VS-ambassadeur Bill White: 'Ik reken erop dat de koning naar ons feest komt'

Net voor de zomer organiseert de Amerikaanse ambassadeur Bill White een grootschalig feest in het Brusselse Jubelpark, vuurwerk en luchtshow incluis. De man die zich de voorbije week in een mum van tijd en tweets opwerkte tot onruststoker in de federale regering, “rekent erop” dat onze premier, koning Filip en Europese leiders aanwezig zijn.

Bill White weet dat BRUZZ in eerste instantie over zijn feestplannen voor the fourth of July kwam praten, de nationale feestdag van de Verenigde Staten. Die wil hij groots in de verf zetten in onze hoofdstad op zondag 28 juni. “I love to talk about that”, zegt hij. Dit gesprek lag al enkele weken vast – lang voor White zijn mening uitte over rituele besnijdenissen in de Joodse gemeenschap in België en het gerechtelijk onderzoek ernaar. Het parket van Antwerpen voert meer bepaald een onderzoek naar drie joodse moheels, rituele besnijders, die niet-medische besnijdenissen zouden uitvoeren buiten het wettelijk kader om. De Belgische regering besliste dan weer, los daarvan, om besnijdenissen die niet medisch noodzakelijk zijn niet langer terug te betalen.

Toen White het parket en de regering vorige week vroeg om daarmee te stoppen, werd hij snel teruggefloten door de Belgische regering. Op zijn beurt eiste White dat die regering een recente video van Conner Rousseau, de voorzitter van regeringspartij Vooruit, zou veroordelen. Die had op Instagram het huidige beleid van Donald Trump vergeleken met dat van Adolf Hitler. Intussen is ook vicepremier Frank Vandenbroucke (Vooruit) kop van Jut. “Ik heb zes maanden rustig proberen te overleggen over de joodse kwestie, maar het incident met Frank Vandenbroucke is voor mij heel ernstig. Ik kan daar niet over zwijgen.” En dus moet deze storm even voorgaan op het feestgedruis.

U twijfelde vorige week niet om zich te mengen in de binnenlandse Belgische politiek en rechtspraak.
BILL WHITE: Ik zie dat niet als bemoeienis. Iedereen in België mengt zich toch ook 24/7 met de Amerikaanse politiek?

Niet iedereen is ambassadeur.
WHITE: Waar het om gaat, is dat wij opkomen voor de Joodse gemeenschap in België. Ik was donderdag nog in de Antwerpse diamantwijk en heb er prachtige Joodse families ontmoet. Dat was emotioneel. Er hingen posters met mijn foto op en mensen kwamen me bedanken. Ik weet dus dat de boodschap daar zeer goed is ontvangen. Ik ben hoopvol dat er iets zal veranderen.

Waar haalt u die hoop vandaan? Wat voor signalen krijgt u uit de politiek?
WHITE: Ik ga niet in op details uit respect voor premier De Wever, die ik erg mag. Ik denk dat de regering momenteel verschillende opties bekijkt. Ik moet wel zeggen dat ik vrijdag zeer verontrust was. Deze zaak escaleert omdat Conner Rousseau en meneer Frank Vandenbroucke er blijkbaar van houden om ruzie te maken met Amerika.

Zij beweren het tegenovergestelde
WHITE: Neen, het is één ding als Conner Rousseau de president van de VS vergelijkt met iemand die acht miljoen Joden heeft vermoord (tijdens de holocaust stierven in werkelijkheid zes miljoen Joden, red.). Het is iets heel anders als een vicepremier dat zegt, nota bene op televisie.

Frank Vandenbroucke zei dat een historicus diezelfde vergelijking maakte.
WHITE: Maar hij herhaalde het. Hij nam er geen afstand van en zei niet dat het vreselijk was om zoiets te zeggen. Dat een lid van uw regering president Trump beschuldigt van nazipraktijken, is absoluut verwerpelijk. Zeker als je weet dat er dit weekend opnieuw een man heeft geprobeerd om president Trump te vermoorden (een gewapende man drong binnen in Trumps privédomein Mar-a-Lago, red.).

Wat heeft Conner Rousseau daarmee te maken?
WHITE: Als je de president van de Verenigde Staten vergelijkt met Hitler, dan reageren verwarde mensen daarop. Daarom moet dit stoppen. Je mag Trump en zijn beleid haten – dat is vrijheid van meningsuiting, maar dit zal niet passeren zonder dat ik erop reageer. Ik vind dat de regering de analyse van Frank Vandenbroucke moet veroordelen.

