaardige regering: valt dat vol te houden tot de volgende verkiezingen?

De Gucht: Jullie hadden het over geloofwaardigheid. Ik moet in 2029 aan de kiezer uitleggen dat wij ideeën hebben om Brussel te veranderen en dat we daarvoor zullen strijden. Dat is ook onze houding op andere niveaus. Het wordt een werk van lange adem, maar alleen zo zullen we onze geloofwaardigheid opkrikken.

Veel Brusselaars lijken niet wakker te liggen van het uitblijven van een regering.

De Gucht: Er zijn meer mensen bezig met een kerststal op de Grote Markt omdat Maria en Jozef geen ogen hebben. Jongens toch. We polariseren en durven niet meer in discussie te gaan met mensen om ze te overtuigen waarom dingen anders kunnen.

Uw taak is niet langer om mee te helpen aan een regering, maar om mensen te overtuigen?

De Gucht: Het is beschamend dat we nog altijd geen regering hebben. Ik ben daar niet trots op. Maar de hele situatie toont ook aan met wat voor democratisch deficit we zitten. Ga eens op straat vragen wie Rudi Vervoort kent. In de Wetstraat of de Brussel-bubbel zijn wij bezig met het uitblijven van een regering, maar ik heb niet de indruk dat mensen op straat rondlopen met het idee: Holy shit, wat is er hier aan het gebeuren?

Kan het nog lukken met de MR en de PS?

De Gucht: Het kan lukken met liberalen en socialisten. Niet met bepaalde tenoren.

Georges-Louis Bouchez (MR) en Ahmed Laaouej (PS), dus?

De Gucht: Het is in ieder geval misgelopen door ego’s. Wellicht ook door mijn ego, maar ook omdat anderen geen ego hebben. Ik heb mij ook soms afgevraagd wat sommige onderhandelaars aan tafel zaten te doen, omdat ze vier dagen lang niets zeiden, terwijl anderen monologen van twee uur afstaken over van alles en nog wat. Beeld u dat eens in. Ik heb nog nooit zoveel nutteloze vergaderingen meegemaakt. Het was infantiel. Hallucinant.

Toen u in oktober voorzitter werd, zei u dat de staatshervorming de inzet van de verkiezingen in 2029 wordt.

De Gucht: Het gaat vooral over staatsvereenvoudiging op basis van efficiëntie. Dat moet de leidraad zijn: een overheid die functioneert. Op welk niveau een bevoegdheid dan juist zit, daar liggen mensen niet wakker van. De vraag is: waar moet welke bevoegdheid zitten om onze burgers en ondernemingen het beste van dienst te zijn? Bij activering van werklozen moet je als overheid wat mij betreft zo dicht mogelijk bij de bevolking staan, want je activering moet zo laag mogelijk zijn. Bij de controle op activeren, moet de afstand met de overheid dan weer zo groot mogelijk zijn.

Als we met bevoegdheden beginnen te schuiven, zitten we onvermijdelijk in een staatshervorming. Dan komt het communautaire er automatisch bij kijken.

De Gucht: Akkoord. Maar neem nu Brussel: we kunnen zelf ook al beginnen met gemeenten te fuseren, daar hoeft helemaal geen staatshervorming aan gelinkt te zijn. Kijk nu naar Sint-Joost-ten-Node: een scheet groot, bestuurd door een partij met de absolute meerderheid, maar ondertussen kunnen ze de lonen niet meer betalen. Er woont niet eens 30.000 man. Moeten we daar nog over discussiëren? Elke gemeente die haar eigen schepen van Mobiliteit en Netheid heeft? Is dat logisch? Negentien OCMW’s, Samusocial, en nog eens elf vzw’s voor daklozen.

Geen enkele Franstalige partij zal instemmen met zulke fusies.

De Gucht: Opnieuw: het is aan mij om mensen te overtuigen. Proximité, halen de Franstaligen dan aan als argument om geen gemeenten of politiezones te fuseren. Ik heb in New York gewoond. Daar was ook nabijheid, hoor.

U verandert na drie maanden voorzitterschap de partijnaam al. Wat is er al allemaal ‘Anders’ aan de vroegere Open VLD?

De Gucht: We trekken weer aan hetzelfde zeel en werken ook veel meer in groep. We beginnen stilaan nieuws te maken in plaats van erop te reageren, op lange termijn na te denken om weer een ideeën- en aanbodpartij te worden. Een paar voorbeelden. Als het gaat over fiscaliteit moet het veel simpeler. Vandaag fnuiken systemen mensen in hun ambitie. Huisvesting: het probleem is niet dat er te weinig sociale woningen zijn, maar dat te weinig mensen een eigen woning kunnen kopen. Onderwijs: we financieren koepels, niet leerlingen. Kortom: we ontplooien mensen veel te weinig.

Het is daaruit moeilijk op te maken of ‘Anders’ nu meer naar links of rechts helt.

De Gucht: Links of rechts, progressief of conservatief: dat is passé. De assen zijn die tussen hoop of angst, geloven of opgeven. We willen daarin de andere stem zijn. De polarisering zullen we niet oplossen door mee te huilen met de wolven uit electorale motieven.

Toch zal u in 2029 zieltjes moeten winnen om opnieuw relevant te worden.

De Gucht: Dat is de bedoeling. Ik wil alleszins veel anders doen. Het is niet mijn stijl om hetzelfde te doen en te hopen dat we zo een probleem oplossen. De weg die we twintig jaar geleden hebben ingeslagen, moeten we in vraag stellen. We blijven in systemen functioneren waarvan we weten dat ze niet werken. Door te morrelen in de marge krijg je het hele raderwerk niet in de juiste richting. Er is meer durf nodig om van een wit blad te vertrekken in de Belgische politiek. Te beginnen in Brussel.