Pascal Smet pleit voor ‘projectmatige lijsten’ bij verkiezingen

Pascal Smet (Vooruit) breekt een lans voor een kleine revolutie in het Nederlandstalige politieke landschap in Brussel: de partijgrenzen overstijgen en met stadsprojecten naar de kiezer trekken. “Meerdere partijen aan Nederlandstalige kant kijken op een gelijkaardige manier naar de stad.”

Voor gewezen Brussels en Vlaams minister Pascal Smet (Vooruit) is de tijd rijp om de klassieke partijlogica te doorbreken en aan Nederlandstalige zijde met projectmatige lijsten de kiezer te charmeren.

“Kijk naar sommige mensen bij de Brusselse afdelingen van Groen, Vooruit, Anders en CD&V”, zegt Smet. “Uiteraard zijn er verschillen tussen partijen, maar we kijken meer en meer met dezelfde blik naar Brussel. Toch pakken we elkaar allemaal een vlieg af.”

Bovendien zal er tegen de verkiezingen van 2029 wellicht niet gesleuteld worden aan de spelregels van het Brusselse kiessysteem, want daar is een tweederdemeerderheid voor nodig in de Kamer. “We lopen dus het risico op nog een Team Fouad Ahidar-verhaal en ook op een nieuwe formatie die in het honderd loopt. Ik denk dat we met projectlijsten ook het middenveld sneller aan boord krijgen.”

Volgens Smet zit het Nederlandstalige politieke systeem potdicht en werkt dat verdere versnippering in de hand. “Daarom moeten we niet meer focussen op kleinere verschillen, maar wel op een project voor Brussel. Nationaal heb je je eigen partij, maar in Brussel bundel je de krachten rond een concreet en duidelijk programma. Je voelt dat er toenadering is tussen meerdere partijen. Daar wordt binnen partijen over gepraat.”

Coalition of the willing

Het Brussels parlementslid heeft nog voorstellen in petto om Brussel te hertekenen. Het zijn ideeën die weliswaar niet nieuw zijn, maar Smet voelt “een momentum om aan de stad slagvaardiger te maken”.

“Ik roep een coalition of the willing op om aan een ‘New Brussels Deal’ te werken. Dat betekent dat meerderheid en democratische oppositie de krachten moeten bundelen om zelf een Brusselse staatshervorming voor te bereiden en die voor de verkiezingen van 2029 voor te leggen aan de nationale partijen en de federale overheid.”
Die ‘New Brussels Deal’ moet uit een aantal speerpunten bestaan, zegt Smet.

“Het gaat over efficiëntie, en dus de evolutie naar één stadsgewest met districten, met één OCMW en één socialehuisvestingsmaatschappij. Daarnaast zitten we met een democratisch probleem: Brussel is al lang niet meer de optelsom van Franstaligen en Nederlandstaligen. Geef de 250.000 EU-­onderdanen stemrecht. De politici die onze stad besturen, worden gedragen door amper de helft van de mensen die hier wonen, van wie maar 60 procent gaat stemmen. Bovendien hebben we vandaag veel te veel politici.”

De vraag rijst al snel welke Franstalige partijen hun schouders willen zetten onder zo’n ‘Vlaamse’ metamorfose. “In de Waalse vleugels van Franstalige partijen zijn de geesten zeker aan het rijpen. In Brussel is dat een ander paar mouwen, zeker bij de PS. Maar bij de MR en Les Engagés hoor ik ook signalen die in de richting van efficiëntie gaan.”

Alleen: Smet denkt dat hij de Franstaligen niet zal moeten overtuigen. “Het zwaard van Damocles hangt boven ons. De acute financiële situatie zal ons tot die hervormingen nopen. Ja, het Gewest is structureel ondergefinancierd. Wij zeggen dat niet alleen, ook de OESO zegt dat. Maar er gaat zoveel geld verloren door inefficiëntie, terwijl het Gewest zwaar moet besparen en verschillende gemeenten aan de rand van de afgrond staan. Kijk maar naar Molenbeek, waar zelfs communisten ambtenaren moeten ontslaan.”