Wat als ze dat niet doet?
WHITE: Dan staan ze voor schut in de ogen van de wereld. Dan laten we het daarbij, ik kan weinig doen. Maar, even rustig, dit is verschrikkelijk. En als u niet toegeeft dat dit verschrikkelijk is, dan stoppen we dit interview onmiddellijk.

Dat is niet echt hoe een interview werkt. Wij stellen de vragen.
WHITE: Maar vindt u het gepast? Hij is de vicepremier. Ik vraag het u gewoon: vindt u dat oké? U leidt dit gesprek niet. Dus ik zou graag aan iedereen vertellen dat u niet hebt geantwoord, dat u weigert te antwoorden en dat u het niet oneens bent met deze gruwelijke uitspraak. Ga nu maar door naar de volgende vraag.

Er is niet alleen discussie over de rol van de Amerikaanse ambassadeur in België. In Frankrijk sprak de Amerikaanse ambassadeur Charles Kushner zich zopas uit over de dood van de Franse student Quentin Deranque, opnieuw een interne kwestie. En in de Amerikaanse veiligheidsstrategie staat letterlijk: “Ons doel moet zijn om Europa te helpen zijn huidige koers te corrigeren.”
WHITE: Dat klopt, wij zouden graag zien dat de koers van Europa omhoog in plaats van omlaag gaat wat het bbp betreft. En politiek is vaak de reden dat handel stijgt of daalt. Woorden, ideeën en waarden bepalen hoe zaken worden gedaan. President Trump houdt van Europa, hij heeft me dat zelf gezegd. België heeft bij hem trouwens altijd een speciale plek gehad.
Maar ambassadeurs van president Trump zijn anders dan uw ambassadeurs. Zij zijn politiek benoemd door de president. Ik ben dat ook. En als wij iets zien dat van moreel belang is of dat aan de integriteit van Amerikaanse burgers raakt, dan spreken we ons uit. Eén van de moheels (in het Antwerpse dossier, red.) is geboren in New York, dus hij is Amerikaan.

U spreekt zich dus niet uit om onze binnenlandse politiek te verstoren?
WHITE: Ik noem dat niet verstoren. Mensen horen de waarheid soms niet graag, hoe je die ook brengt.

Had u al contact met de nieuwe Brusselse regering?
WHITE: Ah, ik ben zo blij dat er een nieuwe regering is! Na 600 dagen, een record. We hadden tot voor kort niemand om mee te praten in Brussel, maar we gaan door een enorme economische ontwikkeling. We bouwen hier een nieuwe ambassade. We moeten nu beslissen of we doorgaan met het project in Etterbeek of niet. Dat moeten we herzien, want alle grote uitgaven worden finaal door president Trump goedgekeurd. Hij is de ‘builder-in-chief’, de opperbouwer die ook opperbevelhebber is. Ik noem hem ook de oppervredesbouwer, maar hij is in elk geval de baas van onze vastgoedprojecten.
Nu, we hebben al bijna 300 miljoen dollar geïnvesteerd in dit project zonder dat er één spadesteek in de grond is gezet. De schattingen voor het hele project liepen eind 2024 op tot meer dan 900 miljoen euro. Vandaag is dat al 1,2 miljard euro. Wat zal dat over tien jaar zijn? Het duurt nu eenmaal lang om ambassades te bouwen door interne veiligheidsprocedures. We proberen de bouwtijd zelf in te korten naar zeven à acht jaar, maar willen ook een goede relatie hebben met de Brusselse regering hierover. Ik heb Boris Dilliès al uitgenodigd voor onze nationale feestdag.

Die 4th of July-viering houdt u op 28 juni. Hoeveel mensen verwacht u?
WHITE: Vijf miljoen (lacht). Nee, we hebben het Jubelpark afgehuurd tussen het Autoworld en het Legermuseum. De capaciteit is daar ongeveer 5.000 mensen, maar we kunnen tot 10.000 gaan. Het feest zal op televisie te zien zijn via het Armed Forces Network voor onze troepen in het buitenland. Uit veiligheidsoverwegingen is het alleen op uitnodiging, maar we plannen een paar leuke dingen zoals een vliegshow van de NAVO.

