'1, 2, 3 piano...': Brussel rijp voor volwassenen die samen buitenspelen

Buiten spelen lijkt iets alleen voor kinderen, maar steeds meer volwassenen willen weer spel en plezier beleven in de buitenlucht. Brussel lijkt rijp voor die nieuwe tendens, tot groot genoegen van gezondheidswetenschappers. “Het kan hart- en vaatziekten temperen.”

Het is even over tien, je hebt net je koek of stuk fruit op en staat samen met je vriendjes achter een lijn, klaar om te rennen naar de tegenpartij, die met zijn rug naar jullie toe van één tot drie telt. Als die “Piano!” uitroept, blijf je stokstijf staan – of niet, en in dat geval lig je uit het spel.

(Buiten)spelen. Ooit een vaste afspraak op het schoolplein, met spelregels die we beter kenden dan de lesinhoud. Tot daar abrupt een einde aan komt in het middelbaar onderwijs, waar je niet alleen het ontstaan van vierkantswortelvraagstukken ontdekt, maar ook dat een speeltijd niet meer spelenderwijs, maar al pratend verstrijkt. Het is een breuk die de rest van je interacties met vrienden of familie kleurt: we besteden de tijd met elkaar doorgaans al pratend.

Spelen is dus iets waar we nostalgisch op terugblikken, niet iets wat we spontaan weer zouden oppikken op een vrije zaterdagmiddag. “Buiten spelen is zo verankerd in onze kindertijd omdat we er in die periode veel door bijleren, maar op latere leeftijd verliezen we zulke spelvormen doorgaans uit het oog”, zegt Mark Van Achter (KU Leuven), die als econoom gespecialiseerd is in speltheorie.

Hoewel spelen dus exclusief weggelegd lijkt voor kinderen, kunnen spelvormen langzaamaan meer en meer op bijval van volwassenen rekenen. “De druk in onze maatschappij is op veel vlakken aanzienlijk toegenomen. Het nieuws komt bijvoorbeeld sneller dan ooit tevoren bij ons, wat zeer overweldigend kan zijn. Daardoor is er nood aan manieren om zich vrij te kunnen uitleven.” Spelen is dan de ideale uitlaatklep: “Je organiseert en speelt samen iets dat compleet losstaat van de dagelijkse realiteit. Het is een denkbeeldige wereld waarin je je voor even kunt onderdompelen.”

Meer onnozelheid

Het aanbod georganiseerde spelvormen is momenteel mondjesmaat aan het uitbreiden. Zo toverde Beton-T een ongebruikt gebied in Utrecht om tot een plek waar cultuur, ontspanning en beweging centraal staan. In de zomermaanden wordt de betonsite zo een site vol spel, met rollerdisco, salsa of gethematiseerde buitenspeelavonden voor volwassenen op de agenda.

Deelnemers aan de meest recente buitenspeelavond in mei werden aangemoedigd om zich te verkleden in hun favoriete boerderijdier, waarna ze een paar uur lang konden knikkeren, Just Dance-pasjes inoefenen en trefbal van onder het stof halen. “De Buitenspeelavond is bedoeld voor iedereen die weer even kind wil zijn, maar dan met de vrijheid van nu”, schrijft de organisatie op haar website.

Dichter bij huis, in Gent, organiseert ook de coöperatieve Stadsmakers spelna­middagen voor volwassenen. De Stadshaven wordt daarbij omgebouwd tot een groot pretparadijs, met “een beetje van alles” op het programma, gaande van nostalgische spelvormen als Twister of Vier op een rij tot rolschaatsbanen en vreemde sporten.

Het idee ontstond organisch, met festivals als inspiratiebron, zegt Aster Francois, medeoprichter van Stadsmakers. “Festivalweides creëren zo’n aparte, unieke wereld, waar minder seriositeit hangt. Meer ruimte voor onnozelheid, dat is ook het doel van onze buitenspeelnamiddagen.”

In april vond nog maar de tweede editie plaats, maar die werd meteen met veel enthousiasme onthaald: waar er nog vijftig tot honderd mensen deelnamen aan de eerste editie, telde de volgende er al driehonderd. “Nostalgie speelt natuurlijk een rol, maar dat is niet de enige reden waarom er zoveel volk op afkomt. We horen vooral dat de humor die buiten spelen teweegbrengt mensen aanspreekt, en ook de verbinding, de connectie die ze met anderen maken.”

Brussel heeft tot op heden nog geen organisatie die gelijkaardige initiatieven neemt. Een gemiste kans, want volgens Francois kunnen volwassenen dankzij georganiseerde evenementen minder schroom voelen om (buiten) te spelen.

