Groot verloop bij PVDA-PTB: ‘Leden schrikken van de sterke top-downstructuur'

Sinds 2008 hebben minstens twaalf verkozenen van PVDA-PTB de partij verlaten, waarvan zeker acht (lokale) mandatarissen in Brussel. Het recente vertrek van PTB’er Jori Dupont uit Doornik legt de onvrede over de rigide partijstructuur bloot. “Partijleden schrikken van de hoge werkdruk en de sterke top-downstructuur”, weet politicoloog Pascal Delwit (ULB).

Dat schrijft De Morgen op basis van een artikel in het tijdschrift Samenleving & Politiek. Dat tijdschrift berekende dat minstens twaalf verkozen mandatarissen van PVDA-PTB sinds 2008 opstapten, het jaar van de partijvernieuwing onder toenmalig voorzitter Peter Mertens. De meeste vertrekkers zetelden in gemeenteraden, maar ook de parlementen of kaderfuncties duwen mensen naar de uitgang. Over het algemeen haken vier op de vijf nieuwe partijleden na enkele jaren af.

“Bij alle partijen is er af en toe verloop, maar twaalf mensen is behoorlijk veel als je weet dat PVDA-PTB maar sinds 2014 in de federale Kamer zetelt en sinds 2012 op lokaal niveau”, zegt ULB-politicoloog Pascal Delwit. “Het totaal aantal verkozenen is niet zo hoog. Dan is twaalf afhakers veel.”

In Brussel ging het alvast om gemeenteraadslid Mohamed Amine Akrouh uit Molenbeek (in 2018), Mustapha Al Masude uit Vorst (in 2019) en drie gemeenteraadsleden in Brussel-Stad (samen vertrokken in 2019). Enkele van hen stapten over naar Ecolo of PS, maar ook MR. In het Brussels parlement liet verkozene Soulaimane El Mokadem de partij kort na de verkiezingen van 2024 links liggen. Hij is na een tussenstop als onafhankelijke nu lid van de PS. Net voor diezelfde verkiezingen had oud-partijlid Youssef Handichi al de overstap naar MR gemaakt.

Samenleving & Politiek meldt daarnaast verschillende drop-outs binnen het partijkader en bij partijgerelateerde diensten, zoals advocatenkantoor Progress Lawyers Network. Dat laatste heeft ook een kantoor in Brussel.

Geen bestuurspartij

In totaal zetelen er wel nog altijd vijftien parlementsleden van PVDA-PTB in het Brussels halfrond. In Vorst en Molenbeek bestuurt de partij zelfs mee als deel van de meerderheid. Toch zijn de redenen voor een eventueel vertrek al jaren gelijk, weet politicoloog Delwit.

“Ten eerste het extreme centralisme van de partij, waar top-downbestuur heel belangrijk blijft en je moet uitvoeren wat de partijleiding vraagt”, zegt hij. “Ten tweede de hoge werkdruk: nieuwe kaderleden of parlementaire medewerkers zijn vaak verbaasd over wat hen allemaal gevraagd wordt. En ten derde – wat nooit als eerste punt genoemd wordt, maar altijd aanwezig is – het geld. PTB-verkozenen moeten hun loon doorstorten naar de partij, die hen maar een deel terugstort.”

Het maandelijks nettoloon van een PTB-parlementslid valt met ongeveer 2.500 euro zo een pak lager uit dan het eigenlijke nettoloon van ruim 6.000 euro.

Een recente blogpost van Waals parlementslid Jori Dupont, die de PTB in maart verliet en voortaan als onafhankelijke in het parlement van de Franse Gemeenschap zetelt, toont nog meer frustraties. Dupont spreekt over nieuwe regels die kaderleden onder meer zouden vragen om hun erfenissen door te storten naar de partijkas. “Ik begrijp de diagnose: erfenissen houden ongelijkheden in stand. Maar ik ben niet akkoord met een regel die ook aan de erfenissen van arbeiders raakt, soms het enige eigendom dat zij overdragen: een huis, een dak”, schrijft Dupont op Substack.