Hebt u daar toestemming voor van de NAVO? Dat gebeurt normaal gezien niet.
WHITE: De 250ste verjaardag van Amerika is a once in a lifetime thing. Er doen al Amerikaanse, Belgische en Franse toestellen mee. Dat is bevestigd en dat zijn NAVO-landen. Frankrijk stuurt twee jets, het Verenigd Koninkrijk zeker ook iets en ik hoop dat jullie F35’s zullen meevliegen. We hebben alle 32 NAVO-landen uitgenodigd om iets te doen voor de verjaardag van Amerika. Ik weet niet hoeveel er uiteindelijk komen, maar we pushen. Vier landen is al geweldig, 32 wordt misschien wat druk in de lucht. We voorzien ook vuurwerk en over het entertainment kan ik nog niet alles zeggen, maar het wordt erg goed.

Hebt u het over zangeres Katy Perry? Er loopt een gerucht dat u haar hebt gevraagd.
WHITE: Zij treedt de avond ervoor op in België (tijdens Werchter Boutique, red.). Haar contractuele verplichtingen verbieden haar om over andere evenementen in België te praten tot dat concert is uitverkocht. Dus misschien komt ze de volgende avond wel, misschien niet.

Mag zij de ex-premier van Canada, Justin Trudeau, in dat geval meebrengen?
WHITE: Natuurlijk, ik hoorde dat zij gaan trouwen, dus hij is welkom.

U wil 4 miljoen dollar inzamelen voor dit evenement. Hoe pakt u dat aan?
WHITE: Ik weet niet of we zoveel nodig zullen hebben. Wellicht is 2 miljoen voldoende en we zitten nu op 1,25 miljoen. Het gaat erg goed. Veel mensen zijn zeer vrijgevig. We krijgen bedragen van 500, 1.000 of 2.000 dollar, maar ook uitschieters van 100.000 of 250.000 dollar.

Wie geeft er 250.000 dollar voor een feestje?
WHITE: Dat wordt later openbaar gemaakt. Het zijn donaties aan het State Department, dus u zult dat op een gegeven moment kunnen inzien.

Welk voordeel halen die bedrijven daaruit?
WHITE: Eigenlijk geen direct voordeel. Ze zijn gewoon erg gul en vinden het een prachtig initiatief. Het gaat om grote Amerikaanse bedrijven die hier zaken doen en Belgische bedrijven die in Amerika actief zijn. AB InBev heeft bijvoorbeeld al bier gedoneerd, maar we hebben ook kleinere schenkers. Brasserie Ommegang, bij de Grote Markt, heeft gedoneerd, gewoon omdat de uitbater van Amerika houdt. Die man vraagt nu zelfs zijn vrienden in de buurt om ook te doneren. Fantastisch.

Anderzijds horen we dat sommige zakenmensen bang zijn dat ze op een zwarte lijst belanden als ze niet zouden doneren.
WHITE: Ik heb geen idee wie dat zegt. Dat moet iemand zijn die niet wil doneren. Iemand die niet kan geven, geeft niet. Zo simpel is het. Soms is het zakelijk gezien een moeilijk jaar, dat begrijp ik. Ik noemde het vuurwerk al, toch?

Bent u niet bang voor negatieve reacties? U organiseert een enorm evenement op een moment dat er in Europa veel discussie is over de rol van de Verenigde Staten en de manier waarop president Trump de dingen aanpakt.
WHITE: Europa helpen, bedoelt u? Ja, dit is juist het perfecte moment voor een feestje.

Maar er is veel discussie. De koning komt wellicht niet eens. Sommige bedrijfsleiders zeggen dat ze niet willen komen. Veel mensen in Europa zien de VS niet langer als een toonbeeld van democratie.
WHITE: Dat heb ik nog van geen enkele zakenman gehoord. Mijn visie is dat we een eeuwenoude vriendschap en partnerschap hebben. Zoals in elk huwelijk zijn er weleens strubbelingen, maar België en Amerika zijn definitief getrouwd. Dat 25.000 van onze jonge mannen hier begraven liggen, die nog nooit een Belg hadden ontmoet voordat ze hier in de Eerste of Tweede Wereldoorlog kwamen vechten, schept een heel speciale band. Ik ben er vrij zeker van dat de koning zal komen (knipoogt).

