G1000 wil burgerraad inrichten in de senaat

Als de Senaat straks afgeschaft wordt, moet het statige halfrond aan de Wetstraat een nieuwe bestemming krijgen. De G1000 stelt voor om er een permanente burgerraad in te installeren. “Duitstalig België toont dat zo'n model werkt,” zegt directeur Ben Eersels.

Dat de Senaat in zijn huidige vorm verdwijnt staat nagenoeg vast. De afschaffing staat in het federale regeerakkoord en moet afgerond zijn tegen het einde van de huidige regeerperiode. Te weinig relevant en te duur, luidt het verdict van de regering, maar ook bij veel oppositiepartijen.

Wat er vervolgens moet gebeuren met het gebouw, is veel minder duidelijk. Onder meer Bertin Mampaka (MR) bepleit een verhuis van het Brussels parlement (waar hij voorzitter van is) naar het senaatsgebouw. Ex-senator Maud Vanwalleghem (CD&V) opperde om er een ‘museum van de democratie’ van te maken. Agora.brussels brak al eens een lans voor een burgerassemblee in de senaat.

Petitie

De G1000 pikt die draad nu op stelt voor om in het gebouw een permanente burgerraad te installeren. Vanaf deze maandag lanceert de vzw daar een campagne rond, met onder meer een actie op het Muntplein. Tegelijk zoekt de organisatie 25.000 handtekeningen voor een petitie die de Kamer moet doen reageren op het voorstel. De G1000 ijvert al 15 jaar voor meer deliberatieve democratie, waarbij gelote burgerpanels zich buigen over maatschappelijke vraagstukken en advies geven aan verkozen politici.

“Met het afschaffen van de Senaat als instelling hebben we echt een unieke kans om de democratie te versterken op een bijzonder symbolische plek,” vindt G1000-directeur Ben Eersels. “Die democratie staat al een hele tijd onder druk, slechts een op de vier Belgen voelt zich bijvoorbeeld voldoende betrokken bij het beleid. Tegelijk kunnen vier op de vijf Belgen zich voorstellen om deel te nemen aan een burgerpanel als ze daarvoor worden gevraagd. In plaats van naar het verleden te kijken met een museum van de democratie kunnen we er beter de toekomst van de democratie een plek geven.”

Waaier aan onderwerpen

Concreet stelt de G1000 voor om een burgerraad met 50 gelote leden te installeren, die een mandaat krijgt van bijvoorbeeld twee jaar. Die burgerraad bepaalt dan onder meer thema’s waarover burgerpanels zes tot acht weekenddagen naar experts luisteren, debatteren en uiteindelijk ook aanbevelingen opstellen. “Een voorbeeld? Een geschikt onderwerp zou bijvoorbeeld de toekomst van het Brusselse politieke systeem zijn, dat toch heel hard op zijn limieten is gebotst,” oppert Eersels. "Maar het kan evengoed om de overbevolking in gevangenissen of toegankelijkheid van de zorg gaan."

Het resultaat van zo’n traject is een advies aan de politiek. “Uiteindelijk blijft het parlement wel de eindverantwoordelijke van beslissingen, aangezien het verkozen is. Maar als men beslist om af te wijken van het burgeradvies, moet dat wel gemotiveerd worden.”

Ook bij grondwetswijzigingen zou telkens een burgerpanel in actie komen. “Als er vandaag artikels worden vatbaar verklaard voor herziening, gebeurt dat vaak snel snel op het einde van de legislatuur, tussen de soep en de patatten. Terwijl het vaak wel over heel fundamentele kwesties gaat.”

Duitstalig voorbeeld

Het model is grotendeels gebaseerd op een praktijk die de G1000 hielp installeren in de Duitstalige Gemeenschap, het zogenaamde “Ostbelgienmodel”, dat er sinds 2019 bestaat. “Daar heb je ook die scheiding tussen de burgerraad die onder meer thema’s kiest en de burgerpanels die uit andere mensen bestaan. Op die manier vermijd je dat mensen die thema’s bepalen te veel invloed uitoefenen op het eindresultaat. Na zo’n traject binnen een burgerpanel over een bepaald thema eindigt het mandaat van zo’n deelnemer ook. We willen er tenslotte geen nieuwe politici van maken.”

In de Duitstalige Gemeenschap leidden de burgerraad en de panels ook al tot tastbare resultaten, weet Eersels. “Zo werd er onder meer een hervorming van de sector van de woonzorgcentra begeleid. De lonen liggen er nu hoger, het opleidingaanbod is opengetrokken en naasten van bewoners worden meer betrokken bij het verblijf van de bewoners.”

De G1000 doet zijn voorstel op een moment dat regeringen steeds vaker de neiging hebben om alle macht naar zich toe te trekken. Zo schrijft het Brussels Gewest in zijn nieuwe regeerakkoord expliciet dat het in het ‘primaat van de politiek’ gelooft en zet het subsidies aan stadsverenigingen op losse schroeven. De federale regering schoof dan weer lang de veroordelingen voor haar asielbeleid opzij. Heeft een voorstel voor een burgerraad dan wel kans in het huidige klimaat?

“Die trend is reëel,” geeft Eersels toe, “maar een burgerraad en gelote panels hoeven helemaal niet in tegenstelling tot de politiek te werken. Zo’n traject kan voorstellen net scherper maken. En als zo’n representatief en divers panel zich over een kwestie buigt, geeft dat de politiek meteen ook al zicht op het draagvlak dat voor bepaalde beleidsopties bestaat.”

Zichtbaarheid

Als er zo’n burgerraad komt, voorziet de regering best ook in zichtbaarheid voor de hele werking, vindt Eersels. “Het Brussels Gewest heeft bijvoorbeeld een klimaatraad, die bestaat uit burgers die goed werk leveren. Alleen weten de meeste mensen dat helemaal niet. Terwijl ruchtbaarheid ook een essentieel onderdeel is van de deliberatieve democratie.”