Jori Dupont vermeldt ook strakke controle op wat wel of niet gezegd mag worden, zelfs met wie hij in het Waals parlement bevriend mocht zijn. Hij hekelt verder dat PVDA-PTB principieel niet wil besturen, maar louter in de parlementen zit om commentaar te leveren en opschudding te veroorzaken. “Daar pas ik voor”, zegt Dupont.

PVDA reageert

In een reactie aan BRUZZ ontkent Benjamin Pestieau, de adjunct-algemeen secretaris van de PVDA, dat er sprake is van een partijtop die geen inspraak van de basis duldt.

"Meer nog: onze partijvoorzitter Raoul Hedebouw mag geen enkel standpunt helemaal alleen bepalen. Elk standpunt wordt collectief beslist via interne discussies. Het top-downargument is gewoon een excuus dat de vertrekkers inroepen. Overigens, ik weet niet of er bij de MR minder sprake is van een top-downcultuur."

Pestieau ontkent dat mandatarissen systematisch hun erfenissen moeten afstaan. "Er zijn daarover geen partijregels. We zeggen alleen: stel dat Raoul Hedebouw een erfenis van 10 miljoen euro ontvangt, dan zou het vanuit onze partijfilosofie toch logisch zijn dat hij die miljoenen afstaat, zodat wij dat bedrag voor een nuttig collectief maatschappelijk project kunnen gebruiken."

Gespleten tong

De keuze om een voorhoedepartij te zijn, is lang niet nieuw, weet politicoloog Delwit. “Tijdens het laatste partijcongres van 2021 is beslist dat PVDA-PTB verder wil inzetten op lokale deelnames aan de macht, zoals het geval is in Vorst en Molenbeek, maar niet op gewestelijk of federaal niveau. Er zijn duidelijk twee discours: één gematigd voor de media en in het parlement, en één revolutionair discours in de coulissen. De meeste partijen hebben zo’n gespleten tong, alleen komt die bij PVDA-PTB voor nieuwe leden als een verrassing.”

Volgens Delwit zijn veel afhakers namelijk in de partij gestapt zonder voorgaande link met het communisme. “Binnen de partij heb je grofweg drie types militanten. De eersten zijn de kinderen van de oprichters van de partij, zoals Raoul Hedebouw (partijvoorzitter en neefje van Kris Hertogen, red.) of Sofie Merckx (PVDA-fractieleider in de Kamer en dochter van Kris Merckx, red.). Zij zijn in de partijdoctrine opgegroeid. De tweede groep zijn oud-leden van studentenverenigingen als Comac, die op jonge leeftijd zijn geronseld aan hun universiteit. Ook zij aanvaarden die doctrine”, weet Delwit.

“Een derde groep is meer divers. Het gaat vaak om ontgoochelde kiezers van PS of Vooruit, die voor PVDA zijn gaan stemmen, maar die pas hogerop in de partij ontdekken hoe star het bestuur werkelijk is.” Als militant, mandataris, parlementair medewerker of kaderlid ontdekken die mensen volgens Delwit dat de partij niet helemaal overeenstemt met wat zij hadden gedacht. “De meeste vertrekkers komen uit deze groep”, zegt hij.

Pestieau: "We zijn snel gegroeid de laatste jaren en hebben mensen verwelkomd zonder ervaring. Dan is het best mogelijk dat sommige mandatarissen na enige tijd tot de conclusie komen: ik ga niet meer akkoord met het partijprogramma. Dat is hun goed recht. Maar dan moeten ze wel hun mandaat teruggeven aan de partij. Een mandaat is geen persoonlijke trofee. De kiezers hebben op hen gestemd omwille van ons programma. Veel militantenleden zijn boos omdat de vertrekkers hun mandaat behouden."

Normaal gesproken vindt in de loop van de volgende winter een nieuw, weliswaar gesloten partijcongres plaats. “Maar het lijkt mij weinig waarschijnlijk dat de doctrine zal veranderen”, besluit Delwit.