Hij komt normaal gesproken nooit naar de nationale feestdagen van andere landen.
WHITE: Hij is nog nooit uitgenodigd voor de 250ste verjaardag van de Verenigde Staten van Amerika. Ik reken op zijn komst. En de premier heeft zijn aanwezigheid al bevestigd. België is een economisch centrum in Europa. Jullie zijn samen met ons de stichters van de NAVO en Brussel is de hoofdstad van de Europese Unie. Het is het centrum van alles: samen nemen wij de grote beslissingen voor de wereld. We hebben Ursula von der Leyen uitgenodigd om een grote taart mee te nemen vanwege de EU: ‘Gefeliciteerd Amerika.’

Moet zij de taart meebrengen?
WHITE: Nee, ik maak de taart zelf wel, maar ik reken erop dat ze komt. Het wordt een geweldig netwerkevent.

Hoe kijkt u verder naar Brussel? Uw president noemde het tien jaar geleden nog een ‘hellhole’.
WHITE: Dat deed hij alleen maar op de dag dat het hier echt een hel was. Brussel was opgeblazen. Hij bedoelde het nooit als een algemene uitspraak tegen België of de Brusselaars. Ik vind het vervelend dat mensen die uitspraak blijven oprakelen, want ze vergeten de juiste context.
Ik hou van Brussel. Ik kwam hier al twintig jaar geleden. Toen ik voorzitter was van het Intrepid Museum in New York, reisden wij vaak naar buitenlandse troepen of oorlogsmonumenten met sympathisanten van het leger. Dat werd georganiseerd samen met de Amerikaanse NAVO-generaal, dus kwamen we altijd via Brussel. Mijn ervaring van toen tot nu is dat mensen hier ontzettend vriendelijk zijn. Ik vind het eten beter dan in Parijs. En nu ik ambassadeur ben, word ik dikwijls aangesproken op restaurant. Soms met een vraag, soms met een klacht, maar 99 procent van de reacties is zeer positief.

Brussel is een zeer diverse stad met veel nationaliteiten en migranten, ook zonder papieren. In de Verenigde Staten is het beleid rond illegale migratie steeds strenger geworden, denk aan de acties van ICE. Zou u soortgelijke acties in België steunen?
WHITE: Wat in Minneapolis is gebeurd, kwam mede doordat de gouverneur en andere mensen het protest daar aanmoedigen. Alles is daar intussen aanzienlijk gekalmeerd. Ik heb inderdaad begrepen dat legale en illegale migratie een groot thema is in heel Europa en dat er criminaliteit aan is gelinkt. Wij hadden onlangs een incident met een dame uit Alabama op de trein vanuit Brussel. De politie vertelde haar na de arrestatie dat de dader hier mogelijk illegaal verbleef. Dat is geen goede reclame voor België of voor de hoofdstad.
Ik weet niet wat de plannen zijn om de criminaliteit hier te verlagen, maar Rudy Giuliani heeft dat in New York heel succesvol aangepakt (via de broken windows theory in de jaren 90, red.). Ik denk dat de Brusselse regering dat zelf wel weet, maar er is geld nodig. Agenten die goed betaald en gewaardeerd worden, doen hun werk beter.

U wil ten slotte voor 50 miljard dollar aan handelsdeals sluiten tijdens uw mandaat in België. Hebt u investeringen in Brussel op het oog?
WHITE: Onze grootste defensiebedrijven willen naar Brussel komen om met lokale bedrijven te praten over de coproductie van wapensystemen. Lockheed Martin, Raytheon en General Dynamics zoeken allemaal een partner in Europa. We hebben daarover net ontmoetingen vastgelegd met jullie minister van Defensie (Theo Francken van N-VA, red.). Dat gaat om miljarden die naar België kunnen komen.
Men zegt me altijd dat het in Vlaanderen economisch geweldig gaat, maar in Wallonië of Brussel wat minder. Dus als iemand mij vraagt waar ze heen moeten, zeg ik: “Kijk ook naar de regio’s in België waar je de economie echt kunt helpen.” En ik heb werkelijk nog nooit een bedrijf horen zeggen dat het niet naar de Verenigde Staten zou gaan vanwege ICE, Groenland of wat dan ook.

De twee Brusselse universiteiten hebben dat wel al gezegd.
WHITE: Als zij me zouden uitnodigen, kom ik er graag eens praten. Ik heb vroeger al veel gesproken op universiteiten. Het is altijd goed als mensen uit het bedrijfsleven daar hun kant van het verhaal komen uitleggen.