Bewegings- en sportwetenschapper Greet Cardon (UGent) treedt hem bij: “Kinderen spelen al sneller uit zichzelf op straat of in de speeltuin, waar ze andere kinderen tegenkomen en spontaan samen beginnen te spelen. Voor volwassenen en ouderen ligt dat toch wat moeilijker”, zegt ze. “Als meer organisaties of lokale dienstencentra inzetten op zo’n spelaanbod, zou dat de drempel verlagen om eraan deel te nemen.”

Meer dan plezier

Spelen levert niet alleen plezier op, maar brengt ook talloze voordelen voor de fysieke, mentale en sociale gezondheid met zich mee. In hun 2025 Position Statement on Active Outdoor Play stellen gezondheidswetenschappers en -onderzoekers dat outdoor play niet alleen waardevol is voor kinderen, maar gedurende de hele levensloop belangrijk blijft. “De Position Statement toont duidelijk aan dat de voordelen van spelen, zoals creatief nadenken en fysieke activiteit, ook voor volwassenen nuttig zijn”, kadert Jan Seghers, professor in de bewegingswetenschappen aan KU Leuven.

Om de beweegnorm voor volwassenen te behalen, moet je 150 minuten per week matig intensief bewegen. “Als je die norm haalt, zal dat allerlei fysieke, mentale en sociale gezondheidsvoordelen met zich meebrengen”, vervolgt hij. “Een spelvorm als escape­rooms is zeer populair onder volwassenen, maar doordat de fysieke inspanning daarbij vrij laag is, lokken die onvoldoende gezondheidsvoordelen uit. Spelvormen als een stadsspel – dat cognitie en fysieke uitdaging combineert – of spikeball zijn wel manieren om die beweegnorm te helpen behalen, wat hart- en vaatziekten kan temperen en ook stress en angst doet afnemen.”

De stress die door ons hoofd en in ons lijf speelt, kan dus al spelenderwijs milderen, en dat komt voor een stuk ook door de connectie met de natuur. “Buiten spelen gebeurt vaak in het groen. Uit Scandinavisch onderzoek weten we dat blootstelling aan natuur, je in een groene omgeving bewegen, een stressreducerende functie heeft.”

“Mensen ervaren tegenwoordig ook veel stress rond AI, en hoe die hun leven zal beïnvloeden. Spelvormen kunnen helpen om daarmee om te gaan”, weet Mark Van Achter. “Om ons te blijven onderscheiden van AI zullen we moeten terugplooien op onze intermenselijke eigenschappen: communicatie, veerkracht, leiderschap, teamwork, een situatie kritisch evalueren. Die persoonlijke en sociale vaardigheden zullen steeds belangrijker worden, ook op de werkvloer.”

Spelomgevingen bieden dan de mogelijkheid om die skillset onder de knie te krijgen of verder te leren ontwikkelen, zegt hij. “Spelen is vrijheid: je leert jezelf en elkaar goed kennen, zonder de repercussies die in een werkomgeving kunnen volgen. Samen spelen is dus veel sterker en krachtiger dan we initieel zouden denken.”

Connectie met jezelf en elkaar

Behalve fysieke en mentale voordelen is samenkomen in de buitenlucht, samenzijn en spelplezier beleven zeer belangrijk in het kader van gezond verouderen, verklaart ook Cardon. “Zeker omdat het, in tegenstelling tot bijvoorbeeld joggen in de buitenlucht, cognitieve functies activeert, zoals samen beslissingen leren te nemen.”

Een spel heeft dus een connecterende functie, wat in tijden van sociale media en een eenzaamheidscrisis als geroepen komt. Zo merkt Van Achter hoe mensen uit alle lagen van de bevolking een spelcafé bezoeken en meteen met elkaar in verbinding gaan: “Op open spelavonden waar mensen vrij kunnen aansluiten, beginnen mensen spontaan elkaar de regels uit te leggen en samen te werken.”

Ook initiatiefmaker Aster Francois merkt hoe verbinding niet geforceerd, maar spontaan ontstaat op de spelnamiddagen. Eenzaamheid bestrijden is een persoonlijk doel voor hem, en hij hoopt dat de spelnamiddagen al een steentje verleggen. “Op onze speldagen merk je hoe mensen wel ongedwongen met elkaar beginnen te praten.”

Heb je straks afgesproken met je vrienden, waarom dan geen trendsetters worden in onze hoofdstad? Laat het café links liggen en ga ongegeneerd oldschool Twisteren of 1, 2, 3, Piano spelen in het park. Rare blikken incasseer je wel, de herinneringen en de verbinding die het je oplevert, zijn goud waard. Je bent tenslotte nooit te oud om weer kinds te zijn.