Hoewel veel stemmen betwijfelen of zulke omwentelingen wel kunnen losstaan van een ruimere Belgische staatshervorming, gelooft Smet dat de Brusselaars het heft zelf in handen moeten nemen.

“Anders zal het federale niveau het inderdaad voor ons doen, want er zal een staatshervorming komen. Dat hoor je aan alle kanten.” De hoop is dat dezelfde brede Brusselse meerderheid dan de nodige tweederdemeerderheid vindt in de Kamer om zo de Brusselwet te hertimmeren. Dat is de wet die de contouren van het Gewest bepaalt.

Veiligheidsaanpak

De organisatie van de stad kan volgens Smet hét thema worden van de volgende verkiezingen. “Daar gaat namelijk veel mee gepaard, kijk maar naar de toestanden bij de Anderlechtse Haard. Hoe kun je nu uitleggen dat je als hulpbehoevende in Molenbeek anders behandeld wordt dan in Ukkel? Vanuit solidariteitsoogpunt krijg je dat toch niet uitgelegd? Het moet gaan over hoe we via efficiëntie mensen gelijk behandelen. Niet over onverdoofd slachten.”

“En opnieuw: Brussel kan zelf initiatieven nemen. Nog een voorbeeld: de fusie van de politiezones. Het Gewest had zelf kunnen beslissen om de zones te fuseren en de politie als agglomeratiebevoegdheid onder de minister-president te laten vallen. Dat was veel beter en duidelijker geweest.”

Ook de veiligheidsaanpak is zo’n onderwerp waar veel Vlaams-Brusselse partijen min of meer met dezelfde bril naar kijken. Bij de N-VA, CD&V, Anders en ook Vooruit zal de toon misschien forser zijn, maar zelfs Groen-boegbeeld Elke Van den Brandt noemde veiligheid in een interview met De Morgen “de basis voor de samenleving”.

“Neem nu de onveiligheid aan het Noordstation”, pikt Smet in. “Ook daar speelt inefficiëntie ons parten, terwijl elke partij er verbetering wil zien. Alles ligt op tafel om van die hele wijk een dynamische stadswijk te maken waar rijk en arm kunnen samenwonen, met betaalbare woningen, met restaurants en rooftopbars, hotels en activiteiten voor alle bewoners. Die ontwikkeling is al volop bezig. Maar dan moet de onveiligheid aangepakt worden.”

Smet reikt drie maatregelen aan. “Ten eerste: aanklampend beleid. De mensen die daar de openbare orde verstoren, moet je dagelijks aanspreken. Verslaafden moeten geholpen worden, aan uitgeprocedeerde mensen zonder papieren moet je duidelijk maken dat ze hier geen toekomst hebben. Je kunt ze in een gecoördineerde actie opsluiten en helpen in een gesloten centrum.”

“Ten tweede moeten we eindelijk beslissen wat er gebeurt met prostitutie. Weg of niet? Als we de bordelen behouden, moeten we evolueren naar het Antwerpse model: veel beter gecontroleerd. En ten derde: we moeten alle aanwezige diensten dagelijks beter coördineren en samenbrengen. Daar zal het stationsplan van de Brusselse regering al een aanzet voor geven.”

Het is geen geheim dat Smet de Noordwijk omarmt. Sinds vorig jaar is hij onbezoldigd voorzitter van Up4North. Hij noemt het zelf een “platform voor mensen van goede wil”.

“We brengen mensen bij elkaar. Ja, daar zitten vastgoedpromotoren bij. Maar het gaat ook over de culturele sector, de hotelsector, bedrijven en bewoners. Ik droom van nog betere horeca, loopwedstrijden en concerten, en activiteiten voor alle bewoners. Dat zal de sociale controle in de wijk stimuleren. De Noordwijk moet een groene long én een bestemming worden.”