Professoren schuiven nieuw kiessysteem voor Brussel naar voren, met tweetalige lijsten

Geen dubbel kiescollege in het Brussels parlement, maar wel gegarandeerde zetels voor Nederlandstaligen in parlement en regering en de mogelijkheid om op te komen met tweetalige lijsten. Acht academici stellen dat voor als modernisering van het kiessysteem voor Brussel in een wetenschappelijk tijdschrift.

Maak komaf met het dubbele kiescollege bij de verkiezingen voor het Brussels parlement en kom met een systeem waarin het mogelijk is tweetalige lijsten in te voeren, maar met het behoud van de gegarandeerde vertegenwoordiging van Nederlandstaligen in het parlement en de regering. Zo luidt een voorstel dat acht Nederlandstalige en Franstalige academici hebben uitgedokterd en dat verschijnt in Brussels Studies, het wetenschappelijk tijdschrift over Brussel.

De auteurs - onder wie bekende namen als politicologen Dave Sinardet (VUB) en Kris Deschouwer (VUB), en filosoof Philippe Van Parijs (UCL) - beginnen bij de vaststelling dat het huidige kiessysteem in Brussel met twee aparte kiescolleges ooit werd bedacht voor een hoofdstad die vandaag niet meer bestaat.

Toen maakten buitenlanders en Belgen van recente buitenlandse afkomst maar een bescheiden deel uit van de bevolking. De taalkwestie stond centraal in de Brusselse politieke debatten en het was ondenkbaar dat een Franstalige op een Nederlandstalige zou stemmen, en omgekeerd.

Nood aan vernieuwing

Vandaag is de samenleving in Brussel veel diverser en gaan de politieke discussies veel minder over taal. En de nasleep van de vorige verkiezingen heeft duidelijk gemaakt dat het kiessysteem aan vernieuwing toe is. Zoals bekend heeft Brussel anderhalf jaar later nog steeds geen nieuwe regering en vliegen de veto's heen en weer. Het leidde eerder al tot pleidooien om het systeem te veranderen.

De academici pleiten er nu voor om tweetalige lijsten mogelijk te maken. "Wie parlementslid of minister wil worden, moet de steun van alle Brusselse kiezers kunnen vragen, en niet alleen van een taalkundig afgebakend segment van het electoraat. De verkozen regering mag niet langer het gedwongen huwelijk zijn van twee onafhankelijk gevormde meerderheden", luidt het in hun 'position paper'.

Wel blijven ze overtuigd van de nood aan een gegarandeerde vertegenwoordiging van de Nederlandstaligen in het Brussels parlement en de Brusselse regering. En die aantallen blijven ook best op voorhand vastgelegd zoals dat vandaag het geval is, met 72 Franstalige en 17 Nederlandstalige verkozenen.

Formules

Om daartoe te komen, schuiven de auteurs twee formules naar voren: een "parallelle" en een "corrigerende" formule. In beide formules kunnen de kandidaten van de tweetalige lijsten worden voorgesteld in twee sublijsten en blijft het systeem van evenredige vertegenwoordiging volgens de methode D'Hondt overeind.

Kort samengevat houdt het verschil in dat in de parallelle methode de 72 Franstalige en 17 Nederlandstalige zetels worden verdeeld tussen de twee sublijsten, in verhouding tot het aantal stemmen behaald door de lijsten samen.

Volgens de corrigerende formule worden de 89 zetels verdeeld over de lijsten in verhouding tot het aantal behaalde stemmen, en in eerste instantie toegekend aan de kandidaten - ongeacht of ze Nederlandstalig of Franstalig zijn - op basis van hun persoonlijke stemmen en van de eventuele overdracht van lijststemmen.

Het verschil is het sterkst voelbaar voor partijen met eentalige lijsten. In de parallelle formule tonen simulaties aan dat een lijst bijna 5 procent van de stemmen moet halen om minstens één Nederlandstalige zetel te halen. In juni vorig jaar haalde Groen als grootste Nederlandstalige partij amper 3,9 procent. Voor de corrigerende formule zou die eerste zetel al toegewezen kunnen worden met iets minder dan 1 procent.

Een eentalige Nederlandstalige lijst zou dus op zich levensvatbaar zijn volgens die formule, al zou daarvoor de kiesdrempel moeten worden verlaagd, bijvoorbeeld tot 3 procent. De drempel nog lager leggen, zou dan weer tot een te sterke versplintering leiden, denken de auteurs van het voorstel.